Кіріспе
Қазіргі уақытта Намибия әлемдегі 34-інші үлкен ел. Моңғолиядан кейін Намибия әлемдегі ең сирек қоныстанған екінші ел. Намибия өз атын Атлант мұхитының жағалауы бойын созып жатқан Намиб шөлінен алған. Ол сонымен қатар өзінің жануарлар әлемімен де танымал.
At , Namibia is the world's thirty fourth largest country. After Mongolia, Namibia is the second least densely populated country in the world Namibia got its name from the Namib desert that stretches along the coast of the Atlantic. It is also known for its wildlife.
Географиялық аймақтар
Намибия ландшафты негізінен бес географиялық аймақтан құралады, олардың әрқайсысы ерекше абиотикалық жағдайлармен және өсімдік жамылғысымен сипатталады, аймақтар ішінде кейбір өзгерістер мен араласулар кездеседі: Орталық үстірт, Намиб шөлі, Үлкен жартас, Бушвельд және Калахари шөлі.
Орталық жазық
Орталық үстірт солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, солтүстік-батысында Скелет жағалауы, оңтүстік-батысында Намиб шөлі мен оның жағалау жазықтары, оңтүстігінде Оранж өзені, шығысында Калахари шөлімен шектеседі. Орталық үстірт – Намибияның ең биік нүктесі, Кенигштейн биіктігінде орналасқан. Кең, жазық Орталық үстірттің ішінде Намибия халқының және экономикалық белсенділіктің көп бөлігі шоғырланған. Мұнда елдің астанасы Виндхук және егістік жерлердің көп бөлігі орналасқан. Намибия жерінің барлық 1%-ы ғана егістік жерді құраса да, халықтың шамамен 1/3 бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысады. Мұндағы абиотикалық жағдайлар Эскарпмент бойындағы жағдайларға ұқсас, бірақ топографиялық құрылымы қарапайым. Жазда аймақтағы температура жоғарылайды, ал қыста аяз жиі болады.
Намиб шөлі
Намиб шөлі – ылғалсыз шағыл, жазықтар мен құмды кеңістіктерден тұратын, өте құрғақ аймақ. Ол бүкіл жағалау бойымен созылып жатыр, ені 100 шақырымнан бастап, жүздеген шақырымға жетеді. Намиб аймағына солтүстіктегі Скелет жағалауы мен Каоковельд, ал орталық жағалаудағы Намиб құмды теңізі кіреді. Құм теңізін құрайтын құмдар Оранж өзені аңғарында және оңтүстікке қарайғы аймақтарда жүзеге асырылатын эрозиялық процестердің нәтижесі болып табылады. Құмға толы сулар Атлант мұхитына құя келе, жағалау ағындары оларды жағалауға жеткізеді. Содан кейін басым оңтүстік-батыс желдері құмды алып, әлемдегі ең үлкен құмды теңіздерге айналдырып, қайтадан орналастырады. Өзендер арқылы өтуге мүмкіндік болмағандықтан, құм жеткілікті болмайтын жерлерде жел жерді шайып, ірі шағыл жазықтарын қалыптастырады. Намиб шөлінің көптеген аймақтарында, шағыл жазықтарында және өсімдіктердің жер асты суларына қол жеткізе алатын құрғақ өзендерде кездесетін лишайлардан басқа өсімдіктер өте сирек. Намибте, мысалы, Вольведан шөлді кемпінің жанында, диаметрі 2 метрге дейін жететін, шөптің өсуімен шеңберленген, өсімдіксіз дөңгелек аймақтар – "ертегі шеңберлері" кездеседі.
