Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цумеб () – шамамен 35 000 тұрғыны бар қала және Солтүстік Намибиядағы Ошикото облысының ең ірі қаласы. Цумеб Намибияның "солтүстік есігі" деп белгілі. Бұл қала Этоша Ұлттық саябасына ең жақын орналасқан. 2008 жылға дейін Цумеб Ошикото облысының орталығы болды, содан кейін Омутия қала болып жарияланып, жаңа орталыққа айналды. Цумеб маңындағы аймақ жеке сайлау округін құрайды және онда 44 113 адам тұрады. Қала аумағында терең кен (қазіргі кездегі төменгі бөлімі жабық) орналасқан, ол өркендеген кезінде "TCL" (операторы Tsumeb Corporation Ltd. атымен) деп аталды, бірақ қазір Оңгополо кені деп аталады.
Tsumeb (; ) is a city of around 35,000 inhabitants and the largest town in the Oshikoto region in northern Namibia. Tsumeb is known as the "gateway to the north" of Namibia. It is the closest town to the Etosha National Park. Tsumeb used to be the regional capital of Oshikoto until 2008 when Omuthiya was proclaimed a town and the new capital. The area around Tsumeb forms its own electoral constituency and has a population of 44,113. The town is the site of a deep mine (the lower workings now closed) that in its heyday was known as "TCL" (after its operator Tsumeb Corporation Ltd.), but has since been renamed the Ongopolo Mine.
Қала мен Цумэб кеніші
Цумеб атауы әдетте "TSOO meb" деп айтылады. Бұл атау неміс, африкаанс немесе ағылшын тілдерінен шыққан емес. Бұл сөз Нама тілінен шыққан және "Мұс орны" немесе "Қалаңның орны" деген мағынаны білдіреді. Бұл ескі атау, мүмкін, кен өндірілгенге дейін сол жерде болған жасыл, тотықталған мыс кенінің үлкен табиғи төбесіне байланысты болған шығар. Қала 1905 жылы неміс отаршылдық билігімен құрылған және 2005 жылы өзінің 100 жылдығын атап өтті. Цумеб өзінің іргетасына алып келген үлкен минералданған құбыр үшін танымал. Құбырдың пайда болуы қызу талқыланып келеді. Құбыр кем дегенде 1300 метрге дейін тік бойымен тесіп өтеді. Бір ықтималдық - бұл құбыр шын мәнінде ғаламат ежелгі үңгір жүйесі болған және оны толтырған тау жынысы - жоғарыдан сіңген құм. Егер құбыр вулкандық болса, онда оны толтыратын тау жынысы ("псевдоаплит") өте ерекше. Бұл құбырды ежелгі дәуірде қазып алған, бірақ ежелгі жұмысшылар оның бетін шаңқып-шаңқып қана көрген. Кеннің көп бөлігі 20 ғасырда кесу және толтыру әдісімен шығарылды. Кен полиметаллдан құралған, одан мыс, қорғасын, күміс, алтын, мырыш және германий өндірілген. Сонымен қатар, мырыш та аз мөлшерде болды, бірақ бұл металлды қайта өңдеу техникалық себептермен әрқашан қиын болды. Көптеген миллион тонна керемет сапалы кен алынып тасталды. Кеннің көп бөлігі (анықтама "тұрақты балқыту кені") өте бай болғандықтан, минералдарды байыту зауыты арқылы өңделгеннен кейін қала маңындағы балқыту цехына тікелей жіберілетін. Цумэб кеніші минералдар жинаушылар арасында да танымал. 1905-1996 жылдар аралығында кен орнында 30 миллион тонна кен өндірілді, оның 1,7 миллион тоннасы мыс, 2,8 миллион тоннасы қорғасын, 0,9 миллион тоннасы мырыш, 80 тонна германий өндірілді. Орташа кен дәрежесі 10% Pb, 4,3% Cu, 3,5% Zn, 100 ppm Ag, 50 ppm Ge болды. Ол 243 пайдалы қазбалар үшін белгілі және 56 минерал түрлерінің типтік орны болып табылады. Кейбір германий минералдары тек осы кен орнында ғана кездеседі. 1971-1972 жылдары Намибияның келісімшарттық жұмысшылар ереуілі кезінде келісімшарттық жұмыс жүйесі мен апартеидке қарсы 1971-1972 жылдары Цумеб кенішінің жұмысы уақытша тоқтатылды. Цумеб қалашығы негізінен тау-кен өндірушілер қалашығы болып табылады. Кен орнын бастапқыда OMEG (Otavi Minen und Eisenbahn Gesellschaft) және кейіннен TCL (Tsumeb Corporation Limited) иеленді, ол бірнеше жыл бұрын жабылғанға дейін, тереңдегі кен біткеннен кейін. Негізгі шахталар бір шақырым тереңдікте жер асты суымен суға толы болды, ал су жиналып, астана Виндхукке дейін сорғыланды. Содан бері кенді жергілікті кәсіпкерлер тобы ("Ongopolo Mining") қайта ашады. Бұрынғы кен орнының жоғарғы қабатында тотыққан кенді жеткілікті мөлшерде табу керек. Алайда, ең терең жерлер қайтадан ашылмай қалады деген күдік бар. Жыл сайынғы мыс фестивалі жергілікті фестиваль күнтізбесінде жақсы танымал оқиға болып табылады.
