Қытай тіліндегі Уикипедия

Кіріспе

Стандартты қытай тіліндегі Уикипедияның нұсқасы – Қытай Уикипедиясы, Уикипедияның жазбаша халық тіліндегі (мандарин қытай тілінің бір түрі) басылымы. Оны «Wikimedia Foundation» қоры басқарады. 2001 жылдың 11 мамырында құрылған Қытай Уикипедиясында қазірге уақытқа дейін мақалалар мен тіркелген пайдаланушылар бар, олардың ішінде әкімшілік құқықтары бар пайдаланушылар бар. Қытай Уикипедиясы 2015 жылдың мамыр айынан бері Қытайдың құрлық аймағында бұғатталған. Бұғаттауға қарамастан, ол әлі де Уикипедияның ең белсенді он тілдік нұсқасының бірі болып табылады (2021 жылдың тамыз айы бойынша белсенді пайдаланушылар саны бойынша сегізінші орында тұр), бұл Тайвань, Гонконг, Макао, Сингапур, Малайзия және қытай диаспорасының үлкен үлесіне байланысты. Қытай Уикипедиясының қаралымдарының көп бөлігі Тайвань мен Гонконгтан келеді.

Тарих

Қытайлық Уикипедия 2001 жылғы мамыр айында тағы 12 Уикипедиямен бірге құрылды. Алайда, бастапқыда Қытайлық Уикипедия қытай тіліндегі әріптерді қолдамады және энциклопедиялық мазмұны болмады. 2002 жылғы қазан айында алғашқы қытай тіліндегі бет – «Басты бет» жарияланды. 2002 жылғы 27 қазанда бағдарламалық жасақтаманы жаңарту қытай тілінде жазу мүмкіндігін берді. Домендік атау zh.wikipedia.org деп белгіленді, мұндағы zh – қытай тілінің ISO коды. 2002 жылғы 17 қарашада Mountain атты пайдаланушы «Компьютер ғылымы» мақаласын :zh:计算机科学 тіліне аударды, осылайша алғашқы нағыз энциклопедиялық мақала жасалды. 2002 жылдан 2003 жылға дейін жеңілдетілген және дәстүрлі қытай әріптерінің (немесе классикалық қытай тілінің) арасындағы орфографиялық айырмашылықтарды ескере отырып, Қытайлық Уикипедия қауымдастығы бастапқыда бөлек болған қытай тіліндегі Уикипедияның екі нұсқасын біріктіруге біртіндеп келісім берді. Екі орфографиялық түрі арасындағы алғашқы автоматты түрлендіру 2004 жылғы 23 желтоқсанда MediaWiki 1.4 нұсқасымен қолға алынды. MediaWiki 1.4.2 нұсқасында Гонконг пен Сингапурдың қажеттіліктері ескерілді, нәтижесінде zh sg үшін zh cn, ал zh hk үшін zh tw нұсқаларына түрлендіру кестесі жасалды. Бастапқыда Қытайлық Уикипедиядағы көптеген мақалалар ағылшын тіліндегі нұсқадан аударылған. Алғашқы бес оператор немесе әкімші 2003 жылғы 14 маусымда тағайындалды. Уикипедия алғаш рет Қытайдың «Қытай компьютерлік білімі» газетінде 2003 жылғы 20 қазанда «Мен де энциклопедия жазуға қатысамын» (我也来写百科全书) деген мақала арқылы таныстырылды. 2004 жылғы 16 мамырда Тайваньның «China Times» газеті Уикипедия туралы алғашқы хабарлама жариялады. Одан бері көптеген газеттер Қытайлық Уикипедия туралы мақалалар жариялады, сондай-ақ бірнеше операторлар журналистермен сұхбаттасты. «South China Morning Post» газетінің Иван Чжай 2000-шы жылдардағы Қытай билігінің шектеулері Қытайлық Уикипедияның өсуіне кедері келтіргенін, ал 2013 жылға қарай Қытайдан шыққан жаңа буын пайдаланушылар Қытайлық Уикипедияның дамуына үлес қоса бастағанын жазды. 2013 жылы Қытайлық Уикипедияда 1,4 миллион тіркелген пайдаланушы болды, ал 2013 жылғы шілдеде олардың 7500-і белсенді болды, олардың көп бөлігі Гонконг пен Тайваньнан келген. Қытайлық Уикипедияда 715 000 жазба бар, бұл оны 12-ші ең ірі Уикипедияға айналдырады.

