Кіріспе
Неміс тіліндегі Уикипедия (Deutschsprachige Wikipedia) – тегін және барлығына ашық редакцияланатын онлайн энциклопедияның неміс тіліндегі нұсқасы. 2001 жылдың 16 наурызында құрылған, ол екінші ең көне Уикипедия (ағылшын тіліндегі Уикипедиядан кейін). 2023 жылғы мәліметтерге сәйкес, онда мақалалар бар, бұл оны мақалалар саны бойынша ең ірі Уикипедия нұсқасы етеді, ағылшын тіліндегі Уикипедия мен көбінесе роботтар жасаған Себуано Уикипедиясынан кейін. Ағылшын тіліндегі Уикипедиядан кейін ең көп түзетулер жасалған екінші Уикипедия – неміс тіліндегі Уикипедия. 2011 жылдың 7 қарашасында неміс тіліндегі Уикипедия 100 миллионнан астам беттік өзгерту жасаған екінші Уикипедия болып табылады, ағылшын тіліндегі нұсқадан кейін. Неміс тіліндегі Уикипедияға ақы төленетін редакторлар жасаған бірнеше саяси манипуляциялар себепті сын айтылады, олар шектеулі әкімшілерді басып тастайды.
The German Wikipedia (Deutschsprachige Wikipedia) is the German language edition of Wikipedia, a free and publicly editable online encyclopedia. Founded on March 16, 2001, it is the second oldest Wikipedia (after the English Wikipedia). It has articles, making it the largest edition of Wikipedia by number of articles as of 2023 just behind the English Wikipedia and the mostly bot generated Cebuano Wikipedia. It has the second largest number of edits behind the English Wikipedia On November 7, 2011 German Wikipedia became the second edition of Wikipedia, after the English edition, to exceed 100 million page edits. The German Wikipedia is criticized because of several ongoing political manipulations by paid editors who overwhelm a small number of administrators.
Ерте тарих
Уикипедияның неміс тіліндегі нұсқасы ағылшын тілінен басқа тілдегі алғашқы Уикипедия субдомені болды. Оның құрылуын Джимми Уэльс 2001 жылдың 16 наурызында жариялады. Неміс Уикипедиясында мақалалар жасау 2001 жылдың сәуірінде басталды, көбінесе Nupedia мақалаларының аудармаларымен. Каталон тіліндегі Уикипедиядан кейін неміс Уикипедиясы ағылшын тілінен басқа тілде мақалалар қамтыған екінші басылым болды. Уикипедия сайтында әлі де қолжетімді ең ерте мақала – 2001 жылдың мамырындағы «Полимераза тізбектік реакциясы» мақаласы. Эндрю Лих Германиядағы хакерлік мәдениет және [[Eingetragener Verein]] тұжырымдамасы неміс Уикипедиясының мәдениетін қалыптастырғанын жазды. Еуропаның географиялық орны неміс википедистерінің жеке кездесулерін жеңілдетті.
Түрліліктің болмауы, авторлардың азаюы және ақы төленетін редакциялау
Уикипедияның 20 жылдығына қарай неміс тіліндегі басылым бірқатар мәселелерге тап болды. Неміс БАҚ-тарының хабарлауынша, ең маңыздысы – әртүрліліктің жетіспеуі, белсенді пайдаланушылардың азаюы және ақылы түзетулердің ықпалы. 2006 жылы неміс Уикипедиясында 8614 автор белсенді болса, 2018 жылдың желтоқсанында олардың саны 5262-ге дейін азайды. Белсенді википедистер неміс Уикипедиясының мақала жазатын "негізгі ядросы" ретінде шамамен 300 адамды ғана қарастырды. Зерттеушілер авторлар саны кеміген сайын, олардың ықпалының артатынын анықтады. Ғалым Таха Яссери осы авторларды "супер редакторлар" деп сипаттайды, олар Уикипедия мақалаларын тым көп жазып, осылайша қоғамдық жобаны қолдап тұрады. "Супер редакторлар" көп талқыланатын мақалаларға басымдық бергенде, өзара элиталық айналым құрғанда және өз салаларын "қорғағанда" бұл мәселе туындайды. Пайдаланушылардың кете бастауы және ережелердің әрдайым дұрыс деп қабылданылмайтын түсіндірілуі неміс Уикипедиясына лоббилік топтардың ықпалына және ақылы түзетулерге қарсы тұруды қиындатады. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, неміс Уикипедиясының дерекқорының көлемі шамамен алты гигабайтқа жетеді.