The name Tsumeb is generally pronounced "TSOO meb". The name is not a derivative of German, Afrikaans, or English. It has been suggested that it comes from Nama and means either "Place of the moss" or "Place of the frog". Perhaps this old name had something to do with the huge natural hill of green, oxidized copper ore that existed there before it was mined out. The town was founded in 1905 by German colonial power and celebrated its 100th year of existence in 2005. Tsumeb is notable for the huge mineralized pipe that led to its foundation. The origin of the pipe has been hotly debated. The pipe penetrates more or less vertically through the Precambrian Otavi dolomite for at least 1,300 m. One possibility is that the pipe was actually a gigantic ancient cave system and that the rock filling it is sand that seeped in from above. If the pipe is volcanic, as some have suggested, then the rock filling it (the "pseudo aplite") is peculiar in the extreme. The pipe was mined in prehistoric times but those ancient workers barely scratched the surface. Most of the ore was removed in the 20th century by cut and fill methods. The ore was polymetallic and from it copper, lead, silver, gold, arsenic and germanium were won. There was also a fair amount of zinc present but the recovery of this metal was always difficult for technical reasons. Many millions of tonnes of ore of spectacular grade were removed. A good percentage of the ore (called "direct smelting ore") was so rich that it was sent straight to the smelter situated near the town without having to be processed through the mineral enrichment plant. The Tsumeb mine is also renowned amongst mineral collectors. Between 1905 and 1996, the mine produced about 30 million tons of ore yielding 1.7 Mt copper, 2.8 Mt lead 0.9 Mt zinc, as well as 80 t germanium. The average ore grade was 10% Pb, 4.3% Cu, 3.5% Zn, 100 ppm Ag, 50 ppm Ge. It is noted for 243 valid minerals and is the type location for 56 types of mineral. Some of the germanium minerals are only found in this mine. From 1971 to 1972, the Tsumeb mine had its operations temporarily stopped during the 1971–72 Namibian contract workers strike over the contract labor system and apartheid. Tsumeb, since its founding, has been primarily a mining town. The mine was originally owned by the OMEG (Otavi Minen und Eisenbahn Gesellschaft) and later by TCL (Tsumeb Corporation Limited) before its closure a few years ago, when the ore at depth ran out. The main shafts became flooded by ground water over a kilometre deep and the water was collected and pumped as far as the capital, Windhoek. The mine has since been opened up again by a group of local entrepreneurs ("Ongopolo Mining"). A fair amount of oxidized ore remains to be recovered in the old upper levels of the mine. It is highly unlikely, though, that the deepest levels will ever be reopened. The Annual Copper Festival is a well known event on the local festival calendar.
IUGS геологиялық мұра орны
"Тсумеб кен орны" минералдарының әртүрлілігі, сирек кездесуі және эстетикалық құндылығы тұрғысынан әлемдегі ең бай кен орындарының бірі саналатындықтан, Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) 2022 жылдың қазан айында жарияланған тізімде осы "Тсумеб кен орнын" әлем бойынша таңдалған 100 "геологиялық мұра орынының" қатарына қосты. Ұйым IUGS геологиялық мұра орынын – "халықаралық ғылыми маңызы бар геологиялық элементтері және/немесе процестері бар, анықтамалық нүкте ретінде қолданылатын және/немесе тарих барысында геологиялық ғылымдардың дамуына маңызды үлес қосқан маңызды жер" деп анықтайды.
In respect of it being 'one of the richest ore deposits with respect to variety, rarity and aesthetics of minerals in the world', the International Union of Geological Sciences (IUGS) included the 'Tsumeb Ore Deposit' in its assemblage of 100 'geological heritage sites' around the world in a listing published in October 2022. The organisation defines an IUGS Geological Heritage Site as 'a key place with geological elements and/or processes of international scientific relevance, used as a reference, and/or with a substantial contribution to the development of geological sciences through history.'
