Кіріспе

Маркиз де Садтың 1785 жылы аяқталмаған эротикалық романы – «Содомның 120 күні немесе Либертинаж мектебі». Бұл француз жазушысы және ақсүйек Донатиен Альфонс Франсуа, Маркиз де Садтың 1785 жылы жазылған, ал қолжазбасы 1904 жылы қайта табылып басылған аяқталмаған туындысы. Роман төрт бай француз еркегінің төрт ай бойы жыныстық құмарлықты оргия арқылы қанағаттандыруға тырысуын, Қара Орманның терегіндегі қол жетпес қамалға 12 серігі, 20 құрбаны және 10 қызметшісімен бірге қамалуын суреттейді. Төрт қартайған әйел-құмарлық өздерінің ең есте қаларлық клиенттерінің жыныстық тәжірибелерін айтады, олардың ішінде 600 «күшті сезім» бар, соның ішінде фекалиямен сексуалдық қатынас, өліктің үстінде сексуалдық қатынас, жануарлармен сексуалдық қатынас, инцест, зорлау және балаларға сексуалдық зорлық-зомбылық жасау. Бұл әңгімелер еріктілерді күшейе беретін зорлық-зомбылыққа итермелейді, нәтижесінде олардың құрбандарын, көбінесе жасөспірімдер мен жас әйелдерді азаптап өлтіреді. Роман тек жоба түрінде ғана сақталған. Оның кіріспесі мен бірінші бөлігі Садтың егжей-тегжейлі жоспарына сәйкес жазылған, бірақ келесі үш бөлігі көбінесе жазбалар түрінде. Сад оны Бастилияда түрмеде отырғанда жасырын түрде жазған. 1789 жылдың 14 шілдесінде революционерлер қамалға шабуыл жасағанда, Сад қолжазбаның жоғалып қалғанына сенген. Бірақ, оның білмегенімен, ол табылған және сақталған, содан кейін 1904 жылы сексологтардың ғылыми қызығушылығы үшін шектеулі таралымда басылған. Роман Францияда және ағылшын тілді елдерде порнографиялық деп танылып, 1960 жылдары коммерциялық басылымдарда кеңінен қолжетімді болғанға дейін тыйым салынды. 1990 жылы беделді француз «Плеяд» басылымында, ал 2016 жылы «Penguin Classic» ретінде жаңа ағылшын аудармасы жарық көрді. Роман Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сыншылардың қызығушылығын арттырды. 1957 жылы Жорж Батайл оны «барлық басқа кітаптардан биік тұрады» деп айтты, себебі ол адамның азаттыққа деген негізгі құштарлығын көрсетеді, оны адам өзі шектеуге және үнсіздік сақтауға міндетті. Дегенмен, сыншылар пікірлері әртүрлі. Нил Шеффер оны «ең радикалды, ең маңызды романдардың бірі» деп атайды, ал Лоренс Луис Бонги үшін ол – «үздіксіз бұзылулардың аяқталмайтын батпағы».

Мәтін

Қазіргі мәтіндер 1789 жылы Бастилияға шабуыл жасағаннан кейін табылған толық емес қолжазбаға негізделген. Роман кіріспеден және төрт бөлімнен, сондай-ақ жазбалармен, қосымшалар мен түсіндірмелерден тұрады. Сад кіріспе мен бірінші бөлімді жоба күйінде аяқтаған. Екінші, үшінші және төртінші бөлімдер негізінен егжей-тегжейлі жазбалардан құралған. Сад аяқтаған жобасын қайта қарап, түземегендіктен, онда кейбір қателер мен үйлесімсіздіктер кездеседі.