The Chinese Wikipedia was established along with 12 other Wikipedias in May 2001. At the beginning, however, the Chinese Wikipedia did not support Chinese characters, and had no encyclopedic content. In October 2002, the first Chinese language page was written, the Main Page. A software update on 27 October 2002 allowed Chinese language input. The domain was set to be zh. wikipedia. org, with zh based on the ISO code for the Chinese language. On 17 November 2002, the user Mountain translated the Computer science article into :zh:计算机科学, thus creating its first real encyclopedic article. In order to accommodate the orthographic differences between simplified Chinese characters and traditional Chinese characters (or Orthodox Chinese), from 2002 to 2003, the Chinese Wikipedia community gradually decided to combine the two originally separate versions of the Chinese Wikipedia. The first running automatic conversion between the two orthographic representations started on 23 December 2004, with the MediaWiki 1.4 release. The needs from Hong Kong and Singapore were taken into account in the MediaWiki 1.4.2 release, which made the conversion table for zh sg default to zh cn, and zh hk default to zh tw. In its early days, most articles on the Chinese Wikipedia were translated from the English version. The first five sysops, or administrators, were promoted on 14 June 2003. Wikipedia was first introduced by the mainland Chinese media in the newspaper China Computer Education on 20 October 2003, in the article, "I join to write an encyclopedia" (我也来写百科全书). On 16 May 2004, Wikipedia was first reported by Taiwanese media in the newspaper China Times. Since then, many newspapers have published articles about the Chinese Wikipedia, and several sysops have been interviewed by journalists. Ivan Zhai of the South China Morning Post wrote that the blocks from the mainland authorities in the 2000s stifled the growth of the Chinese Wikipedia, and that by 2013 there was a new generation of users originating from the Mainland who were taking efforts to make the Chinese Wikipedia grow. In 2013, there were 1.4 million registered users on the Chinese Wikipedia, and in July 2013 7,500 of these users were active, with most of them originating from Hong Kong and Taiwan. There are 715,000 entries for the Chinese Wikipedia, making it the 12th largest Wikipedia.

Атау беру

2003 жылғы 21 қазанда дауыс беру нәтижесінде Уикипедияның қытай тіліндегі атауы белгіленді. Бұл атау "Вики энциклопедиясы" деген мағынаны білдіреді. "Вики" сөзінің қытайша транскрипциясы екі таңбадан тұрады: 維, оның ежелгі мағынасы "заттарды байланыстыратын арқандар немесе желілер" дегенді білдіреді және "Интернетке" меңземе жасайды; және 基, яғни "ғимараттың негізі" немесе "нәрселердің жалпы негізгі аспектілері". Бұл атау "адамзаттың негізгі білімдерін байланыстыратын энциклопедия" деп түсіндірілуі мүмкін. Уики технологиясы үшін қытай тіліндегі ең көп қолданылатын аудармасы 維基; алайда, 維客 (сөзбе-сөз "өлшемді келуші" немесе осыған ұқсас) немесе 圍紀 (сөзбе-сөз "шеңбермен/қоршаумен жазба" немесе осыған ұқсас) да болуы мүмкін, олар да "вики" сөзінің транскрипциясы болып табылады. Осының салдарынан, 維基 термині тек Уикимедия жобаларымен байланыстырылды. Қытай Уикипедиясында да қосымша тақырып бар: 海納百川，有容乃大, яғни "Теңіз жүз өзенді қабылдайды / барлық өзендер ақырында теңізге құяды; ол сыйымды, яғни бәрін қабылдауға дайын және осылайша ұлы". Бұл қосымша тақырып Цинь әулетінің шенеуі Лин Цзекшу құраған шумақтың бірінші жартысынан алынған.

Қауымдастық

Уикимедия статистикасына сәйкес, 2021 жылдың қаңтар айында қытай тілдес Уикипедиядағы көрермендер мен редакторлардың көп бөлігі Тайвань мен Гонконгтан келген. Көптеген көрермендер мен пайдаланушылар Макао, Сингапур, Малайзия, АҚШ және қытай диаспорасы бар басқа да елдерден келеді; бірақ Қытайдан да көрермендер бар. 2016 жылдың сәуір айында жобада 2127 белсенді редактор болды, олар сол айда кем дегенде бес өзгеріс жасады. Қытай тілдес Уикипедияда ең көп талқыланатын және даулы тақырыптар – Қытайдың заманауи тарихындағы саяси мәселелер. Мысалы, 2007 жылдың тамызында ең көп өңделген алты мақала Тайвань, қытай мәдениеті, Қытай, Мао Цзэдун, Чан Кайши және Гонконг болды, осы ретпен. Керісінше, Израиль-Палестина қақтығысы сияқты мәселелер осы деңгейде даулы емес. Аудиторияның құрамына байланысты, Қытай, Тайвань және басқа да аймақтардан келген Уикипедияшылар Қытай-Тайвань қарым-қатынастарына қатысты саяси тақырыптар бойынша өңдеу қақтығыстарына қатысты. Қытайдағы цензураға байланысты, қытай тілдес Уикипедияның аудиториясы негізінен Тайвань, Гонконг, Макао, Сингапур және Малайзия, АҚШ, Канада, Австралия, Оңтүстік Кореядағы (Қытайдан келген корейлерді қоса алғанда) диаспоралардан тұрады, жалпы саны шамамен 60 миллион адамды құрайды. 2021 жылдың шілде айына қарай қытай тілдес Уикипедияда 9100-ден астам белсенді пайдаланушы бар, және бұл көрсеткіш артып келеді. Қытай тілдес Уикипедияның ай сайынғы 610 миллион бет қаралымының шамамен жартысы Тайваньнан, 20% Гонконгтан, 8% АҚШ-тан, 4% Малайзиядан келеді, ал қалғаны Сингапур, Макао, материктік Қытай және қытай диаспорасынан түседі. 2021 жылы қытай тілдес Уикипедияның ай сайынғы бет қаралымы алты ай ішінде шамамен 380 миллионнан 620 миллионға дейін өсті.