Сипаттамалары
Неміс Уикипедиясы ағылшын Уикипедиясынан бірнеше жағынан ерекшеленеді. Ағылшын Уикипедиясына қарағанда, энциклопедиялық маңыздылықтың әртүрлі критерийлері редакторлардың тақырыпқа арналған мақалаға рұқсат беруге бола ма, жоқ па, деген шешімдері арқылы білдіріледі. Маңыздылық критерийлері нақтырақ; әр саланың өзіне тән ерекшеліктері бар. Әділ пайдалану ережелері жоқ. Ағылшын Уикипедиясында әділ пайдалану ретінде қабылданған суреттер мен басқа да медиа неміс Уикипедиясында жарамсыз болуы мүмкін. Дегенмен, қолданбалы өнер туындыларының түпнұсқалық деңгейі әлдеқайда жоғары, бұл көбінесе компания логотиптерін және осыған ұқсас белгілерді пайдалануға мүмкіндік береді. Ғылыми дереккөздерді журналистикалық және басқа да дереккөздерге қарағанда пайдалануға көбірек ұмтылыс жасалады. Неміс тексеру (Белегі) нұсқаулығы ғылыми дереккөздерді академиялық емес дереккөздерге қарағанда сенімдірек деп санайды; соңғыларын пайдалану – кемінде теорияда – тақырыпты қамтитын жарияланған ғылыми дереккөздер жетіспеген жағдайда ғана рұқсат етіледі. 2005 жылдың қыркүйегінде Эрик Мёллер «неміс Уикипедиясында ұзақ мерзімді беттерді қорғау тым көп қолданылады» деп алаңдаушылық білдірді: 2005 жылдың 14 қыркүйегінде 253 бет екі аптадан астам уақыт бойы толық қорғалған күйде болды (тек әкімшілер ғана өңдей алады). Бұл кез келген Уикипедияның ең жоғары көрсеткіші, екінші орында – жапон Уикипедиясында 166 бет, ал ағылшын Уикипедиясында 138 бет болды. 2008 жылға қарай неміс Уикипедиясында он ірі Уикипедияның арасында жартылай қорғалған мақалалардың ең жоғары пайызы (тіркелмеген немесе жақында тіркелген пайдаланушылар өңдей алмайтын мақалалар) – 0,281% – құрады, бірақ толық қорғалған мақалалардың үлесі бойынша (0,0261%) жапон, португал және ағылшын Уикипедияларынан кейін төртінші орында тұрды. Вандализм мен басқа да бұзушылықтарды басқару нашар құрылымдалған: вандалдар кейде алғашқы өңдеуінде ескертусіз бұғатталады, егер оның өңдеуі энциклопедиялық жұмыстарға қызығушылық танытпаса. Бұл әсіресе, егер қосылған мәтінде Холокостты жоққа шығару сияқты заңсыз мәлімдемелер болса, орынды. Сонымен қатар, Checkuser функциясы бірнеше тіркелгіні бір адам қолданғанын растау үшін сирек қолданылады, өйткені күдікті тіркелгілер көбінесе бірден бұғатталады. Күдіссіз маңызды тақырыптарға арналған мақалалар тым қысқа деп табылса, жойылуы мүмкін. Ең аз мақалаларға (түйіндерге) қойылатын талаптар бірдей болғанымен, неміс және ағылшын Уикипедиялары оларды іске асыру тәсілінде үлкен айырмашылықтарға ие. 2005 жылдың 28 желтоқсанында «түйін» санатын (және мақалаларды түйіндер ретінде анықтайтын тиісті үлгіні) неміс Уикипедиясынан жою туралы шешім қабылданды. Пайдаланушылар жаңа мақала бастау үшін тіркелгі құрудың қажеті жоқ. Себуано, поляк, голланд, итальян, швед және басқа көптеген Уикипедиялардан айырмашылығы, неміс Уикипедиясында боттар жасаған географиялық түйіндердің немесе ұқсас мақалалардың үлкен жиынтығы жоқ. Неміс Уикипедиясында 2007 жылдың мамырына дейін Төрелік комитеті болған жоқ. Қазіргі уақытта неміс Уикипедиясының Төрелік комитеті Уикипедия саясатында шағын рөл атқарады. Санаттар жеке болып табылады және жыныс бойынша ерекшеленбейді. Санаттар әдетте кемінде он жазба үшін ғана енгізіледі және үлкен сандағы заттар үшін де әрқашан бөлінбейді, сондықтан қазіргі санаттар көбінесе бір ғана қасиетті сипаттайды (мысалы, ұлттылық). Басқа санаттар бөлінеді, бірақ ағылшын Уикипедиясынан өзгеше. Мысалы, «химиктер» ұлты бойынша емес, ғасырға қарай бөлінеді. Ал университет профессорлары әдетте қай жерде оқытатынына қарай жіктеледі. Ағылшын Уикипедиясының танымал мақалалары мен жақсы мақалаларына эквивалент – exzellente Artikel (керемет мақалалар) және lesenswerte Artikel (жақсы мақалалар; сөзбе-сөз: «оқуға тұрарлық» мақалалар). 2005 жылы жергілікті сурет жүктеуді кезең-кезеңмен тоқтату және болашақта суреттер мен басқа да медиа үшін тек Wikimedia Commons пайдалану туралы шешімге әкелетін талқылау мен сауалнама болды. Бұл әрекетті жүзеге асыру бір жылға жуық уақытқа созылды және неміс «Файл жүктеу» беті осы уақытта Commons-қа үлкен сілтеме көрсетті, бірақ 2006 жылдың желтоқсанынан бастап қайтадан жергілікті суреттерді жүктеу беті пайда болды, бірақ Wikimedia Commons-қа сілтеме жасамайды. Бұл неміс Уикипедиясының ережелеріне сәйкес Commons-та қол жетімді суреттерді жоюға себеп болды. 