Кіріспе

Намибия тарихында XIX ғасырдың соңында колонияға айналғаннан бастап 1990 жылғы 21 наурызда Намибия тәуелсіздік алғанға дейін бірнеше ерекше кезеңдер болды. 1884 жылдан бастап Намибия Германияның колониясы болды: Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлттар Лигасы Оңтүстік Африкаға осы аумақты басқаруға мандат берді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлттар Лигасы 1946 жылғы сәуірде таратылды, ал оның ізбасары – Біріккен Ұлттар Ұйымы, бұрынғы Ұлттар Лигасының мандаттарын басқару реформасын жүзеге асыру және сенімгерлік аумақтары үшін көпшілік билігі мен тәуелсіздікті соңғы мақсаттар ретінде нақты белгілеу үшін қамқорлық жүйесін құрды. Оңтүстік Африка бұған қарсылық танытып, аумақтың көпшілік тұрғындары Оңтүстік Африканың үкімшілігіне қанағаттанғандарын айтты. Келесі жиырма жыл бойы құқықтық пікірталас жүрді, содан кейін 1966 жылғы қазан айында БҰҰ Бас Ассамблеясы мандатты тоқтатуға шешім қабылдады, Оңтүстік Африканың аумақты басқаруға енді құқығы жоқ екенін және Оңтүстік-Батыс Африка БҰҰ-ның тікелей жауапкершілігіне өтетінін жариялады (1966 жылғы 27 қазандағы 2145 XXI қарары).

Колонияға дейінгі тарих

Біздің заманымыздан бұрын 25 000 жылда алғашқы адамдар Намибияның оңтүстігіндегі Хун тауларында өмір сүрген. Сол кезден қалған суреттелген тас тақташалар осы қоныстардың болғанын дәлелдеп қана қоймай, сонымен қатар әлемдегі ең көне өнер туындыларының қатарына жатады. Отави тауларында он үш миллион жылға жуық деп бағаланатын гоминоид жауының фрагменті табылды. Тас дәуіріне жататын қару-жарақ және құралдардың табылуы ертедегі адамдар бұл аймақтағы жабайы жануарларды аулағанын қосымша дәлелдейді. Брандберг тауларында көптеген тас суреттері бар, олардың көпшілігі шамамен б.з.д. 2000 жылға дейін салынған. Бұл суреттерді қай этникалық топтар жасағаны туралы сенімді мәлімет жоқ. Дамарамен қатар Намибиядағы ең көне этникалық топ саналатын Сан (бушмендер) осы суреттердің авторлары болуы күмәнді. Нама тайпасы тек біздің заманымыздан бұрын бірінші ғасырда Оңтүстік Африка мен Оңтүстік Намибияға қоныстанды. Сан және Дамарадан өзгеше, олар өсірген малдарымен күнкөріс жасады.

Солтүстік Овамбо және Каванго

Овамбо және олардан кішігірім, бірақ жақын туысқан Каванго тайпалары Намибияның солтүстігінде, Анголаның оңтүстігінде, ал Каванголар Замбияның батысында қоныстанды. Олар отырықшы халық болғандықтан, олардың экономикасы егіншілік, мал өсіру және балық аулауға негізделген, сонымен қатар металл өнімдерін де жасады. Екі тайпа да банту ұлтына жатады. Олардың шаруашылық тіршілігіне сәйкес жағдай болмағандықтан елдің орталық, оңтүстік бөліктеріне сирек баратын, бірақ пышақтары мен ауыл шаруашылығы құралдарын кеңінен саудаластыратын.

Банту көшіп-қону херэролар

XVII ғасырда Намибияға мал өсірумен айналысқан, көшпелі херэро халқы қоныс аударды. Олар Шығыс Африка көлдерінен келіп, Намибияға солтүстік-батыс жағынан кірді. Бастапқыда олар Каоколандта мекен етті, бірақ 19 ғасырдың ортасында бірқатар тайпалар оңтүстікке қарай Дамараландқа көшіп кетті. Бірнеше тайпа Каоколандта қалды: олар – Химба халқы, және олар әлі күнге дейін сол жерде тұрып жатыр. Германияның Оңтүстік-Батыс Африканы оккупациялау кезінде халықтың шамамен үштен бірі геноцид салдарынан қырылып, бүгінгі күнге дейін кеңінен наразылық тудырып отыр. Жақында ғана олардан кешірім сұрауға тырысты.