Әкімшілер

2019 жылдың маусым айына дейін 78 әкімші немесе sysops тіркелген. Олардың бәрі қытай тілді Уикипедия қатысушыларымен сайланады. Көбісі Қытайдың материктік бөлігінен, Гонконг пен Тайваньнан. Сонымен қатар, АҚШ, Сингапур және Жапониядан да бірнеше әкімші бар.

Жиналыстар

Қытайлық википедистердің алғашқы жиыны 2004 жылғы 25 шілдеде Пекинде өтті. Содан бері, Қытайдың әртүрлі аймақтарынан келген қытайлық википедистер Бейжің, Шанхай, Далянь, Шэньян, Гуандун, Гонконг және Тайваньда көптеген жиындар өткізді. Қазіргі таңда Шанхай, Тайбэй және Гонконгта екі апта сайын, ал Тайваньның Тайнань қаласында ай сайын тұрақты жиындар өтіп тұрады. 2006 жылғы шілдеде тайвандық википедистер екі күн бойы Тайваньның төрт қаласымен пойызбен саяхаттап, "саяхат жиыны" өткізді. 2006 жылғы тамызда Гонконгта алғашқы жылдық Қытай Викимедиа конференциясы ұйымдастырылды. Қытайлық википедистер Википедияны түрлі тәсілдермен насихаттайды. Олардың көпшілігі Weibo-ны, яғни Twitter-ге ұқсас қытайлық әлеуметтік желіні пайдаланады. Бірнеше қытайлық википедистер 2012 жылғы желтоқсанда "Википедиандар" деп аталатын ай сайынғы журналды шығарды, ол қазір ай сайын жарияланып тұрады.

Мемлекеттік еріктілерді қудалау

Мемлекеттік билік тарапынан даулы деп есептелетін, мысалы, Гонконгтағы наразылықтар туралы тақырыптарды өңдейтін қытай тілді Уикипедияның еріктілері қудалау мен мазақтауға ұшырауы мүмкін.

Бастапқы жағдай

Бастапқыда "zh" (немесе "zh cn") және "zh tw" деген атаулармен екі қытай тілді Уикипедия болды. Әдетте, дәстүрлі қытай таңбаларын қолданатын аймақтардағы (мысалы, Тайвань, Гонконг және Макао) пайдаланушылар дәстүрлі қытай таңбаларын қолдана отырып мақалалар жазды және өңдеді, ал оңайлатылған қытай таңбаларын қолданатын аймақтардағы (мысалы, материктік Қытай, Сингапур және Малайзия) пайдаланушылар оңайлатылған қытай таңбаларын қолдана отырып жазды. Көптеген мақалалардың екі үйлесімсіз нұсқасы болды; мысалы, Франция туралы дәстүрлі және оңайлатылған мақалалар бар еді. Қытай, Тайвань, Гонконг және Сингапур арасындағы лексикалық (әсіресе зат есімдер) айырмашылықтар мен жазу жүйелерінің өзгешелігі мәселені одан әрі ушықтырды. Мысалы, ананас материктік Қытайда және Гонконг пен Макаода "菠萝" деп, ал Сингапур мен Малайзияда "黄梨", Тайваньда болса "鳳梨" деп аталады.

Уикипедияның басқа нұсқаларымен айырмашылықтары

2010 жылдың сәуірінен 2011 жылдың наурызына дейін жүргізілген сауалнама бойынша, қытай тілді Уикипедияға енгізілген түзетулердің 37,8%-ы Тайваньнан, 26,2%-ы Гонконгтан, 17,7%-ы Қытайдың құрлық бөлігінен, 6,1%-ы АҚШ-тан және 2,3%-ы Канададан болды. Көптеген өңдеулерге қатысты даулар қытай тілінде сөйлейтін аймақтардағы қазіргі және тарихи саяси оқиғаларға байланысты туындайды, мысалы Тайваньның саяси мәртебесі, Гонконгтың тәуелсіздік және автономия қозғалыстары, Экстрадиция заңына түзетулер енгізуге қарсы қозғалыс, 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтар мен қырғын, Қытай Коммунистік партиясы мен Гоминьданға қатысты мәселелер.