Ұлы жар
Ұлы Емен жылдам биіктеп, орташа температура мен температура диапазоны суық Атлант мұхитынан ішкі аймақтарға қарай жылған сайын артады, ал жағалаудағы тұман біртіндеп сейіледі. Аймақ тасты және топырағы жетілмеген болғанымен, Намиб шөлінен едәуір өнімді. Жазғы желдер Емен арқылы соққанда, ылғал жауын түрінде бөлінеді. Су, сондай-ақ жылдам өзгеріп отыратын жер бедері, әртүрлі организмдерге, олардың көпшілігі эндемиктерге мүмкіндік беретін микроорталардың қалыптасуына себеп болады. Емен бойындағы өсімдіктер пішіні мен тығыздығы бойынша әртүрлі, қоғамдық құрылымы тығыз ормандардан сирек ағаштармен бұталы жерлерге дейін жетеді. Мұнда акацияның бірнеше түрлері, шөптер және басқа да бұталы өсімдіктер кездеседі.
Бұталы дала
Бушвельд Намибияның солтүстік-шығысында, Ангола шекарасы бойында және Каприви жолағында орналасқан. Каприви жолағы – бұл Германия империясының Замбези өзеніне қол жеткізу үшін белгіленген тар дәліздің қалдығы. Аймақ елдің қалған бөліктерімен салыстырғанда айтарлықтай көп жауын-шашын алады, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен миллиметрді құрайды. Температура да салқын және қоңыржай, маусымдық ауытқуы шамамен градусқа жетеді. Аумақ көбінесе жазық, ал топырақ құмды болып келеді, бұл олардың суды сақтау қабілетін шектейді. Намибияның солтүстік-орталық бөлігінде, Бушвельдке жақын жерде табиғаттың ең таңғажайып құбылыстарының бірі – Этоша Пан жатыр. Жылдың көп бөлігінде ол құрғақ, тұзды дала, бірақ ылғалды маусымда ол 200 шаршы километрден астам аумақты қамтитын көлге айналады. Бұл аймақ экологиялық тұрғыдан маңызды және айналасындағы саваннадан келген көптеген құстар мен жануарлар үшін өте маңызды, себебі жазғы құрғақшылық оларды панның айналасындағы сирек су қоймаларына жиналауға мәжбүр етеді. Бушвельд аймағы Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры (WWF) тарапынан Ангола мопане ормандарының экожүйесінің бір бөлігі ретінде белгіленген, ол Кунене өзенінен солтүстікке қарай көршілес Анголаға дейін созылады.
Калахари шөлі
Калахари шөлі, әдетте, Намибияның ең танымал географиялық ерекшелігі болып саналады. Оңтүстік Африка және Ботсванамен ортақ пайдаланатын бұл аймақта, өте құрғақ құмды шөлден бастап, шөлдің жалпы анықтамасына қайшы келетін сияқты көрінетін аймақтарға дейін, жергілікті ортаның алуан түрлері бар. Осы аймақтардың бірі – Сүкті Шөл (Succulent Karoo), 5000-нан астам өсімдік түріне мекен, олардың шамамен жартысы эндемиктер. Бұл жоғары өнімділік пен эндемизмнің себебі жауын-шашынның салыстырмалы тұрақтылығы болуы мүмкін. Сүкті Шөлде құрғақшылық жиі болмайды, сондықтан бұл аймақ техникалық тұрғыдан шөл болғанымен, тұрақты қысқы жаңбырлар аймақтың ерекше өсімдік қоғамына қолдау көрсететін жеткілікті ылғалды қамтамасыз етеді. Калахаридің тағы бір ерекшелігі, және Намибияның көптеген бөліктерінде кездесетін инселбергтер – бұл оқшауланған таулар, олар микроклиматтар мен қоршаған шөлдік кеңістікте өмір сүруге бейімделмеген организмдер үшін қолайлы орта жасайды.
