Итальяндық Уикипедия тарихы

Кіріспе

Итальян тіліндегі Википедия – Википедияның итальян тіліндегі нұсқасы. Бұл басылым 2001 жылдың 11 мамырында құрылды және алғаш рет 2001 жылдың 11 маусымында өңделді. Қазіргі уақытта оның [саны] мақаласы және [саны] тіркелген пайдаланушы есебі бар. Бұл мақалалар саны бойынша ең үлкен Википедия (ағылшын, швед, неміс, голланд, француз, Себуано, орыс және испан тілдеріндегі нұсқалардан кейін).

Тарих

2001 жылдың наурыз айында ағылшын тіліндегі Уикипедияның негізін қалаушы Джимми Уэйлс басқа тілдерде де Уикипедия жобаларын құруды ұсынды. 2001 жылдың мамыр айында итальян тіліндегі нұсқасы алғашқылардың бірі болды. Алғашқы URL-адресі , ал стандартталған ISO 639 адресі бірнеше күннен кейін белсенді болды. Кейіннен Уикипедия сайттары өз домендерін ауыстырды. Ең алғашқы беттер (шамамен бес жүз) ағылшын тіліндегі Уикипедиядан аударылмаған көшірмелері болды; алғашқы өңдеулер 2001 жылдың 11 маусымынан бастап жасалды. Алғашқы өңдеулердің бірі – Nupedia-ға көмек сұрауы; итальяндық Уикипедиядағы алғашқы жазбалар Данте Алигьери, Петрарка, Манцони және басқа итальян жазушылары туралы беттер болды. Өңдеулер көп болған жоқ, ал бастапқыда Nupedia-ға көмектесуге басымдық берілді; леммалар жиырма немесе отыз ғана болды, ал онға жуық пайдаланушы болды. Nupedia жобасының аяқталуымен итальяндық Уикипедияның жағдайы жақсара бастады: пайдаланушылар тіркеле бастады, әкімшілердің функциялары мен жартылай қорғау іске асырылды. 2005 жылдың тамызында итальяндық Уикипедия испан және португал тілдеріндегі нұсқалардан озып, мақалалар саны бойынша 8-ші орынды иеленді. Мақалаларға жылдам өсімнің басты себебі – "Comuni spagnoli" операциясы бойынша Испанияның 200-ден астам муниципалитеті туралы мақалалар жасаған автоматтандырылған бот. 2005 жылдың 8 қыркүйегінде итальяндық Уикипедия голландтық Уикипедиядан озып кетті, ал бір күннен кейін, 9 қыркүйекте, ол мақалаларды басып өтті. 11 қыркүйекте швед тіліндегі Уикипедиядан озып, бесінші ең үлкен тілдік нұсқаға айналды. Бұл ретте автоматтандырылған сценарийлер өсімге үлкен үлес қосты. Мысалы, бот Франциядағы муниципалитеттер туралы мақалалардан көп нәрсені жасады. Алайда, ол 2005 жылдың 23 қыркүйегінде поляк тіліндегі басылымнан кейін қалды. 2006 жылдың маусым айында итальяндық Уикипедия пайдаланушылары өз бетінше "Bio" ("Bio" – "biografia", "биография" деген сөздің кішіргізілуі) шаблонын жасады. 23 қазанда поляк тіліндегі нұсқа тағы да итальяндық Уикипедиядан озып кетті. 2006 жылдың 16 қазанында тіркелген пайдаланушылардың саны (оның ішінде 90 әкімші) болды. 2007 жылы итальяндық Уикипедия басқа Уикипедиялармен бөлісетін Ерекшелік доктринасы саясатын қабылдады. Сол жылы 21 мамырда 200-ден астам жазба болды. 22 қаңтарда 2008 жылы; 3 қазанда пайдаланушылар саны жетті. 2009 жылы итальяндық Уикипедия жаңа медиа санатында ең көне және беделді итальяндық журналистика сыйлығы Premiolino-ға ие болды. 2010 жылдың 22 маусымында ол мақалаларды басып өтті (Robie House – 700,000-ші мақала). 2010 жылдың 28 қыркүйегінде итальяндық Уикипедия поляк Уикипедиясын басып өтіп, 4-ші ең үлкен басылым болды, бірақ 2010 жылдың қазан айында екі Уикипедиядағы сандар өте жақын болды, ал 2011 жылы поляк Уикипедиясы қайтадан көш бастап кетті. 2011 жылдың 12 мамырында ол мақалаларды басып өтті. Сол күні ол полякша Уикипедиясынан озып кетті. 2012 жылдың 12 наурызында ол мақалаларды басып өтті. 2013 жылдың 22 қаңтарында ол мақалаларды басып өтті. 2016 жылдың сәуір айында жобада 2233 белсенді редактор бар, олар осы айда кем дегенде бес рет өңдеу жасады. 2022 жылдың наурызында жобада 121 әкімші бар.