Оурламдар

19 ғасырда ақ фермерлер, көбінесе булар, солтүстікке қарай жылжып, Оранж өзенінің арғы жағына қатыгез қарсылық көрсеткен жергілікті хойсан халықтарын ығыстырды. Оорламдар деп аталатын бұл хойсандар буралардың әдет-ғұрыптарын қабылдап, африкаанс тіліне ұқсас тілде сөйледі. Қарулы оорламдар Намаквалендке көбірек қоныстанған сайын тұрақсыздық тудырып, нәтижесінде Намамен қақтығысқа келді. Джонкер Африканердің басшылығымен оорламдар басым қаруларын пайдаланып, ең жақсы жайылымдарды басып алды. 1830 жылдары Джонкер Африканер Нама басшысы Оасебпен келісімге келді, онда оорламдар Намибияның орталық шөбін оңтүстікке қарай жылжып келе жатқан хереролардан қорғайтын болды. Қарсылығында Джонкер Африканер жоғары мәртебелі деп танылды, Намадан сыйлық алды және бүгінгі Виндхук жерінде, хереро аумағының шекарасында орналасты. Африкандар тез арада хереромен қақтығысқа түсті, олар сол кезде Намаквалендтен солтүстікке қарай кеңейген африкандармен бірдей уақытта Дамаралендке оңтүстіктен енді. Хереро да, африкандар да Дамаралендтің шөбін мал өсіру үшін пайдалануды қалады. Бұл хереро және оорламдар арасында, сондай-ақ олар мен аймақтың түпкілікті тұрғындары – дамаралар арасында соғысқа әкелді. Дамаралар соғыс салдарынан жер аударылып, көптегені қаза тапты. Аттары мен қаруларымен африкандар әскери жағынан басымдық танытып, херероларды мал төлеуге мәжбүр етті.

Бастарлық иммиграция

Намибияға келген түпкілікті халықтар саналатын соңғы топ – Бурлардың еркектері мен Африка әйелдерінің (көбінесе Хойсан) ұрпақтары – Бастерлер болды. Кальвинистер болып, африкаанс тілінде сөйлейтін болғандықтан, олар өздерін мәдени тұрғыдан "қараларға" қарағанда "ақтарға" жақын санады. Оорламдар сияқты, олар да ақтардың қоныстануының кеңеюі салдарынан солтүстікке қарай ығыстырылды. 1868 жылы шамамен 90 отбасыдан тұратын топ Оранж өзенінен Намибияға өтті. Бастерлер Намибияның орталық бөлігінде қоныстанды және Рехобот қаласын құрды. 1872 жылы олар "Рехобот еркін республикасын" құрды және елді халық тікелей сайлайтын "капитанның" басқаруын, ал үш сайланған азаматтан тұратын кішкентай парламент немесе "Volkraad" болуын қарастырған конституцияны қабылдады.