2004 жылдың желтоқсанынан бастап неміс википедиялықтары Persondata («Персональды деректер») енгізді, бұл адамдар туралы метадеректерге арналған арнайы формат (аты, туған күні және орны және т.б.), ол 2005 жылдың желтоқсанында ағылшын Уикипедиясында енгізілді. Бастапқыда бұл жүйенің басты мақсаты неміс Уикипедиясының DVD басылымының іздеу мүмкіндіктерін көмектесу болды (төменде қараңыз). 2005 жылдың қаңтарында енгізілген кезде, Персональды деректер шамамен 30 000 өмірбаяндық мақалаға қосылды, жартылай автоматты құралдың көмегімен. Үлгі қазіргі уақытта қолданылмайды және ешқандай бетте жоқ. Ағылшын Уикипедиясындағы The Signpost сияқты, неміс Уикипедиясының да өзінің ішкі газеті – Kurier бар. Дегенмен, Kurier бір бетте орналасқан және апта сайын шығарылмайды, бірақ қызығушылық танытқан википедиялықтармен үнемі жаңартылады, ескі мақалалар мұрағатталады. Неміс Уикипедиясы [ˌvɪkiˈpeːdia] деп айтылады.
Қайта қаралған нұсқалары
Уикимания 2006 жылы Джимми Уэльс неміс тілдік бөлімі "тұрақты мақала нұсқалары" жүйесін, сонымен қатар "тексеру" деп те аталатын, сынақ режімінде енгізетінін хабарлады. Жүйе 2008 жылдың мамыр айында қолданысқа енді. Белгілі бір пайдаланушылар, "белсенді тексерушілер" деп аталатындар, мақала нұсқаларын "тексерілген" деп белгілеуге қабілетті, бұл мәтінде ешқандай анық вандализм жоқ екенін көрсетеді. Экранның жоғарғы оң жақ бұрышында оқырманға мақаланың ағымдағы нұсқасы тексерілген-тексерілмегенін көрсетеді және қажет болған жағдайда ең соңғы тексерілген нұсқаға немесе одан да жаңа, тексерілмеген нұсқаға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Неміс Уикипедиясында екі деңгейлі тексеру статусы бар, ол ағылшын Уикипедиясының күтіп тұрған өзгерістерді қорғау сияқты жұмыс істейді: Пассивті тексеруші және Белсенді тексеруші. Алғашқысы соңғы өңдеу тексерілген деп белгіленсе, мақалаға өзгерістерді дереу енгізе алады, ал тек соңғысы күтіп тұрған өзгерістерді қолмен қарап тексеруге құқылы.
Оқиғалар
Уикипедияшылардың алғашқы тікелей кездесуі 2003 жылғы қазанда Мюнхенде өтті. Осы кездесудің нәтижесінде Германия, Австрия және Швейцарияның түрлі аймақтарында "Википедия Stammtisch" деп аталатын тұрақты дөңгелек үстелдер құрылды. Дөңгелек үстелдер неміс тілді қауымдастықтағы әріптестік алмасудың маңызды бөлігіне айналды. Әр көктем мен күзде неміс Уикипедиясы жазу байқауын ұйымдастырады, онда қауымдастық сайлаған қазылар алқасы ұсынылған мақалаларды бағалайды. Сыйлықтарды қауымдастықтың жеке мүшелері мен компаниялар демеушілік етеді. Алғашқы байқау 2004 жылғы қазанда өтті, онда "Kloster Lehnin (Lehnin Abbey)" мақаласы 44 ұсынылған мақаланың ішінде жеңімпаз деп таңдалды. 2005 жылғы наурызда өткен екінші байқауға 52 жұмыс, ал 2005 жылғы қыркүйекте өткен үшінші байқауға 70 жұмыс қабылданды. Байқауды халықаралық деңгейге кеңейтуге жасалған әрекеттер шектеулі табысқа жетті, тек голланд, ағылшын және жапон Уикипедиялары ғана қатысты. 2006 жылғы наурызда өткен жазу байқауына 150 мақала ұсынылды, олар үш бөлімге бөлінді: тарих және қоғам (56 номинация), өнер және гуманитарлық ғылымдар (36), және ғылым (46). "Қоңыр аю" (немісше: Braunbär) мақаласы жеңіске жетті, ал ұсынылған 27 мақаланың бірнешесі байқаудан кейін бірнеше аптадан соң танымал мәртебеге ие болды. 2007 жылғы наурызда алтыншы байқау өтті, онда жеңімпаз ретінде Қарулы қақтығыс кезінде мәдени мүліктерді қорғау жөніндегі Гаага конвенциясы туралы мақала таңдалды (немісше: Haager Konvention zum Schutz von Kulturgut bei bewaffneten Konflikten). Неміс Уикипедияшылары 2005 жылғы тамызда Франкфурт қаласында алғашқы халықаралық Уикипедия конференциясын – Wikimania 2005 ұйымдастырды. Үш күндік конференцияға 50-ден астам елден 300-ге жуық адам қатысты. 2006 жылғы 17 наурыздан 15 сәуірге дейін Геттинген мемлекеттік және университеттік кітапханасы Уикипедияның алғашқы бес жылын көрсететін арнайы көрме өткізді. 2006 жылы Геттинген университеті алғашқы Уикипедия академиясын өткізді. Академияның мақсаты – академиялық ортаны Уикимедия жобаларымен таныстыру. 2007 жылы Германия Федералдық Білім және ғылым министрлігі бекіткен Германияның "Гуманитарлық ғылымдар жылы" аясында Майнц қаласындағы Ғылым және әдебиет академиясымен бірлесіп екінші кездесу ұйымдастырылды. Үшінші кездесу 2008 жылғы 20-21 маусымда Берлинде "Математика жылы" кезінде ұйымдастырылды, оны Берлин-Бранденбург ғылымдары мен гуманитарлық академиясы өткізді. Неміс Уикипедияшылары 10 елден келген фотографтардың қатысуымен Foto Workshop кездесуін ұйымдастырды.