As early as March 2001, Jimmy Wales, the creator and co founder of the original English language Wikipedia, had proposed the creation of parallel Wikipedia projects in other languages. The Italian language version was among the first ones to be created, in May 2001. The original URL was , while the standardized ISO 639 address became active a few days later. Afterwards, Wikipedia sites switched their domains from to The very first pages (circa five hundred) were simply untranslated copies from the English language Wikipedia; the first edits were made from 11 June 2001, onwards. One of the earlier edits was an appeal to help Nupedia; the first entries on the Italian Wikipedia were the pages on Dante Alighieri, Petrarch, Manzoni, and other Italian writers. The edits were not numerous, and the priority was initially given to helping Nupedia; the lemmas were just twenty or thirty, and there were about ten users. With the end of the Nupedia project, the situation began to improve for the Italian Wikipedia: users started to sign in, and the functions of administrators and semi protection were implemented. This happened by 2004; the number of articles was now
In August 2005 the Italian Wikipedia overtook the Spanish and Portuguese language editions, becoming the 8th largest edition by article count. The primary reason for the rapid leap from to articles was an automated bot which created stub articles on more than municipalities of Spain in an operation dubbed "Comuni spagnoli". On 8 September 2005, the Italian Wikipedia overtook the Dutch Wikipedia and one day later, on 9 September, it passed articles. On 11 September, it overtook the Swedish Wikipedia, becoming the fifth largest language edition. Again, automated scripts contributed heavily to the growth. For instance, a bot created more than articles on municipalities of France. However, it was overtaken by the Polish edition on 23 September 2005. In June 2006, Italian Wikipedia users independently created the Template:Bio (with "Bio" being a diminutive of biografia, "biography"). On 23 October, the Polish version again surpassed the Italian Wikipedia by number of articles. As of 16 October 2006, the registered number of users was (90 of which were administrators). In 2007, the Italian Wikipedia adopted an Exemption Doctrine Policy, shared with other Wikipedias. In the same year, on 21 May, there were more than entries. On 22 January 2008, the entries were ; on 3 October, they were The number of users had reached
In 2009 the Italian Wikipedia was awarded the Premiolino, the oldest and most prestigious Italian journalism prize, in the new media category. On 22 June 2010, it passed articles (Robie House – 700,000th article). On 28 September 2010, the Italian Wikipedia overtook the Polish Wikipedia, becoming the 4th largest edition, though in October 2010 the numbers on both Wikipedias were very close, and as of 2011 the Polish Wikipedia was in the lead again. On 12 May 2011, it passed articles. On the same day, it overtook the Polish Wikipedia. On 12 March 2012, it passed articles. On 22 January 2013, it passed articles. In April 2016, the project had 2233 active editors who made at least five edits in that month, and as of March 2022, the project has 121 administrators.

2011 жылы жаппай бос орынға қарсы наразылық

2011 жылдың 4-6 қазаны аралығында, итальяндық Уикипедия қауымдастығының еріктілері қабылдаған шешімге сәйкес, білімді қараңғылау күшіне енді. Осы кезеңде сайттың барлық мақалалары жасырылды және сайт әкімшілері Италия парламентінің депутаттар палатасында талқыланып жатқан DDL intercettazioni (Тыңшылық заңы) заңына қарсы наразылық ретінде сайтты бұғаттады. Дау негізінен ұсынылып отырған заң жобасының 29-тармағына қатысты болды. Итальяндық Уикипедия редакторларының ресми мәлімдемесінде:

Бұл – Уикипедияның наразылық білдіру үшін барлық мазмұнын өшірген алғашқы жағдайы. Уикимедия қоры итальяндық Уикипедияның шешімін сол күні жарияланған мәлімдеме арқылы ресми түрде қолдады. 2011 жылдың 6 қазанында сайт мазмұны қалпына келтірілді, сонымен қатар әр беттің жоғарғы бөлігінде наразылық себебін түсіндіретін баннер орнатылды.