Сюжет

Содомның 120 күндері Луи XIV билігінің соңына жақын уақытта өтеді. Төрт бай ерікті: герцог де Бланги (әлеуметтік биліктің өкілі), епископ Х*** (пастықтың өкілі), президент де Курваль (заң жүйесінің өкілі) және Дурсет (жоғарғы қаржының өкілі) бірнеше серіктестері мен құрбандарымен бірге Қара Ормандағы таудың басында орналасқан Силлин замогында өздерін құлыптады. Олардың негізгі серіктері - өмірін азғындықпен өткізген орта жастағы төрт әйел, олар еркек еркектердің ләззаты мен тәлім-тәрбиесі үшін еркек еркектердің ләззаты, азаптаулары мен өлтірулері туралы әңгімелейді, содан кейін олар осы қылмыстарды таңдалған құрбандарға еліктеуге тырысады. "Басқындар" деп аталатын сегіз ер адам үлкен пенистеріне байланысты жұмысқа алынды. Басты құрбандар еріктілердің төрт қызынан таңдалады, олардың үшеуі басқа еріктілерге тұрмысқа шықты. Қалған құрбандар 12 мен 15 жас аралығындағы қыздар мен ұлдар гареміне жатады. Сонымен қатар, еріктілер басқа да қызметшілерді, соның ішінде тәрбиешілерді, аспаздарды және асхана қызметшілерін жұмысқа алды. Бұл шара 1 қарашадан 28 ақпанға дейін өтеді және ережелерге сәйкес ұйымдастырылады және қатаң кестеге сәйкес, құрбандардың әрқайсысы дене жазасы немесе өлім жазасы алу арқылы ұстануға тиіс. Секс сеанстары әр кешке ертегі айту сеансынан бұрын және кейін жоспарланған. Әр әңгіме айтушы бір ай бойы кезекші болып тұрады, әр кешке ол өзінің өмірінен бес "ашуды" (табиғат пен дін заңдарының бұзылуын) суреттейтін оқиғаны баяндайды. Сондықтан төрт ай ішінде 600 құмарлықты суреттейтін 120 әңгіме болады. Бұл құмарлықтар төрт топқа бөлінеді: қарапайым, күрделі, қылмыстық және адам өлтіруші. Төрт ерікті жиі осы әңгімелерден үзіліп, құрбандар мен басқалармен сипатталған құмарлықтарға бой алдырады. Олар сондай-ақ ертегілердегі оргиялардағы құмарлықтарды да еліктейді. Кіріспе. 120 күндік оргияның тарихы төрт ерікті мен олардың қыздарының кейіпкерлерінің суреттерімен бірге егжей-тегжейлі баяндалады. Блангис құдай жоқ деп санайды, ал ол - табиғат берген инстинкттерге сай келетін машина. Әділдік пен жамандық тек қана әлеуметтік келісімдер, ал жалғыз жалпыға ортақ жақсылық - жеке ләззат. Ол өзіне ең көп ләззат беретін жамандықты ескерсек, ол өзінің жамандықтары мен құмарлықтарына бойсұнып, табиғаттың бұйрығына мойынсұнады. Бірінші бөлім: Қараша, қарапайым құмарлықтар. Бұл анекдоттар егжей-тегжейлі жазылған. Олар жыныстық қатынасқа қатысы жоқ "жөнсіз" (ЖД). Бұл оқиғалар балаларды жыныстық қорлау, несеп ішу, құсу, сопрофилия және некрофилия сияқты. Блангис табиғат бізді анамызды жек көруге үйретеді деп есептейді. Ол кейінірек қылмыстың өзі ләззат беретінін және табиғатқа сай келетінін айтады. Алайда, екі-үш үлкен қылмыс жасағаннан кейін ләззат таусылады. Ол күнді жойып, жұлдызды әлемді өртеп жібергісі келеді. Екінші бөлім: желтоқсан, күрделі құмарлықтар. Бұл жазба түрінде жазылған анекдоттарда ер адамдар үш жастағы балаларды вагинальді зорлау, инцест пен қамшылау сияқты әрекеттерге қатысады. Кейбір ер адамдар діни салт-дәстүрге қайшы келетін әрекеттерге, мысалы, месса кезінде жезөкшелермен жыныстық қатынасқа түсетін. Әйел балаларды кешкі оргия кезінде вагинальды түрде зорлайды. Кейде сол айдың басқа оқиғалары, мысалы, қамшылау бейнеленеді. Үшінші бөлім: Қаңтар, қылмыстық құмарлықтар. Бұл жазбаларда қылмыскерлік әрекеттерге барған, бірақ адам өлтіруге дейін бармаған еркек-еркекшілдердің оқиғалары баяндалады. Олардың қатарында үш жастағы қыздарды содомиялаған, қыздарын басқаларға жеңіл жүріске салған, сондай-ақ әйелдердің саусақтарын кесіп немесе қызыл қызыл отпен күйдіріп, денесін қиып алғандар бар. Ай бойы төрт ерікті он алты ұл мен қыз баламен анальдық жыныстық қатынасқа түседі, олар басқа құрбандармен бірге уақыт өте келе ұдайы соққы, қамшымен соғу және азаптау арқылы анағұрлым қатыгездікпен қаралады. Төртінші бөлім: ақпан, кісі өлтіруші құмарлықтар. Соңғы 150 анекдот, көбінесе жазба түрінде жазылған, кісі өлтірумен байланысты. Олар: балаларды тірідей терісінен жұлып, жүкті әйелдердің ішегін қашады, бүкіл отбасыларын тірідей өртеп, жаңа туған нәрестелерді аналарының көз алдында өлтіреді. Соңғы әңгіме - қарашадағы қарапайым ыстық ыстықтан кейін егжей-тегжейлі жазылған жалғыз әңгіме. Онда "тозақтық еркек" бейнеленген, ол 15 жасөспірім қызды бір мезгілде өлімге қинап жатқанда, қызметшілердің қолмен ынталандыруы арқылы көрінеді. Осы айда еркек-еркексіздер төрт қыздың үшеуі мен төрт қы�...