Қытай тілінің басқа түрлерімен Уикипедия

Қытай Уикипедиясы барлық қытай тілдес аймақтардағы, соның ішінде Қытай, Тайвань, Гонконг, Макао және Сингапурдағы ресми жазбаша қытай тіліне негізделген. Бұл тіркелім негізінен Қытайдың, Тайваньның және Сингапурдың ресми тілі болып табылатын стандартты қытай тілінің грамматикасы мен сөздік қорымен байланысты (бірақ Гонконг пен Макаода емес, онда негізінен кантон тілі қолданылады). Қытай тілінің түрлері – көптеген аймақтық диалектілерді қамтитын әртүрлі топтар, олардың көпшілігі өзара түсінілмейді және Ву (Шанхай және Сучжоу диалектілерін қоса), Мин Нань (оның ішінде Тайвань диалектісі), және Кантон сияқты ірі диалект топтарына бөлінеді. Мандарин емес тілдерде немесе мандарин диалектілерінде сөйлейтін аймақтарда, стандартты қытай тіліне сәйкес келетін жазбаша стандартты қытай тілі ғана қолданылады; бұл жазбаша стандарт сөздік және грамматикалық жағынан жергілікті диалекттерден күрт өзгешеленеді және көбінесе жергілікті айтылымда оқылады, бірақ стандартты қытай тілінің сөздік қоры мен грамматикасын сақтайды. Уикипедия құрылғаннан кейін, мандарин емес қытай тілдеріндегі көптеген пайдаланушылар мандарин емес тілдердегі Уикипедия нұсқаларын жасау құқығын сұрады. Алайда, олар мандаринге негізделген стандартты қытай тілі ғылыми және академиялық контексте қолданылатын жалғыз форма екендігіне байланысты күшті қарсылыққа тап болды. Кейбіреулер оңайлатылған және дәстүрлі қытай тілдері арасындағыдай автоматты түрлендіру бағдарламасын енгізуді ұсынды; бірақ, басқалары қытай тілінің әртүрлі аймақтық түрлері грамматика, синтаксис және семантика жағынан күрт өзгешеленетіндігіне және автоматты түрлендіру бағдарламасын іске асырудың қиын екендігіне назар салды. Қарсылықтарға қарамастан, бұл қытай тілінің түрлері стандартты қытай тілінен жеткілікті түрде ерекшеленеді және жеткілікті ізбасарлары бар екендігі анықталды, бұл әртүрлі түрлері үшін алты Уикипедия құруды негіздеді.

The Chinese Wikipedia is based on written vernacular Chinese, the official Chinese written language in all Chinese speaking regions, including mainland China, Taiwan, Hong Kong, Macau, and Singapore. This register is largely associated with the grammar and vocabulary of Standard Chinese, the official spoken language of mainland China, Taiwan, and Singapore (but not exclusively of Hong Kong and Macau, which largely use Cantonese). The varieties of Chinese are a diverse group encompassing many regional topolects, most of which are mutually unintelligible and often divided up into several larger dialect groups, such as Wu (including Shanghainese and Suzhounese), Min Nan (of which Taiwanese is a notable dialect), and Cantonese. In regions that speak non Mandarin languages or regional Mandarin dialects, the Vernacular Chinese standard largely corresponding to Standard Chinese is nevertheless used exclusively as the Chinese written standard; this written standard differs sharply from the local dialects in vocabulary and grammar, and is often read in local pronunciation but preserving the vocabulary and grammar of Standard Chinese. After the founding of Wikipedia, many users of non Mandarin Chinese varieties began to ask for the right to have Wikipedia editions in non Mandarin varieties as well. However, they also met with significant opposition, based on the fact that Mandarin based Vernacular Chinese is the only form used in scholarly or academic contexts. Some also proposed the implementation of an automatic conversion program similar to that between Simplified and Traditional Chinese; however, others pointed out that although conversion between Simplified and Traditional Chinese consists mainly of glyph and sometimes vocabulary substitutions, different regional varieties of Chinese differ so sharply in grammar, syntax, and semantics that it was unrealistic to implement an automatic conversion program. Objections notwithstanding, it was determined that these Chinese varieties were sufficiently different from Standard Chinese and had a sufficiently large number of followers to justify the creation of six Wikipedias for different varieties. Edition name WP code Variety Writing system Cantonese Wikipedia :zh yue: Yue, using Cantonese (i. e. the Guangzhou/Hong Kong/Macau dialect) as its standard. Traditional and Simplified Minnan Wikipedia :zh min nan: Southern Min, using Taiwanese as its standard. Latin (Pe̍h ōe jī) and Traditional Mindong Wikipedia :cdo: Eastern Min, using Fuzhounese as its standard. Latin (Bàng uâ cê) and Traditional Wu Wikipedia :wuu: Wu, using the Shanghainese, Suzhounese and classical literary Wu as its standards. Simplified Hakka Wikipedia :hak: Hakka, using the Siyen dialect as its standard. Latin (Pha̍k fa sṳ) and Traditional Gan Wikipedia :gan: Gan, using the Nanchang dialect as its standard. Traditional and Simplified