Еуропалық ықпал және отарлау

Намибия жеріне аяқ басқан алғашқы еуропалық 1485 жылы португалдық Диого Као болды, ол Скелет жағалауында қысқа ғана тоқтады және Африканың батыс жағалауындағы саяхаты барысында сонда әктас тұғыр орнатты. Намибияға келген келесі еуропалық та португалдық Бартоломеу Диаш болды, ол бүгінгі Уолвис шығанағы мен Людерицке (ол Ангра Пекена деп атады) тоқтады, Жақсы Үміт мүйісін айналып өту жолында. Намиб шөлінің құнарсыз жағдайы үлкен кедергі болды, сондықтан португалдық саяхатшылар елдің ішінде тереңге енбеді. Келесі бірнеше ғасырлар бойы бұл аймақ шамамен «Кафрерия» («кафырлар елі») және осыған ұқсас атаулармен белгілі болды. 1793 жылы Каптағы голланд билігі Скелет жағалауындағы жалғыз терең су порты болғандықтан Уолвис шығанағын бақылауға алуға шешім қабылдады. 1805 жылы Ұлыбритания Кап колониясын бақылауына алғанда, Уолвис шығанағы да олардың билігіне көшті. Бірақ аймақтағы отарлау белсенділігі шектеулі болды, голландтар да, британдықтар да елдің ішінде тереңге енбеді. Намибияға қызығушылық танытқан алғашқы еуропалық топтардың бірі миссионерлер болды. 1805 жылы Лондон миссионерлік қоғамы Кап колониясынан солтүстікке қарай жылжып, Намибияда жұмыс істей бастады. 1811 жылы олар оңтүстік Намибияда Бетани қаласын құрды, онда ұзақ жылдар бойы Намибияның ең көне ғимараты саналған шіркеу салды, бірақ Еуропалықтар келгенге дейінгі ǁХауксаǃнас жері танылғаннан кейін бұл мәлімдеме өзгерді. 1840 жылдары неміс Рейн миссионерлік қоғамы Намибияда жұмыс істей бастады және Лондон миссионерлік қоғамымен бірлесіп жұмыс істеді. Тек 19 ғасырда, еуропалық державалар Африка құрлығын бір-бірімен бөлісуге тырысқан «Африка үшін күрес» деп аталатын кезеңде ғана еуропалықтар – ең алдымен Германия – Намибияға қызығушылық танытты. Намибияның бір бөлігіне алғашқы аумақтық талап 1797 жылғы бекіністі растап, Британияның Уолвис шығанағын басып алуы және 1878 жылы Кап колониясына оны қосып алуға рұқсат беруі кезінде туды. Бұл аннексия аймақтағы неміс амбицияларын тоқтатуға бағытталған әрекет болды және Кап колониясы мен Африканың шығыс жағалауындағы басқа британдық колонияларға баратын жақсы терең су портын бақылауды қамтамасыз етті. 1883 жылы неміс саудагері Адольф Людериц Нама басшысы Йозеф Фредерикс II-ден Ангра Пекенаны сатып алды. Ол төлеген сома 10 000 марка (ℳ) және 260 мылтық болды. Ол жағалау аймағын өзінің құрметіне қайта атап, Людериц деп берді. Британия бүкіл аймақты жақын арада протекторат деп жариялайтынына сенген Людериц Германия канцлері Отто фон Бисмаркке оны өзіне иеленуге кеңес берді. 1884 жылы Бисмарк солай істеді, осылайша Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасын отар ретінде (неміс тілінде Deutsch Südwestafrika) құрды. 1890 жылғы 1 шілдеде Ұлыбритания мен Германия арасындағы Гелиголанд-Занзибар шартынан кейін Каприви жолағы деп аталатын аймақ Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасының бір бөлігіне айналды. Намибиядағы Каприви жолағы Германияға Замбези өзеніне және осы арқылы Шығыс Африкадағы неміс колонияларына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Солтүстік теңіздегі Гелиголанд аралын алған Британия, Шығыс Африкадағы Занзибар аралын өз бақылауына алды.

Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы

Людерицті және Атлантика жағалауындағы кең аумақты Германия протектораты деп жариялағаннан кейін көп ұзамай, жергілікті тайпалармен, әсіресе намаква тайпасымен қақтығыстар туғанда, неміс әскерлері орналастырылды. Намаква тайпасының басшысы Хендрик Витбуи басшылығымен намаквалар неміс басқыншылығына қарсы күшті қарсылық көрсетті. Сол кездегі бұқаралық ақпарат құралдары осы қақтығысты «Хоттентоттар көтерілісі» деп атады. Алайда, намаквалардың қарсылығы сәтсіз аяқталды және 1894 жылы Витбуи немістермен «қорғау туралы келісімге» қол қоюға мәжбүр болды. Келісім намакваларға қаруларын сақтауға мүмкіндік берді, ал Витбуи Хоттентоттар көтерілісін жалғастырмауға сөз беріп босатылды. 1894 жылы майор Теодор Лютвейн Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасының губернаторы болып тағайындалды. Ол «қан төгілмейтін колонизация» принципін қолдануға тырысты, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Қорғау туралы келісім жағдайды тұрақтандырды, бірақ көтерілістің ошақтары сақталып, элиталық неміс әскері – Schutztruppe оларды басып тастады. Колонизаторлар мен жергілікті тұрғындар арасында толық бейбітшілік орнаған жоқ. «Қызыл сызық» деп аталған ветеринариялық-санитарлық қоршаудың енгізілуі солтүстіктің қалған аумақтан бөлінуіне әкелді, сызықтың оңтүстігінде тікелей колониалдық басқару, ал солтүстігінде – жанама бақылау орнатылды. Бұл, мысалы, солтүстік Овамбо халқы мен орталықта орналасқан Хереро халқы арасындағы саяси және экономикалық дамудың әртүрлі жолдарына әкелді. Африкадағы немістердің еуропалықтарға арналған жалғыз колониясы ретінде, Намибия көптеген неміс қоныс аударушыларын тартты. 1903 жылы аймақта 3700 неміс тұрды, ал 1910 жылы олардың саны 13000-ға жетті. Неміс қоныстануының тағы бір себебі 1908 жылы алмаздың табылуы болды. Алмаз өндіру Намибия экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Үкімет қоныс аударушыларды жергілікті тұрғындардан жерді тартып алуға ынталандырды, ал құлдықтан айыру қиын болған мәжбүрлі еңбек кеңінен қолданылды. Нәтижесінде, неміс қоныс аударушылары мен жергілікті тұрғындар арасындағы қарым-қатынас нашарлады.