Қолжазба тарихы

Сад 1785 жылы Бастилияда тұтқында болған кезде 37 күн ішінде "Содомның 120 күні" атты шығармасын жазды. Жазу материалдары жетіспегендіктен және оны тәркілеуден қорқып, ол түрмеге жасырын түрде әкелінген, біріктірілген қағаздың кішкентай бөліктерінен жасалған, бірнеше метрлік қағаз орамасына өте ұсақ әріппен жазды. Нәтижесінде Сад осы ораманы тығыз орап, өзінің түрме камерасының қабырғасына жасырып қойды. Парижде революциялық шиеленіс күшейген кезде, Сад Бастилияның сыртында жиналған халыққа күзетшілердің тұтқындарды өлтіріп жатқанын айқайлап, оларды бүлікке ұйытты. Осының салдарынан, екі күннен кейін, 1789 жылдың 4 шілдесінде, ол "құрттай жалаңаш" күйде Шарентон психиатриялық ауруханасына ауыстырылды және аяқталмаған романын алып кете алмады. Сад француз революциясының басында, 14 шілде 1789 жылы Бастилияға шабуыл жасалып, тоналған кезде осы шығармасы жойылды деп ойлады. Ол осы шығарманың жоғалуына қатты қайғырып, қайғысынан "қан жасын төгіп жылағанын" жазды. Бірақ, шабуылдан екі күн бұрын Арнукс де Сент-Максимин есімді азамат осы ораманы тауып алып кетті. Садтың әйелі Мари Лоре тікелей Садтың ұрпағы болған виконт Шарль де Ноаль 1929 жылы осы қолжазбаны сатып алды. Оны олардың қызы Натали мұраға алды және оны отбасылық үйдің бір шубасында сақтап, кейде қонақтарға, соның ішінде жазушы Итало Кальвиноға көрсетіп отырды. Қолжазба француз билігі тарапынан тәркіленді және аукционға шығарылмас бұрын инвесторларға қайтарылуы тиіс болды. 2017 жылдың желтоқсанында Франция үкіметі осы түпнұсқа қолжазбаны Ұлттық қазына деп таныды, бұл үкіметке оны сатып алу үшін қаражат жинауға уақыт берді. Француз үкіметі осы қолжазбаны 2021 жылдың шілдесінде сатып алды.

Тақырыптар мен талдау

Академик Джон Филлипс "Содомның 120 күні" романын еріктілік романы деп жіктемелейді. Филлипстің сөзіне қарағанда, Сейдтің ниеті ашық түрде порнографиялық болған, бірақ ол романды әлеуметтік сатира, энциклопедия мен ғылыми әдістің пародиасы, еріктілік теориясын баяндайтын дидактикалық мәтін және толық билік пен жыныстық еркіндік туралы қиял ретінде де қарастырған. Романда Садтың ерекше тақырыптары, соның ішінде санаттауға, тәртіпке және сандарға құштарлық, диссертациялар мен оргиялардың кезектесіп келуі және барлық жыныстық амалдарды тізімдеуге деген ұмтылыс бар. Филлипс романның тәртіпке, санаттарға, сандарға және копрофилияға жасаған баса назарын Фрейдтің адамның жыныстық дамуының анальдық фазасымен байланыстырады. Ол сондай-ақ романның анаға деген жек көру тақырыбын Фрейдтің тұрғысынан анаға деген жасырын эротикалық құштарлық ретінде түсіндіруге болатынын айтады, онда Силлинг сарайы ананың жатырының символы ретінде бейнеленген. Садтың өмірбаяушысы Нил Шеффер романның негізгі тақырыбын Құдайға, билікке және жыныстық гендерге қарсы бүлік деп есептейді. Оған қарсы Сад гедонизмді және табиғатқа аморальдық, материалистік көзқарас ұсынады. Биограф Франсин дю Плессикс Грей романды дистопия деп қарастырады, оны "ең қарапайым, ең қайта-қайта келмейтін көркем дистопия" деп сипаттайды.

Киноға бейімделу

Луис Бунюэльдің "Алтын дәуір" (1930) фильмінің соңғы көрінісінде Селиньи қамалынан шығып келе жатқан Бланги герцогы бейнеленеді. Бунюэль "120 күн" кітабын оқып, оның дінге қарсылығымен және сексуалдыққа назар аударуымен терең әсерленді. 1975 жылы Пьер Паоло Пазолини "Сало, немесе Содомның 120 күні" (Salò o le 120 giornate di Sodoma) фильмін жасады. Оқиға орны 18 ғасыр Франциясынан Бенито Муссолининің Сало Республикасының соңғы күндеріне көшірілген. "Сало" фильмі ең көп дау тудырған фильмдердің бірі ретінде жиі аталады.