Жағалаудағы шөл
Намибияның жағалау шөлі – әлемдегі ең көне шөлдердің бірі. Күшті жағажай желдерімен қалыптасқан құм төбелері әлемдегі ең биік төбелер саналады. Осы жерде Намиб шөлі және Намиб Науклуфт ұлттық паркі орналасқан. Намибияның жағалау шөлі – Жер бетіндегі алмастардың ең бай қоры, соның арқасында Намибия әлемдегі ең ірі алмаз өндіруші елге айналды. Ол Солтүстік Скелет жағалауы және Оңтүстік Алмаз жағалауы болып екіге бөлінеді. Жағалау Атлант мұхитының суық толқындары Африкаға жеткен жерде орналасқандықтан, мұнда жиі тығыз тұман пайда болады. Құмды жағажайдың үлесі 54%-ды құрайды, ал құм мен тас араластырылған жағажай 28%-ды құрайды. Барлық жағалау сызығының тек 16%-ы тасты жағалаудан тұрады. Жағалау жазықтары құмды алқаптар, қиыршық тасты жазықтар, лишайниктермен жабылған және сирек кездесетін тұзды көлдерден тұрады. Жағалауға жақын жерлерде құм төбелерде өсімдіктер өсетін аймақтар бар. Намибияда зерттелмеген, мол жағалау және теңіз ресурстары бар.
Су көздері
Намибия – Сахарадан оңтүстік Африканың ең құрғақ елі және негізінен жер асты суларына тәуелді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен, ең көп жауын-шашын солтүстік-шығыстағы Капривидеде (жыл сайын шамамен) жауады, ал батыс және оңтүстік-батыс бағытта жауын-шашын азайып, жағалауда жылына және одан да азға жетеді. Көп жылдық өзендер тек Оңтүстік Африка, Ангола, Замбиямен және Капривидедегі Боцванамен қысқа шекарасында кездеседі. Елдің ішкі аймақтарында жер бетіндегі су тек жаз айларында, ерекше жаңбырдан кейін өзендер тасыған кезде ғана қолжетімді. Әйтпесе, жер бетіндегі су көлемі бірнеше ірі сақтау тоғандарымен шектеледі, олар маусымдық су тасқыны мен оның ағынын ұстап тұрады. Егер адамдар көп жылдық өзендерге жақын тұрмаса немесе сақтау тоғандарын пайдаланбаса, олар жер асты суларына тәуелді. Тіпті шалғай орналасқан қауымдастықтар мен тау-кен өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы және туризм сияқты жақсы жер үсті су көздерінен алыс орналасқан экономикалық белсенділіктер де елдің 80% -ға жуығын жер асты суларымен қамтамасыз ете алады. Намибиядағы ең ұзын өзен – Балық өзені, оның ұзындығы . Соңғы ғасыр ішінде Намибияда 120 000-нан астам бұрғылау орындары салынған. Осы бұрғылау орындарының үштен бірі құрғақ болып шықты. 2012 жылы Ангола-Намибия шекарасының екі жағында орналасқан "Охангвена II" деп аталатын сулы қабат ашылды. Бұл сулы қабаттың қазіргі (2018 жылғы) тұтыну деңгейі бойынша Солтүктің 800 000 тұрғынын 400 жыл бойы қамтамасыз ете алатыны бағаланды. Сарапшылардың пікірінше, Намибияда жер асты суының көлемі бар. Елдің солтүстік бөлігін жыл сайын су басумен апатқа ұшырататын Ефунджа көбінесе инфрақұрылымға зиян келтіріп қана қоймай, адам өмірін де алып кетеді. Бұл су тасқынына себепші жаңбыр Анголадан басталып, Намибияның Кувелай алабына құйылып, Ошаналарды (Ошивамбо тілінде: су тасқыны жазықтары) толтырады. 2011 жылдың наурыз айында болған ең ауыр су тасқыны 21 000 адамды жер аударып жіберді.
More than 120,000 boreholes have been drilled in Namibia over the past century. One third of these boreholes have been drilled dry. An aquifer called "Ohangwena II", located on both sides of the Angola Namibia border, was discovered in 2012. This aquifer has been estimated to be capable of supplying the 800,000 people in the North for 400 years, at the current (2018) rate of consumption. Experts estimate that Namibia has of underground water. Efundja, the annual flooding of the northern parts of the country, often causes not only damage to infrastructure but loss of life. The rains that cause these floods originate in Angola, flow into Namibia's Cuvelai basin, and fill the Oshanas (Oshiwambo: flood plains) there. The worst floods so far occurred in March 2011 and displaced 21,000 people.