Хереролар мен намаквалар соғысы

1904 жылы жалғасып келе жатқан жергілікті көтерілістер Герреро және Намаква соғыстарына ұласты, онда Герреро тайпасы елді мекендердегі шалғай шаруашылықтарға шабуыл жасап, шамамен 150 немісті өлтірді. Көтерілістің басталуы Теодор Лютвейннің басымдық танытпаған тактикасымен байланысты болды, сондықтан ол одан әлдеқайда қатал генерал Лотар фон Тротамен ауыстырылды. Соғыстың алғашқы кезеңдерінде Герреро тайпасы, басшысы Сэмюэл Махарероның жетекшілігімен, үстемдік танытты. Олар жергілікті жерді жақсы білгендіктен, 766 сарбаздан тұратын Schutztruppe-ге қарсы тұруда қиындық көрмеді. Біраз уақыттан кейін Намаква халқы да соғысқа қосылды, оларға Хендрик Витбуи басшылық етті. Жағдайды түзету үшін Германия 14 000 қосымша әскер жіберді, олар 1904 жылы Ватерберг шайқасында көтерілісті жаншып жіберді. Бұрын фон Трота Герреро тайпасына үлтиматум жариялап, олардың азаматтық құқықтарынан айырып, елді тастап кетуді немесе өлтіруді бұйырған болатын. Қашу үшін Герреро тайпасы суы жоқ Омахеке аймағына, Калахари шөлінің батыс тармағына қашып кетті, онда олардың көптегені шөлге байланысты қайтыс болды. Неміс әскерлері барлық су көзін қадағалап, кез келген ересек Герреро ер азаматын көріп тұрған жерде атуға бұйрық алды; кейінірек бұйрықтарға барлық Герреро және Нама тайпаларын, оның ішінде балаларды өлтіру де кірді. Тек аза ғана көршілес британдық территорияларға қашып құтыла алды. Герреро және Намаква геноциді деп танылған осы трагедиялық оқиғалар салдарынан 24 000-дан 65 000-ға дейін Герреро (гереро халқының жалпы санының 50%-дан 70%-ы) және 10 000 Нама (нама халқының 50%-ы) қаза тапты. Геноцидтің ерекшелігі – аштықтан және Намиб шөлінде немістер улаған суды ішуден туған өлім-жітім. Лотар фон Тротаның ұрпақтары 2007 жылдың 7 қазанында Герреро тайпасының алты әулет басшысынан аталарының жасаған ісі үшін кешірім сұрады.

Оңтүстік Африканың ережесі

1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Африка әскери науқан бастады және Оңтүстік-Батыс Африканың неміс колониясын басып алды. 1917 жылы ақпанда Ованболандтың Кваньяма тайпасының соңғы патшасы Мандуме Я Ндемуфайо, өз халқының Оңтүстік Африка үстемдігіне қарсы тұрғаны үшін Оңтүстік Африка күштерінің бірлескен шабуылында қаза тапты. 1920 жылдың 17 желтоқсанында Оңтүстік Африка Ұлттар Лигасының Келісімінің 22-бабы және Лига Кеңесінің C класы мандаты туралы келісімінің шарттарына сәйкес Оңтүстік-Батыс Африканың басқаруын өз міндетіне алды. Ең аз дамыған аумақтар үшін арналған C класы мандаты Оңтүстік Африкаға аумақты басқару және заң шығаруға толық құқық берді, бірақ сонымен бірге Оңтүстік Африка халықтың материалдық және рухани әл-ауқатын, әлеуметтік прогресін қамтамасыз етуі тиіс болды. 1946 жылы Лиганың Біріккен Ұлттар Ұйымымен алмастырылуынан кейін Оңтүстік Африка бұрынғы мандатын Біріккен Ұлттар Ұйымының қамқорлық келісімімен алмастырудан бас тартты, бұл аумақтың басқаруын жақынырақ халықаралық бақылауда ұстауды талап етті. Оңтүстік Африка үкіметі Оңтүстік-Батыс Африканы өз аумағына қосуды қалағанмен, оны ресми түрде жасамады, бірақ ол факті бойынша «бесінші провинция» ретінде басқарылды, ал ақ нәсілді азшылық Оңтүстік Африка Парламентінде ғана өкілдік етті. 1959 жылы Виндхуктегі отаршылдық әкімшілік күштері қара нәсілді тұрғындарды қаланың ақ нәсілділер тұратын аймағынан алысқа жылжытуға тырысты. Тұрғындар наразылық білдірді, ал одан кейін он бір наразылық білдірушінің қаза болуы үлкен намибиялық ұлтшылдық қозғалысты тудырды және Оңтүстік Африка үстемдігіне қарсы біріккен қара оппозицияның құрылуына әкелді. 1960 жылдары Еуропа елдері өздерінің колонияларына және Африкадағы сенімгерлік аумақтарына тәуелсіздік берген кезде, Намибияда (сол кездегі Оңтүстік-Батыс Африка) да тәуелсіздік беруге Оңтүстік Африкаға қысым күшейді. 1966 жылы Халықаралық сот Эфиопия мен Либерияның Оңтүстік Африканың аумақтағы қалыптасуына қатысты шағымын қабылдамағаннан кейін БҰҰ Бас Ассамблеясы Оңтүстік Африканың мандатын жойды. Намибияны аннексиялауды заңдыландыруға бағытталған халықаралық қысым күшейген кезде Оңтүстік Африка 1962 жылы «Оңтүстік-Батыс Африка істерін зерттеу комиссиясын» құрды, ол Франс Хендрик Одендаал басқарғандықтан «Одендаал комиссиясы» деп аталды. Комиссияның мақсаты – Оңтүстік Африканың расистік «отандық» саясатын Намибияға енгізу, сонымен бірге оккупацияны Намибия халқын дамыту мен қолдаудың прогрессивті және ғылыми жолы ретінде көрсету болды.