Брокгаузмен байланыс
2004 жылдың сәуірінде жетекші неміс энциклопедиясы Brockhaus-тан мақала тақырыптарының толық тізімі неміс Уикипедиясына жүктелді, бұл әлі жазылмаған мақалаларды құруға көмектесу мақсатымен жасалған көрінеді. Brockhaus өкілі авторлық құқықты бұзу деп саналған материалды өшіруді сұрап, оған қол жеткізді. Аталған мәселе бойынша электрондық хаттар алмасылғаннан кейін, бес Уикипедияшы 2004 жылдың 1 шілдесінде Мангеймдегі Brockhaus компаниясының "жаңа медиа" тобымен кездесті. Достық атмосферада энциклопедия жазуға қатысты әртүрлі көзқарастар талқыланды, соның нәтижесінде Brockhaus ұзақ уақыттан бері Уикипедияны жақыннан бақылап отырғаны анық болды.
Германия үкіметінің субсидиясы
2007 жылдың маусым айында жаңартылатын ресурстар жобасы (WikiProjekt Nachwachsende Rohstoffe) бастау алды, мақсаты – осы тақырыптағы мақалаларды жазу және жетілдіру. Жоба үш жылға созылды және Германия Ауыл шаруашылығы министрлігі оны жылына шамамен 80 000 евромен қаржылады. Оны "nova Institut GmbH" жеке компаниясы ұйымдастырып, басқарды. "Nova GmbH" және "Wikimedia Deutschland e. V." жыл сайын шамамен 60 000 евродан қосымша қаржыландырды, осылайша жалпы бюджет шамамен 420 000 евроға жетті. Бұл қаражат жобаны ұйымдастыруға, сондай-ақ әлі Википедияға үлес қоспаған сала мамандарын іздеуге бағытталды. "Nova" авторларға шығыстарын өтеу үшін де төлемдер жасаған болуы мүмкін.
Ең көп дау тудырған мақалалар
2013 жылы Оксфорд университеті жүргізген зерттеуге сәйкес, Хорватия туралы мақала неміс тілдік Уикипедиядағы ең көп дау тудырған мақала болды. Ондағы ең көп талас-тартысқа түскен он мақаланың ішінде Адольф Гитлер, Саентология және Рудольф Штайнер де бар еді. Дегенмен, қарапайым сөйлемдерге қатысты ең ірі дау Венадағы Донатурмға қатысты болды. "Шпигель" журналы бұл мәселені жариялаған санында бір қатысушының: «Жақсы күндері Уикипедия кез келген телесериалдан жақсы» деген сөзін келтірді. Бірнеше аптадан кейін Die Zeit апталық газеті де Уикипедия мазмұнын басқа анықтамалық еңбектермен салыстырып, Уикипедияның тек «табиғат ғылымдары саласындағы көшбасшылық позициясын бөлісуі» керектігін анықтады. 2005 жылғы көктемдегі DVD нұсқасы Бьёрн Хоффманнан жағымсыз пікір алды. Ол 2005 жылдың шілдесінде Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus үшін жұмыс істейтін өнім менеджері болды. 2005 жылдың қарашасында OpenUsability жобасы Берлиндегі Relevantive AG компаниясымен бірлесіп неміс тілдік Уикипедияның қолдануға ыңғайлылығын тексерді. Зерттеу ақпарат табуға бағытталған және MediaWiki интерфейсін өзгерту бойынша бірқатар ұсыныстарды қамтыды. 2006 жылдың ақпан айында ашық қолдану жобасы жаңа редакторлардың тәжірибесіне бағытталған екінші сынақ жүргізді. Есептер ағылшын тілінде жарияланды. 2007 жылдың ақпан айында c't жүргізген екінші сынақ төрт цифрлық энциклопедияны салыстыру үшін 150 іздеу сөзін пайдаланды, олардың 56-сы жан-жақты бағаланды: Bertelsmann Enzyklopädie 2007, Brockhaus Multimedial premium 2007, Encarta 2007 Enzyklopädie және Уикипедия. Уикипедияның сенімділігі туралы алаңдаушылықтарға жауап ретінде, ол: «Біз еркін энциклопедия мәтіндерінде оның коммерциялық бәсекелестерінен артық қателер таппадық» деген қорытынды жасады. 2007 жылдың желтоқсанында неміс журналы Stern неміс тілдік Уикипедия мен Brockhaus Enzyklopädie энциклопедиясының 15 томдық онлайн нұсқасының салыстыру нәтижелерін жариялады. Тестілеу зерттеу институтына (Кельндегі WIND GmbH) тапсырылды, оның сарапшылары әр энциклопедиядан (саясат, бизнес, спорт, ғылым, мәдениет, ойын-сауық, география, медицина, тарих және дін) төрт критерий бойынша (дәлдік, толықтық, уақтылылық және түсініктілік) 50 мақаланы бағалады және Уикипедия мақалаларының орташа дәлдігі жоғарырақ деп тапты (1-ден 6-ға дейінгі шкалада 1,6, ал Брокгауз үшін 2,3, төмен мән жақсы). Уикипедияның қамтуы да толық және жаңартылған деп танылды; алайда, Брокгауздың мәтіні түсініктірек деп бағаланды, ал бірнеше Уикипедия мақалалары сарапшы емес адамдар үшін тым күрделі және көпшілігі тым ұзын деп сынға алынды. 