Көлдердегі шұңқырлар мен әлемдегі ең үлкен метеорит
Қалаға жақын екі үлкен кратерлік көл бар – Отжикото және Гвинас ("Gwee nus") көлдері. Диаметрі шамамен 500 метр болатын Гвинас көлі, Отжикото көлінен ауданы жағынан сәл үлкен. 1970 жылдардың басында Грэм Феррейра осы көлдердегі суға батыру (скуба дайвинг) туралы алғашқы деректі фильмді түсірді. Көлдердің тереңдігі әлі белгісіз, себебі екеуі де түбіне қарай бүйірлік үңгірлер жүйесіне еніп кетеді, сондықтан тереңдігін өлшеу үшін салмақ түсіру мүмкін емес. Ауыл шаруашылығында қолданылатын тыңайтқыштардың ластануынан көрінуі нашар болатын Отжикото көлінің тереңдігі кем дегенде 60 метрді құрайды. Гвинас көлінің суы толығымен мөлдір және 100 метрден астам тереңдікте. Гвинаста 80 метрге дейін суға батыру жасаған дайверлер (қатаң айтқанда, мұндай батырулар үшін қауіпсіз тереңдіктен асып түседі, әсіресе көлдің теңіз деңгейінен биіктігін ескерсек) өздерінен төменде тек ұнтақ көк су ғана екенін хабарлады. Гвинас көлі соншалықты ұзақ жылдар бойы бар болғандықтан, оның суларында Tilapia guinasana деп аталатын бірегей балық түрі пайда болды. 1914 жылы Оңтүстік Африка Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасына, қазіргі Намибияға басып кірген кезде, шегінетін неміс әскерлері барлық қару-жарақтары мен жабдықтарын Отжикото көлінің терең суына тастап кетті. Кейбір заттар мұражайларда көрсету үшін қалпына келтірілді. Цумебтің шығысына қарай, Харасиб шаруашылығында орналасқан әлемдегі ең үлкен және ең терең жер асты көлінің бірі бар. Үңгірдегі суға жету үшін немесе тік құлаудан түсуге, немесе 50 метрден астам биіктікте үңгірдің тік доломит қабырғаларынан аспалы тұрған ежелгі, қолмен соғылған баспақыштан түсу керек. Мұнда да, суға батырушылар (дайверлер) кристалдай мөлдір суға 80 метрге дейін батырып, бір доломит тірегінен екіншісіне дейін тек терең көк түсті суды ғана көргендерін айтты, тереңдікте ештеңе көзге көрінбеді. Әлемдегі ең үлкен метеорит – Хоба, Цумебтен оңтүстік-шығысқа қарай қырық минуттық жерде, Хоба-Батыс даласында жатыр. Бұл шамамен 60 тонна салмақтағы никель-темір метеориті.
Near the town are two large sinkhole lakes, Lake Otjikoto and Lake Guinas ("Gwee nus"). Guinas, at about 500 m in diameter, is somewhat larger in area than Otjikoto. A pioneering documentary movie about scuba diving in these lakes was made by Graham Ferreira in the early 1970s. The depths of the lakes are unknown, because towards the bottom both lakes disappear into lateral cave systems, so it is not possible to use a weight to sound them. Otjikoto, which has poor visibility (owing to pollution from agricultural fertilizers used nearby), is at least 60 m deep. The water in Guinas is completely clear and well over 100 m deep. Divers who have performed bounce dives in Guinas to 80 m (strictly speaking, beyond the safe depth for such dives, especially given the altitude of the lake above sea level) have reported that there was nothing but powdery blue water below them. Guinas has been in existence for so long that a unique species of fish, Tilapia guinasana, has evolved in its waters. When South Africa invaded German Southwest Africa, today's Namibia, in 1914, the retreating German forces eventually threw all of their weaponry and supplies into the deep waters of Otjikoto. Some of the material has been recovered for display in museums. One of the largest and deepest underground lakes in the world lies a little to the east of Tsumeb, on a farm called Harasib. To reach the water in the cave one has either to abseil or to descend an ancient, hand forged ladder that hangs free of the vertical dolomite walls of the cave for over 50 m. Here, too, SCUBA divers have descended as deep as they have dared (80 m) in the crystal clear waters and have reported nothing but deep blue below them from one ledge of dolomite to the next with nothing discernible in the depths. The largest meteorite in the world, called Hoba, lies in a field about forty minutes' drive to the southeast of Tsumeb, at Hoba West. It is a nickel iron meteorite of about 60 tonnes.