Finally, requests were also made, and granted, to create a Classical Chinese Wikipedia (:zh classical:), based on Classical Chinese, an archaic register of Chinese with grammar and vocabulary drawn from classical works and used in all official contexts until the early 20th century, when it was displaced by the Vernacular Chinese standard. All of the above Wikipedias have sidestepped the Traditional/Simplified Chinese issue. The Wu Wikipedia uses Simplified Chinese exclusively, and the Classical Chinese Wikipedia uses Traditional Chinese exclusively (The Gan and Cantonese Wikipedias default to Traditional, but have a conversion function similar to the Chinese Wikipedia). The Min Nan Wikipedia uses Pe̍h ōe jī. The Mindong Wikipedia and Hakka Wikipedias currently use Bàng uâ cê and Pha̍k fa sṳ respectively, which can be converted to Traditional Chinese characters, thus avoiding the issue completely.

Басылым атауы WP коды Түрі Жазу жүйесі Кантон Уикипедиясы :zh yue: Юэ, стандарт ретінде кантон тілін (Гуанчжоу/Гонконг/Макао диалектісін) қолданады. Дәстүрлі және оңайлатылған Миннан Уикипедиясы :zh min nan: Оңтүстік Мин, стандарт ретінде тайвань тілін қолданады. Латын (Pe̍h ōe jī) және дәстүрлі Миндун Уикипедиясы :cdo: Шығыс Мин, стандарт ретінде Фучжоу диалектісін қолданады. Латын (Bàng uâ cê) және дәстүрлі Ву Уикипедиясы :wuu: Ву, стандарттары ретінде Шанхай, Сучжоу және классикалық әдеби Ву тілін пайдаланады. Оңайлатылған Хакка Уикипедиясы :hak: Хакка, стандарт ретінде Сиен диалектісін қолданады. Латын (Pha̍k fa sṳ) және дәстүрлі Ган Уикипедиясы :gan: Ган, стандарт ретінде Нанчан диалектісін қолданады. Дәстүрлі және оңайлатылған

Соңында, классикалық қытай тіліне негізделген Классикалық қытай Уикипедиясын (:zh classical:) құру туралы өтініштер де қабылданды. Классикалық қытай тілі – 20-ғасырдың басына дейін барлық ресми контексте қолданылған, классикалық шығармалардан алынған грамматикасы мен сөздік қоры бар ежелгі тіл. Жоғарыда аталған Уикипедиялардың барлығы дәстүрлі/оңайлатылған қытай мәселесін айналып өтеді. Ву Уикипедиясы тек оңайлатылған қытай тілін, ал Классикалық қытай Уикипедиясы тек дәстүрлі қытай тілін қолданады (Ган және Кантон Уикипедиялары әдепкі бойынша дәстүрлі қытай тіліне ауысады, бірақ Қытай Уикипедиясындағыдай түрлендіру функциясы бар). Мин Нань Уикипедиясы Pe̍h ōe jī қолданады. Минданг және Хакка Уикипедиялары қазіргі уақытта сәйкесінше Bàng uâ cê және Pha̍k fa s қолданады, оларды дәстүрлі қытай таңбаларына түрлендіруге болады, осылайша мәселені толығымен болдырмайды.

Нұсқалар

Хака Википедиясы (Pha̍k fa sṳ: Hak kâ ngî Wikipedia) – Википедияның хака тіліндегі нұсқасы. Хака Википедиясы бастапқыда тек Pha̍k fa sṳ тілінде жазылған. Әдеттегі жазу тәсілімен таныс емес пайдаланушылар үшін бас бетте хака сөздігі және қарапайым салыстыру кестесі ұсынылған. Әдеттегі жазу бөлігі негізінен Тайвань хака тілінің Сысянь диалектіне (яғни Тайвань хака тілінің латын әрпімен жазылуына) негізделген. Сонымен қатар, материктік хака тілінің әдеттегі жазуында жазылған көптеген жазбалар бар, тіпті Хагфа Пиньимде де жазылған.