2015 жылы жас тарихшылар тобы Уикипедия авторлары «керемет» деп бағалаған Катын қазасы туралы мақаланы қарады. Олар 130-дан астам фактілік қателерді анықтады және мақалада жаңа ғылыми әдебиеттер мүлдем ескерілмегенін атап өтті.
CD 2004 жылғы қараша
2004 жылдың қараша айында Directmedia Publishing GmbH неміс тіліндегі Уикипедияның көшірмесі бар CD-ROM таратуды бастады. Directmedia компаниясының тіркелген клиенттеріне шамамен 40 000 диск жіберілді. CD-нің құны 3 евроны құрады. Жобада қолданылған дисплей және іздеу бағдарламалық қамтамасы Digibib, Directmedia Publishing компаниясы бұрынғы басылымдары үшін әзірлеген; ол Windows және Mac OS X (сондай-ақ Linux) жүйелерінде жұмыс істеді. Уикипедия мақалаларын Digibib қолданатын XML форматына түрлендіру қажет болды. CD-ні жасау үшін, қолданыстағы Уикипедияның толық көшірмесі жеке серверге көшірілді, онда 70 википедист материалды тексеріп, мағынасыз мақалаларды және авторлық құқықтың бұзылуын жойды. Күмәнді мақалалар кейін қарау үшін арнайы тізімге қосылды. Соңғы дискте 132 000 мақала және 1 200 сурет болды. ISO бейнесі eMule және BitTorrent арқылы тегін таратылды. Желтоқсан айында CHIP компьютер журналы Уикипедия деректерін әр нөмірімен бірге шығарылатын DVD-ге орналастырды. Уикипедия материалдары GFDL лицензиясымен жарияланады, ал Digibib бағдарламалық қамтамасын тек коммерциялық емес мақсаттарда ғана көшіруге болады, Linux нұсқасы GPL лицензиясымен берілгенін қоспағанда.
CD/DVD 2005 жылдың сәуір айы
2005 жылғы 6 сәуірде Directmedia компаниясы Википедия мазмұнының жаңа нұсқасын жариялады. Бұл пакет 2,7 ГБ көлемді DVD және бөлек жүктелетін CDROM-нан (Firefox-пен Linux нұсқасын іске қосатын) тұрды. CDROM-да барлық деректер болмады, бірақ DVD-дискісі жоқ пайдаланушылар үшін қосымша берілді. DVD Directmedia-ның Digibib бағдарламалық жасақтамасын және мақалалар форматын пайдаланды; барлығын қатты дискіге орнатуға болады. Сонымен қатар, DVD-де HTML ағашы, сондай-ақ PDA-мен пайдалануға арналған форматталған Википедия мақалалары (әсіресе, Mobipocket және TomeRaider форматтары) болды. DVD-дискінің шығарылуы Personendaten жобасын (жоғарыда қараңыз) бастауға себеп болды. Тексеру процесі жоғарыда сипатталған CD-ге ұқсас болды және жеке MediaWiki серверінде жүргізілді. Процесс шамамен бір аптаға созылды және IRC арқылы байланысқан 33 википедиашы қатысты. Жұмыстың қайталануын болдырмау үшін редакторлар тексерген әрбір мақаланы қорғады; қорғалған мақалаларға сілтемелер жасыл түспен көрсетілді. Спам немесе вандализмге ұшырауы мүмкін мақалалардың тізімі SQL сұраныстары арқылы алдын ала жасалды. Қабылдауға болмайтын мақалалар дереу жойылды. Ескі CD нұсқасының XML мақалалары HTML-ден жасалған болса, бұл жолы Wiki белгілеуін тікелей Digibib форматына аудару үшін скрипт қолданылды. Соңғы DVD-де шамамен 205 000 мақала болды, әр мақаланың авторының тізімімен бірге. Directmedia әрқайсысы 9,90 евродан 30 000 DVD-дискі сатты. Бұл бағаға 16% салық және Wikimedia Deutschland-қа бір евролық қайырымдалық кірді; өндіріс құны шамамен 2 евроны құрады. DVD-нің бейнесін тегін жүктеуге болады. DVD-нің табысты шығарылуынан кейін Directmedia Wikimedia Commons-қа 10 000 қоғамдық домендегі суреттердің жоғары сапалы нұсқаларын сыйға тартты (қатысты Signpost жариялымын қараңыз).