Экономика және инфрақұрылым
Цумебтің маңында 105 коммерциялық шаруашылық бар. Аймақтың көп бөлігі тікенді бұталармен жабылған төбелі жазықтардан тұрады. Цумеб құрғақ орманды және саванналық өсімдік аймағына жатады. Цумеб маңындағы топырақ сапасы бойынша әртүрлі: өте құнарлы қызыл топырақтан бастап қара топыраққа, әктелген саз бен топыраққа дейін. Сондықтан аудан қарқынды шаруашылық және егін өндірісі үшін қолайлы. Жер асты сулары жеткілікті, ал жаз айларында тұрақты жаңбыр жауады. Суару арқасында аймақ одан да өнімді болады. Аймақтағы фермерлер цитрус жемістерін сәтті өсіреді. Басты егістер – жүгері, сорго және күнбағыс. Ірі қара мал шаруашылығы да кең таралған. "Охоронго Цемент" зауыты 2007 жылы салынды. Зауыт Цумеб пен Отави арасында, Саргберг шаруашылығында, Цумебтен оңтүстікке қарай 45 шақырым жерде орналасқан. Зауыттың жылдық өндіріс қуаты 650 000 тоннаға жетеді, бұл Намибияның ішкі нарығының сұранысынан шамамен екі есе көп. Оның иесі – Schwenk KG компаниясы. Әктас қоры шамамен 300 жылға жетеді деп есептеледі. Цумебте бетон ұйықтайтын элементтер зауыты бар. Жыл сайын Цумеб муниципалитеті Цумеб мыс фестивалін өткізеді. Жылдық жәрмеңкеде 200-ден астам шағын және орта бизнес (ШОБ) кәсіпорны және ірі көрмешілер өз өнімдері мен қызметтерін көрсетеді. Фестиваль жыл сайын қазан айының соңғы демалыс күндері Біріккен Ұлттар паркінде өтеді. Қаланың экономикалық бәсекеге қабілеттілігін арттыру мақсатында өткізілетін төрт күндік іс-шара елдің түкпір-түкпірінен және басқа елдерден де көптеген адамдарды тартады. Бұл сонымен қатар қонақүй қызметтері саласына тікелей емес инвестициялар тартуға да көмектеседі. Цумебтегі Оскар Норич стадионының сыйымдылығы 1500 адамды құрайды.
There are 105 commercial farms around Tsumeb. The area consists largely of rolling hills covered in thorn bush. Tsumeb falls under the dry woodland, savanna vegetation zone. The soil around Tsumeb varies in quality from very fertile red loam through black turf to chalky clay and loam. The district is thus suitable for intensified farming and crop production. There is an abundance of ground water and regular rainfall in the summer months. Irrigation makes the area even more productive. Farmers in the area grow citrus fruits with much success. The main crops grown are maize, sorghum and sunflowers. Cattle farming is also widespread. Ohorongo Cement was established in 2007. The plant is situated between Tsumeb and Otavi on Farm Sargberg approximately 45 km south of Tsumeb. The plant has a production capacity of 650000 tonnes per annum, almost double the demand of the Namibian domestic market. It is owned by Schwenk KG. Limestone reserves appear to be adequate for approximately 300 years. Tsumeb has a concrete sleeper factory. Every year the Tsumeb Municipality organises the Tsumeb Copper Festival. More than 200 small and medium enterprises (SMEs) and bigger exhibitors showcase their products and services at the annual fair. The festival takes place annually during the last weekend of October at the United Nations Park. The four day event, which is aimed at boosting the economic competitiveness of the town, draws crowds from all corners of the country and beyond. It also facilitates indirect investments in the hospitality sector. Tsumeb's stadium, the Oscar Norich Stadium, has a capacity of 1,500.
Көлік
Негізгі жол солтүстікке қарай Ондавангаға, ал одан әрі Ошакати мен Анголаға дейін созылады. Солтүстік-шығыста Цинтабиске жаңадан салынған битумды жол Катуитви шекаралық бекетіне және Анголаға жетелейді. Шығысқа қарай, Гротфонтейн арқылы, жол Рунду мен Катима Мулилоға, ал оңтүстікке қарай Отави арқылы Отживаронго мен Виндхукке барады. Цумеб TransNamib компаниясы басқаратын ұлттық теміржол желісімен байланысқан. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Цумеб желінің соңғы станциясы болды, бірақ соңғы кезде теміржол Ондавангаға жету үшін тағы 260 шақырымға дейін ұзартылды. Ошикангоға дейін желіні ұзарту және Ангола үкіметінің солтүстіктен екі елді байланыстыратын теміржол салу туралы әңгімелер болды. Ондавангаға қарайтын желінің қосылысы Цумеб теміржол станциясының "дұрыс емес жағында" орналасқан, бұл оны соқпаққа айналдырады, бірақ станцияны айналып өту үшін екінші үшбұрыш қарастырылған. Цумеб әуежайы қаланың шығысындағы ұшу-қону жолағы.