Статистика

2015 жылы Хакка нұсқасында 4,512 мақала және 13,485 тіркелген пайдаланушы болды. Бұл, 287 белсенді тілдік нұсқаның арасында, мақалалар саны бойынша 155-ші, ал тіркелген пайдаланушылар саны бойынша 161-ші орынды иеленді. 2022 жылға қарай ол 9,451 мақаладан және 30,608 үлесалмақтан тұрады, оның ішінде 28 белсенді үлесалмақ және 1 әкімші бар.

Википедияны бұғаттау

Қытай Халық Республикасы мен материктік Қытайдағы интернет-провайдерлер материктік Қытайда даулы интернет-сайттарды бұғаттау тәжірибесін қабылдады, ал Уикимедия сайттары тарихында кем дегенде үш рет бұғатталған. 2015 жылдың 19 мамырында Қытай Википедиясы материктік Қытайда қайта бұғатталды. Барлық Уикипедиялар HTTPS сілтемелеріне сүйенгендіктен, қытай цензурасы жеке адам қандай бетті қарап жатқанын көре алмайды; бұл сонымен қатар нақты беттер жиынтығын бұғаттауды да қиындатады.

Бірінші блок

Бірінші кезең 2004 жылдың 2-21 маусымы аралығында болды. Бұл 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардың 15 жылдығымен бірге, Пекиннен Қытай Уикипедиясына қол жеткізуге тыйым салынғаннан бастау алды. Мүмкін, осыған байланысты, 31 мамырда IDG News Service басылымында Қытай Уикипедиясының наразылықтарды қалай көрсеткені талқыланған мақала жарияланды. Қытай Уикипедиясында Тайвань тәуелсіздігіне қатысты мақалалар да бар, оларды Тайвань және басқа елдерден келген үлескерлер жазған. Қытай Уикипедиясына алғашқы тыйым салынғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, материктік Қытайдағы барлық Wikimedia Foundation сайттарына да тыйым салынды. Тыйымға жауап ретінде екі модератор тыйымды алып тастау туралы үндеу дайындады және оны өздерінің аймақтық интернет-провайдерлеріне жіберуді сұрады. Барлық Wikimedia сайттары 2004 жылдың 17-21 маусымы аралығында бұғаттан босатылды. Бір айдан кейін, 2004 жылдың 25 шілдесінде Пекинде алғашқы қытай Уикипедистері модераторлардың кездесуі өтті. Алғашқы тыйым Қытай Уикипедиясының дамуына әсер етті, нәтижесінде жаңа пайдаланушылар саны, жаңа мақалалар саны және түзетулер саны сияқты көрсеткіштерде күрт төмендеу байқалды. Кейбір жағдайларда 2004 жылдың мамыр айындағы көрсеткіштерді қалпына келтіруге 6 айдан 12 айға дейін уақыт кетті. Екін жағынан, қазіргі сайтта кейбір мақалалар қорғауға алынып, ешқандай өзгеріссіз бір ай немесе одан да ұзақ уақытқа созылуы мүмкін.

Екінші блок

Екінші, аздап әсер еткен үзіліс 2004 жылдың 23-27 қыркүйегі аралығында болды. Осы төрт күндік кезеңде Қытайдың материктік бөлігіндегі кейбір пайдаланушылар үшін Википедияға қол жеткізу ұрықсыз немесе мүмкін емес болды – бұл толыққанды шектеу емес еді және Қытайдың кейбір пайдаланушыларына ешқандай әсер етпеді. Бұл шектеудің нақты себебі белгісіз. Қытайлық википедистер тағы да аймақтық интернет-провайдерлерге жазбаша шағымдама дайындады, бірақ шағымдама жіберілмей тұрып, себебі белгісіз болғандықтан шектеу алынып тасталды.