Басқа да тоқтатулар

2012 жылдың 18 қаңтарында ағылшын тіліндегі Уикипедия АҚШ Конгресі талқылап жатқан екі заң жобасына – «Интернеттегі пираттықты тоқтату туралы» заңға және «Зияткерлік меншік құқығын қорғау туралы» заңға наразылық білдірген үлескерлердің шешімімен 24 сағатқа жабылды. Сол күні итальяндық Уикипедия өз басты бетінен ағылшын энциклопедиясының шешімін қолдаған хабарламасы бар қара бетке бағытталды. Пайдаланушылар итальяндық энциклопедияның мазмұнына бұрынғысынша қол жеткізе алды. 2012 жылдың 10 шілдесінде Ресейлік Уикипедия Мемлекеттік Думаның «Ақпарат туралы» заңға енгізілмек түзетулерге (Заң жобасы № 89417 6) наразылық білдіріп жабылды, ал итальяндық Уикипедия наразылықты қолдаған сайтқа кең таралған баннерді көрсетті. Итальяндық Уикипедия Ресейлік Уикипедияның Думада талқыланып жатқан заң жобасына қарсы наразылығын мақұлдайды және оған толық қолдау білдіреді. Егер мақұлданса, бұл заң өзгерісі Ресей үкіметіне белгілі бір веб-сайттарға, мысалы, Ұлы Қытай өрт қабырғасына сияқты кіруді шектеуге мүмкіндік беретін қара тізім жасауға жол ашады. 2012 жылдың қараша айында итальяндық Уикипедияда Италия Сенатының №3491, 3204, 3.400 және әсіресе 3.207 заң жобаларына қарсы наразылық білдіретін хабарламалар пайда болды. 2018 жылдың 3-5 шілдесінде «Цифрлық бірыңғай нарықта авторлық құқық туралы» директиваға наразылық білдіру мақсатында итальяндық Уикипедия наразылықты қолдаған баннерді көрсетті және іздеулер мен үлестерге қол жеткізуді тоқтатты. 2019 жылдың 25 наурызынан бастап келесі 24 сағат ішінде итальяндық Уикипедияның мазмұнына қол жеткізу мүмкін болмады, оның орнына оқырмандарды 26 мамырда талқыланатын Еуропалық авторлық құқық туралы директиваның 11- және 13-баптарына қарсы дауыс беру үшін Еуропалық парламент депутаттарымен байланысуға шақыратын хабарлама орналастырылды.

Ерекшеліктері

Қазіргі уақытта итальяндық Уикипедия GFDL және Creative Commons лицензиясы бойынша тегін суреттерді қабылдайды. 2006 жылдың сәуірінен бастап авторлық құқық мәселелеріне байланысты әділ пайдалану суреттері қабылданбайды, ал олардың көпшілігі 2007 жылы итальяндық заңнамаға сәйкес келетін суреттермен алмастырылды. Ағылшын, француз және неміс Уикипедияларынан өзгеше, итальяндық Уикипедияда Төрелік комитеті жоқ. Итальяндық Уикипедия ағылшын Уикипедиясындағы сияқты мақалалар жасау үшін автоматтандырылған скрипттерді пайдаланды. Әкімшілер дауыс беру арқылы сайланады; өтініш сәтті деп есептелуі үшін кемінде 65-70 дауыс беруші және 80% қолдау дауысы қажет. Кез келген әкімші бір жыл қызметтен кейін автоматты түрде қайта қарауға ұсынылады. Содан кейін қауымдастық дауыс беру арқылы олардың лауазымын сақтап қалуға немесе алмастыруға шешім қабылдайды. Егер әкімші алты ай бойы белсенділік танытпаса (мысалы, «жою» немесе «тоқтату» сияқты әкімшілік құралдарды қолданбаса), ол өзінің құқықтарын автоматты түрде жоғалтады.