The main road leads north, to Ondangwa and onwards to Oshakati and Angola. To the north east a newly constructed Bituminous Road towards Tsintsabis leads to Katwitwi Border Post and Angola. To the east, through Grootfontein, the road leads towards Rundu and Katima Mulilo and to the south, through Otavi to Otjiwarongo and Windhoek. Tsumeb is connected to the national railway network operated by TransNamib. Tsumeb was for most of the 20th century the terminus of the line but in recent times the track has been extended a further 260 km to reach Ondangwa. There have been talks of extending the line to Oshikango and having the Government of Angola build a railroad from the north to connect the two countries together. The junction for the Ondangwa line is located at the "wrong end" of Tsumeb railway station, leaving it a dead end, though a second triangle is provided for through trains to bypass the station. Tsumeb Airport is an airstrip east of town.
Саясат
Цумебті жеті орындықты муниципалдық кеңес басқарады. Нико Каямо - танымал және беделді жергілікті саясаткерлердің бірі. 2010 жылғы жергілікті билік сайлауында қалада барлығы 3120 дауыс берілді. SWAPO шамамен 75% дауыспен жеңіске жетті. Орын алуға тырысқан төрт партияның ішінде Демократия және прогресс үшін жиналыс (РДП) шамамен 15% дауыс алды, одан кейін Біріккен демократиялық фронт (UDF, 5%), Барлық халық партиясы (APP, 2%), Демократиялық Турнхолл Альянсы (DTA, 2%) дауыс алды. Дауыс беру бюллетенінде болғанына қарамастан, Демократтар конгресі (CoD) ешқандай дауыс алмады. 2015 жылғы жергілікті билік сайлауында SWAPO тағы да жеңіске жетті, ол алты орын мен 3149 дауысқа ие болды. Қалған орын 291 дауыс жинаған DTA-ға бұйырды. 2020 жылғы жергілікті билік сайлауында SWAPO 2518 дауыс жинап, төрт орынға ие болды. 2020 жылдың тамызында құрылған оппозициялық партия – "Тәуелсіз патриоттар өзгерісі" (IPC) 1472 дауыс жинап, екі орынға ие болды. Қалған орын 199 дауыспен Халықтық демократиялық қозғалысына (PDM, DTA-ның жаңа атауы) тиді.
Tsumeb is governed by a municipal council that has seven seats. Nico Kaiyamo is one of the well known and established local politicians. In the 2010 local authority election, a total of 3,120 votes were cast in the city. SWAPO won with approximately 75% of the vote. Of the four other parties seeking seats, Rally for Democracy and Progress (RDP) received approximately 15% of the vote, followed by United Democratic Front (UDF, 5%), All People's Party (APP, 2%), and the Democratic Turnhalle Alliance (DTA, 2%) Despite being on the ballot, the Congress of Democrats (CoD) did not receive a vote. The 2015 local authority election was again won by SWAPO which gained six seats and 3,149 votes. The remaining seat went to the DTA which gained 291 votes. The 2020 local authority election was also won by SWAPO which obtained 2,518 votes and gained four seats. The Independent Patriots for Change (IPC), an opposition party formed in August 2020, obtained 1,472 votes and gained two seats. The remaining seat went to the Popular Democratic Movement (PDM, the new name of the DTA) with 199 votes.
Климат
Цумеб ыстық, жартылай шөлді климатқа (Köppen: BSh) ие, ыстық жаздары және жұмсақ қыстары бар (күндіз жылы, түнде салқын болады). Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері .
Tsumeb has a hot semi arid climate (Köppen: BSh), with hot summers and mild winters (with warm days and chilly nights). The average annual precipitation is .
Білім беру институттары мен оқу орындары
Цумеб қаласында бірнеше бастауыш және орта мектептермен қатар, Білім және мәдениет министрлігіне бағынатын Ересектер білім беру орталығы да бар.
Tsumeb is home to a number of primary and secondary schools as well as an Adult Education Center, which resorts under the Ministry of Education and Culture.