Үшінші блок және уақытша бұғаттамау

Үшінші блоктау 2005 жылғы 19 қазанда басталды, және бұл блоктау уақытша ма, тұрақты ма екені, немесе оның себептері мен туындаған жағдайлар қандай болғаны туралы ешқандай белгі болмады. Қазіргі уақытта қытай тілді Уикипедиядағы мәртебелік бетке сәйкес, Флорида және Корея серверлері бұғатталған, ал Париж және Амстердам серверлері бұғатталмаған. Қытайдың көптеген редакторлары тек прокси-серверлер арқылы ғана Уикипедияға кіре алатындарын хабарлады, бірақ кейбір пайдаланушылар прокси-серверлерді қолданбай-ақ Уикипедияға кіре алатыны туралы шашыраңқы хабарлар болды. Қытай халқының көпшілігі сайтқа мүлдем қосыла алмады. 2006 жылғы қазан және қараша айларында сайттың қайтадан ашылғаны көрінді. Жаңалықтар құралдары, блогерлер және википедистерден көптеген қайшы хабарламалар келіп түсті, олар Википедияның ішінара немесе толық ашылуы мүмкін екенін көрсетті. Кейбір хабарламаларда толық ашылғаны айтылды, ал басқаларында кейбір сезімтал тақырыптар бұғатталған қалғаны, тағы басқаларында қытай тілді Уикипедия бұғатталған, ал басқа тілдердегі нұсқалары ашық екені көрсетілді. 17 қарашадан бастап толық блоктау қайтадан қолданылды. 2007 жылғы 15 маусымда Қытай бірнеше мақалаға қойылған шектеуді алып тастады, бірақ кейіннен бұғатталған мақалалардың саны артты. 2007 жылғы 30 тамызда барлық блоктаулар алынып тасталды, бірақ 2007 жылғы 31 тамызда барлық тілдердегі Уикипедияға қайтадан блоктау қойылды. 2008 жылғы 5 сәуірде Гуанчжоудағы Сунь Ятсен университетінен қытай тілді Уикипедияға қол жеткізу қиын болды. 2008 жылғы 6 сәуірден бастап қытай тілді Уикипедияға қосылу толығымен бұғатталды. Қытай тілді Уикипедияға кісуге жасалған кез келген әрекет барлық Wikimedia сайттарына 60 секундтық тыйым салуға әкелді. Дегенмен, пайдаланушылар https арқылы қытай тілді Уикипедияға кіре алды. Барлық басқа тілдерге қол жетімді болды, бірақ Тибет сияқты саяси тұрғыдан сезімтал іздеулер әлі де бұғатталған. 2008 жылғы 3 шілдеде үкімет қытай тілді Уикипедияға қол жеткізуге қойылған тыйымды алып тастады. Алайда, кейбір бөлімдерге әлі де қол жеткізу мүмкін емес еді. 2008 жылғы 31 шілдеде BBC Қытайда қытай тілді Уикипедияға қойылған блоктау сол күні алынғанын хабарлады; ол бұрынғы күні әлі де бұғатталған болатын. Бұл жағдай Пекинге Олимпиада ойындары туралы хабарлау үшін келген шетелдік журналистердің келуімен және Халықаралық Олимпиада комитеті мен Олимпиада ойындарын ұйымдастырушылар арасындағы келіссөздерден кейін BBC-дің қытай тілді нұсқасы сияқты веб-сайттардың блоктаулары алынуымен байланысты болды.

The third block began on 19 October 2005, and there was no indication as to whether this block was temporary or permanent, or what the reasons or causes for this block were. According to the status page currently maintained on the Chinese Wikipedia, the Florida and Korea servers were blocked, whereas the Paris and Amsterdam servers were not. Dozens of editors from across mainland China reported that they could only access Wikipedia using proxy servers, although there were isolated reports that some users could access Wikipedia without using a proxy. Most Chinese people were not able to connect to the site at all. During October and November 2006, it first appeared that the site was unblocked again. Many conflicting reports came from news outlets, bloggers, and Wikipedians, reporting a possible partial or full unblocking of Wikipedia. Some reports indicated a complete unblock; others suggested that some sensitive topics remained blocked, and yet others suggested that the Chinese Wikipedia was blocked whereas other language versions were not. From 17 November onwards, the complete block was once again in place. On 15 June 2007, China lifted the block for several articles, only to then block an increasing number of articles. On 30 August 2007, all blocks were lifted, but then a block was placed on Wikipedia for all languages on 31 August 2007. By 5 April 2008, the Chinese Wikipedia became difficult to access from the Sun Yat Sen University in Guangzhou. Connections to the Chinese Wikipedia were completely blocked as of 6 April 2008. Any attempt to access the Chinese Wikipedia resulted in a 60 second ban on all Wikimedia websites. However, users were able to log on to the Chinese Wikipedia using https. All other languages were accessible, but politically sensitive searches such as Tibet were still blocked. On 3 July 2008, the government lifted the ban on accessing the Chinese Wikipedia. However, some parts were still inaccessible. On 31 July 2008, BBC reported that the Chinese Wikipedia had been unblocked that day in China; it had still been blocked the previous day. This came within the context of foreign journalists arriving in Beijing to report on the upcoming Olympic Games, and websites like the Chinese edition of the BBC were being unblocked following talks between the International Olympic Committee and the Games' Chinese organizers.

Төртінші блок

2015 жылдың 19 мамырында қытай тіліндегі шифрланған және шифрланбаған Википедия нұсқаларының екеуі де бұғатталды.

Бесінші блок

2019 жылдың 23 сәуірінде Қытайда Википедияның барлық нұсқаларына қол жеткізу мүмкін болмай қалды.