DVD/кітап 2005 жылдың желтоқсаны
Википедия мазмұнының келесі басылымын 2005 жылдың желтоқсанында Directmedia компаниясының серіктес фирмасы Zenodot Verlagsgesellschaft mbH баспасы жариялады. 139 беттік кітапта Уикипедия, оның тарихы және қағидалары түсіндірілген. Оған қоса, 7,5 ГБ көлемді 300 000 мақала мен 100 000 суреттен тұратын DVD-дискі қоса берілді. Кітап пен DVD-дискі 9,90 евроға сатылады; екеуі де тегін жүктеуге қолжетімді. Осы нұсқаның сараптау процесі ерекше болды және адамның араласуын қажет етпеді. Сенімді Уикипедистердің "ақ тізімі" жасалды, әр мақаланың соңғы 10 күндік тарихы зерделенді, ал "ақ тізімдегі" Уикипедистердің соңғы өңдеген нұсқасы DVD-ге енгізілді. Егер мұндай нұсқа болмаса, онда 10 күннен бұрынғы соңғы нұсқа қолданылды. Тазартуға немесе жоюға ұсынылған мақалалар пайдаланылмады.
DVD 2006-2007 және 2007/2008 жылдардағы желтоқсан
Желтоқсан 2006–2007 және 2007–2008 жылғы нұсқаларын dvd.wikimedia.org сайтынан жүктеуге болады.
Википресс сериясы
2005 жылғы желтоқсанда жарық көрген Уикипедия туралы кітап, «Википресс» деп аталған серияның бірінші кітабы болды. «Зенодот» баспасынан шыққан бұл кітаптар, Directmedia компаниясынан сыйақы алатын «Викиредакторлар» деп аталатын мамандар таңдап, өңдеген ортақ тақырыпқа арналған Уикипедия мақалаларының жинағынан құралды. Кітаптарды құрастыру үшін, қалыпты неміс тілді Уикипедия беттеріне қолданылатын серверден бөлек сервер пайдаланылды. Әрбір «Википресс» кітабына «өзгерту карточкасы» қоса берілді, оқырмандар осы карточканы кітаптың мазмұнын өңдеу үшін жіберуге болатын. «Википресс» сериясынан Нобель сыйлығы, велосипедтер, Антарктида, Күн жүйесі және Хип-хоп тақырыбында кітаптар жарық көрді, сондай-ақ киттер, қастандық теориялары, манга, астрофизика және Қызыл Крест сияқты әртүрлі тақырыптарды қамтитын кітаптар да дайындалып жатты. Бірақ, қызығушылықтың жетіспеуіне байланысты, бірнеше кітап шыққаннан кейін жоба тоқтатылды.
100 томдық Уикипедия
Zenodot баспасы 2006 жылдың қаңтарында толық неміс тіліндегі «Википедияны» 100 томдық түрінде басып шығаруды жоспарлағанын хабарлады, әр томда 800 беттен болады. Басылым 2006 жылдың қазан айында «А» әріпінен басталып, кейіннен әр ай сайын екі томнан шығарылып, 2010 жылы «Z» әріпімен аяқталуы тиіс болған. «WP 1.0» кодымен белгіленген бұл жобаны Zenodot-та жұмыс істейтін 25 редактор мен ғылыми кеңесшілер тобы қолдамақ болды. Басылымға дейін мақалаларға енгізілген өзгерістер онлайн «Википедияға» да қосылуы мүмкін еді. 2006 жылдың наурыз айында Zenodot «қоғамдық күн» ұйымдастырып, «Википедияшылармен» кездесіп, жобаны талқылады. «Википедияшылардың» бір тобы таңдалған тақырыптар бойынша «Aa Af» атаулы мақалаларды жақсартуды бастады. Наурыз айының соңында жоба тоқтатылғаны және 2006 жылы ешқандай кітап жарық көрмейтіні жарияланды, себебі қоғамдық қолдау жеткіліксіз болды.
Бертельсман
2008 жылдың 22 сәуірінде Bertelsmann баспасы қыркүйек айында неміс тіліндегі Уикипедия мазмұнын пайдалана отырып, бір томдық энциклопедия басылымға дайындап жатқанын хабарлады. Бұл томға ең соңғы екі жылдағы ең көп қолданылған 50 000 іздеу сұранысының қысқартылған мақалалары енгізілуі жоспарланған. Кітаптың бағасы 19,95 еуро, ал әр сатылымнан түскен бір еуро Уикимедия қорының Германиялық бөлімшесіне аударылады. Кітап 2008 жылдың 15 қыркүйегінде қатты мұқабамен, 992 беттік және көптеген иллюстрациялармен жарық көрді.
Жоюлар
Неміс тіліндегі Уикипедия мақалаларды өшіргені үшін сынға ұшырады, себебі оларды өшіргендерге "маңызсыз" болып көрінген, тіпті олар басқа адамдарға пайдалы, мағыналы, жақсы жазылған және толыққанды көрінген жағдайда да. Бұл талқылаулар компьютерлік журналдарда сондай-ақ жалпы ақпарат құралдарында жарияланды.
Рұқсат етілмеген пайдалану
Әркім Уикипедия мазмұнын пайдалануға құқылы, бірақ авторлық көрсету, лицензия мәтінінің көшірмесі және тегін емес туынды жұмыстарға жол бермеу сияқты шарттар бар (толық мәліметтер үшін Creative Commons лицензиясы мен GNU Free Documentation License қараңыз). 2005 жылдың наурыз айында неміс жаңалықтар журналы Der Spiegel онлайн нұсқасында Руанда геноциді туралы мақала жариялады, ол Уикипедиядағы мақаланың көшірмесі болды. Мақала жарияланғаннан кейін көп ұзамай алынып тасталды және оның орнына кешірім сұрау хабарламасы жарияланды. 2005 жылдың сәуір айында Brockhaus энциклопедиясы онлайн нұсқасында жаңа папа Йозеф Ратцингер туралы мақала жариялады. Уикипедиядағы мақаламен тым ұқсас болғандықтан, Brockhaus мақаласының плагиат болу мүмкіндігіне күдік туды. Мақала көп ұзамай алынып тасталды, бірақ Brockhaus кешірім сұрамады және кінәсін мойындамады (The Signpost қараңыз).
Авторлық құқықтарды ірі көлемде бұзу (2003-2005 жж.)
2005 жылдың қарашасының ортасында анонимді бір пайдаланушының 1960 жылдардан 1980 жылдарға дейін Шығыс Германияда жарық көрген ескі энциклопедиялардан жүздеген мақалаларды енгізгені анықталды. Мақалалардың көп бөлігі философия және оған қатысты салаларға арналған еді. Пайдаланушы 2003 жылдың желтоқсан айынан бастап жұмыс істеген. Бұл туралы баспасөз хабарламасы жарияланды, сосын көптеген редакторлар авторлық құқықпен қорғалған материалдарды жоюға кірісті. Ескі энциклопедиялардың интернетте қолжетімді болмауы және көптеген Батыс Германия кітапханаларынан алудың қиындығы, сондай-ақ пайдаланушының көптеген түрлі IP-адрестерді пайдаланғаны осы жұмысты қиындатты. Directmedia DVD-сін жаңару қажет болды.
Бертран Мейер мақаласы - аңыз
2005 жылғы 28 желтоқсанда компьютер ғалымы Бертран Мейер туралы мақала (Эйфель бағдарламалау тілін жасаған) анонимді пайдаланушы тарапынан өңделді, онда Мейердің төрт күн бұрын қайтыс болғаны туралы жалған мәлімдеме жасалды. Бұл алаяқтық бес күннен кейін Heise News Ticker жариялады және мақала дереу түзетілді. Германия мен Швейцарияның ірі жаңалықтар құралдары осы оқиғаны қамтыды. Мейер өзі жеке Уикипедияны жақсы бағалап, былай деді: "Жүйе өзінің әлеуетті кемшіліктерінің біріне ұшырап, жылдам түрде өзін-өзі қалпына келтірді. Бұл жалпы картинаға әсер етпейді. Мен туралы тараған қаңқу сияқты, Уикипедиянің құлауы туралы да әңгімелер қатты асыра сілтенген."