2010 жылғы әкімші дау

2010 жылдың сәуірінде Гонконгтағы "Минг Пао" газеті 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық акциялары мен қырғын туралы, сондай-ақ Гонконгқа қатысты мазмұндардың кең ауқымды цензурасы туралы хабарлады, мұнда "Шичжао" ("百無一用是書生" немесе "時昭") деген атпен әкімшілік қызметкер қатысқан. Есепте осы әкімшілікті қайта шақыру әрекетінің сәтсіз аяқталғаны да айтылған. Ол 1989 жылғы наразылықтар сияқты даулы тақырыптар бойынша сәл сақтық таныту қажеттігін атап өтті. Қытай ғалымдары Ли Хао Ган мен Бин Тинг Вэн "Википедиядағы Қытайдың сыртқы коммуникациясының мүмкіндіктері мен қиындықтары" атты мақала жариялады, онда олар "шетелдік БАҚ-тың ықпалы салдарынан, Википедиядағы жазбаларда Қытай үкіметіне қарсы көптеген шайқастық сөздер кездеседі" деген пікір білдірді. Қытай халықаралық баспа тобының өкілі Цзе Динг те "Википедияда Қытайдың маңызды саяси мәселелері туралы мазмұнды жүйелі түрде реттеу және сақтау жеткіліксіз" екенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Википедияны Қытай үкіметінің пікірін объективті түрде көрсетуге шақырды. Гонконгтың Қытай университетінің журналистика және коммуникация мектебінің ассистент профессоры Локман Цуи BBC-ге берген сұхбатында "Шетелде Қытай туралы көптеген қате түсініктер бар" деді. 2021 жылдың қазан айында WMF-тің Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымына (WIPO) бақылаушы ретінде қосылуға жасаған өтініші Қытай үкіметі тарапынан Тайваньда Wikimedia Foundation филиалының бар екендігі және "Қытайға қарсы жалған ақпарат" таратқандығы айыбымен тоқтатылды.

VPN-ден босатулар

Қытай материгінде цензураға ұшырағанына қарамастан, және VPN-дерге әдетте Wikipedia-ны өңдеуге рұқсат берілмейтіндіктен, Қытайдан келген Wikipedia әкімшілері белгілі бір қытайлық пайдаланушыларға IP-блоктаудан босатуға рұқсат берген. Slate журналының мәліметінше, "бір бұрынғы қытайлық Уикипедия редакторы маған соңғы бірнеше жылда Baidu Baike-ден кешіп, қытайлық Уикипедияға қосылу үшін ерікті редакторлардың "қарсы бет бұруы" болғанын айтты, себебі олар жоғары сапалы интернет энциклопедиясында жұмыс істеу мүмкіндігін және халықаралық деңгейде зор ықпалға ие болуды қалады".

Wikimedia Foundation мүшелеріне аффилиирленген топтан тыйым салды

Қытай материгінің Уикимедиашылары (WMC) даулы "2019–2020 жылғы Гонконг наразылықтары" мақаласы бойынша, өңдеу соғыстарына толы болғандықтан, Википедия редакторларын Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік полициясының хабар беру желісіне шағымдануы мүмкін деп мәлімдеді. Қорқытудан қауіптенгені үшін анонимді болып қалатын Гонконгта тұратын редактор, пайдаланушылар наразылықтарға жағымды мазмұнды алып тастауы мүмкін екенін айтты.

Бәсекелестер

2006 жылғы 20 сәуірде Baidu онлайн іздеу жүйесі компаниясы Baidu Baike онлайн энциклопедиясын құрды, оны тіркелген пайдаланушылар әкімшілердің қарауына дейін өңдей алады. Энциклопедия мазмұны Қытай Халық Республикасы үкіметінің регламенттеріне сәйкес өздігінен цензураланады. Бірнеше апта ішінде Baidu Baike-дегі мақалалар саны қытай тілдес Уикипедиядан басып өтті. Дегенмен, Baidu Baike қытай тілдес Уикипедиядан мақалаларды көшіріп, қайта жариялағандығы үшін ұзақ уақыттан бері айыпталып келеді. 2009 жылдың қазанында Hudong Wiki мақалалар саны бойынша Baidu Baike-ді озып, Қытайдағы ең ірі онлайн энциклопедия атанды. Hudong кейін Baike деп өзгертілді, оны Baidu Baike-мен шатастырмау керек. Baidu Baike және Hudong екеуі де коммерциялық өнімдер. Қытай тілдес Уикипедия GNU Free Documentation License лицензиясымен шығарылса, Baidu Baike және Hudong толыққанды авторлық құқыққа ие, ал үлескерлер материалды ұсынған кезде барлық құқықтарынан бас тартады. Алайда, Baidu Baike 2007 жылдан бері Уикипедия беттерін жаппай көшіріп, Baidu Baike беттеріне қосып, «жаппай авторлық құқықты бұзуға» қатысты айыпталып келеді.