Тронның атауы
2006 жылы Wikimedia Deutschland, АҚШ-тың Wikimedia Foundation-ның неміс бөлімшесі, қайтыс болған неміс компьютерлік хакер Борис "Трон" Флоричичтің ата-анасы мен Foundation арасындағы құқықтық дауға тартылды. Ата-аналары Флоричичтің нақты есімінің жария етілуін қалаған жоқ, ал 2005 жылдың желтоқсанында олар американдық Wikimedia Foundation-ға қарсы Берлин сотында Флоричичтің атын Википедиядан алып тастауды талап ететін алдын ала тыйым салуды алды. Аты өшірілмеді. 2006 жылдың 19 қаңтарында олар екінші бұйрықты алды, бұл жолы Wikimedia Deutschland-қа қарсы, www.wikipedia.de (Wikimedia Deutschland бақылауында) мекенжайының de.wikipedia.org (Wikimedia Foundation басқаратын және нақты энциклопедияны қонақ ететін) неміс тілді Уикипедиясына бағытталуын тоқтатуды талап етті, гей Флоричичтің аты Уикипедияда айтылғанша. Wikimedia Deutschland бұған бағынып, жағдайды түсіндіретін хабарламамен бағытты алмастырды, бірақ Tron ісін нақты атап көрсетпеді. Неміс тілді Уикипедия осы уақыт ішінде de.wikipedia.org арқылы қолжетімді болды. Бір күннен кейін Wikimedia Deutschland бұйрықтың күшін жоюға қол жеткізді және www.wikipedia.de сайтындағы хабарламадан неміс тілді Уикипедиясына сілтеме берді. 9 ақпанда сот бұйрықты күшін жойды, есімді жариялау қайтыс болған адамның немесе оның ата-анасының құқықтарына әсер етпейтінін мәлімдеді; бұл шешім 12 мамырдағы апелляциялық сотта расталды.
Латц Хайльманның дау-дамайлары
2008 жылдың қараша айында неміс парламентінің депутаты Лютц Хайльманн Wikimedia Deutschland e. V.-ге қарсы алдын ала шешім шығарды, ол www.wikipedia.de доменін de.wikipedia.org-қа бағыттап жіберуге тыйым салды. Focus Online сайтының хабарлауынша, Хайльманн өзінің университет бітірмегені және порнографиямен байланысты бизнеске қатысқандығы туралы мәлімдемелерге қарсы болды. Сонымен қатар, баяндамада Википедия мақаласы Бундестаг ғимаратындағы анонимді пайдаланушының әрекетімен бірнеше рет өңделгені айтылады, бірақ Хайльманн өңдеу соғысына қатысқандығын жоққа шығарды. Германияның Wikimedia сайты жағдайды түсіндіретін бет жариялады. 16 қарашада Хайльманн Wikimedia Deutschland-қа қарсы сот процесін тоқтатарын хабарлады, көптеген бейтарап энциклопедия пайдаланушыларының зардап шеккеніне өкініш білдірді.
Superprotect және Media Viewer даулары
2014 жылы Уикимедия қоры (WMF) неміс тілді Уикипедиядағы JavaScript файлын "жоғары қорғау" режиміне қойды, соның салдарынан неміс редакторларына, тіпті әкімшілерге де оны өңдеуге рұқсат берілмеді. Бұл жаңа Медиа Көруші (Media Viewer) айналасындағы пікір қақтығысына жауап ретінде жасалды (The Signpost-қа қараңыз). Осы даудың нәтижесінде көптеген неміс редакторлары Уикипедияны тастап кетті. WMF-ке ашық хатқа шамамен 1000 викимедиашы қол қойды. 2015 жылдың сәуірінде Эрик Мёльлер WMF-тен кетіп, "жоғары қорғау" функциясы қараша айында тоқтатылды.
Рейс Энгельхорн мұражайы
2015 жылы Рейс Энгельхорн мұражайы 17 қоғамдық домендегі суреттердің авторлық құқығын бұзды деген айыппен WMF және оның неміс бөлімшесі Wikimedia Deutschland-ты сотқа шақырды.
Пародиялар мен бұрандалар
Мыңжылдықтарда неміс тілдік Уикипедиясының пародиалары ретінде 2004 жылдың сәуірінде құрылған Камелопедия, 2004 жылдың желтоқсанында құрылған Stupidedia және 2005 жылдың тамызында құрылған Uncyclopedia-ның неміс нұсқасы келтірілуі мүмкін. Неміс тілдік Уикипедиясына ұзақ жылдар бойы үлес қосып келген Ульрих Фукс 2005 жылдың сәуір айында Wikiweise деп аталатын тармақтап жасалған жобаны ұсынды. Ол жарнамамен қолдалады, өзіндік бағдарламалық қамтамасын пайдаланады (бірақ ұқсас вики белгілеуін сақтайды), тек тіркелген редакторларды ғана қабылдайды және әр мақаланың маңызды авторларының нақты есімдерін анық көрсетеді. Қазіргі таңдағыда ол қолжетімсіз.
Авторлық құқық
2019 жылдың 21 наурызында неміс Википедиясы пайдаланушыларды Еуропалық Одақтың авторлық құқық заңнамасын реформалау туралы, атап айтқанда, 2019 жылдың 27 наурызында Еуропалық Парламентте дауысқа салынған «Цифрлық жеке нарықта авторлық құқық туралы директива» туралы хабардар ету үшін желіден тоқтатылды. Реформаға қарсылар негізгі құқықтар – еркін баспасөз, сөз және шығармашылық еркіндік – шектелуіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл тоқтату мақсаты – осы даулы шешімге қарсылық білдіру және хабар тарату болды.