Намибияның тәуелсіздік үшін күресі

1966 жылы Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымының (SWAPO) әскери қанаты, Намибия Халықтық-азаттық армиясы (PLAN) Замбиядағы базалардан аумаққа кіріп, Оңтүстік Африка күштеріне партизандық шабуылдар жасады. Мұндай шабуылдың алғашқысы 26 тамызда Омугулугвомбашедегі шайқас болды. 1975 жылы Ангола тәуелсіздік алғаннан кейін SWAPO елдің оңтүстік бөлігінде базалар құрды. Жылдар өте келе, әсіресе Овамболандта жаулық күшейді. 1971 жылы Халықаралық Сот Кеңесі Намибиядағы БҰҰ-ның билігін растады, Оңтүстік Африканың Намибиядағы болуын заңсыз деп шешті және Оңтүстік Африка Намибиядан өз әкімшілігін дереу алып тастауға міндетті деп тапты. Сот сондай-ақ БҰҰ-ға мүше мемлекеттерге Оңтүстік Африканың қатысуын заң жүзінде танудан немесе оған көмек көрсетуден аулақ болуды кеңес берді. 1971-1972 жылдардың жазында келісімшарт бойынша жұмыс істейтін барлық жұмысшылардың 25% -ы (13 000 адам) Виндхук пен Уолвис-Бейден басталып, көп ұзамай Цумеб пен басқа да кен орындарына тараған жалпы ереуілге шықты. Бұл, құлдыққа жақын деп сипатталған келісімшарт жүйесіне жауап ретінде және Намибияның тәуелсіздігін қолдау мақсатында жасалды. 1975 жылы Оңтүстік Африка Намибияға «ішкі шешім» табуға бағытталған Турнхолл конституциялық конференциясына демеушілік етті. SWAPO-дан басқа, конференцияға негізінен бантустан басшылары мен ақ нәсілді намибиялық саяси партиялар қатысты.

Халықаралық қысым

1977 жылы Канада, Франция, Батыс Германия, Ұлыбритания және АҚШ-ты қоса алған Батыс байланыс тобы (WCG) құрылды. Олар Намибияның тәуелсіздігіне халықаралық қабылданатын жағдай жасау үшін бірлескен дипломатиялық күш-жігерді бастады. WCG-нің күш-жігері 1978 жылы Намибия мәселесін шешу үшін Қауіпсіздік Кеңесінің 435-ші қаулысын ұсынуға әкелді. Бұл келісім жобасы, кейін белгілі болғандай, Оңтүстік Африка, алдыңғы қатардағы мемлекеттер (Ангола, Ботсвана, Мозамбик, Танзания, Замбия және Зимбабве), SWAPO, БҰҰ шенеуніктері және Батыс байланыс тобымен ұзақ кеңесулерден кейін әзірленді. Онда БҰҰ бақылауымен Намибияда сайлау өткізуге, барлық тараптардың жауынгерлік әрекеттерін тоқтатуға, сондай-ақ Оңтүстік Африка мен Намибияның әскери, жарымәскери және полиция күштерінің қызметін шектеуге шақырылды. Оңтүстік Африка 435-ші қаулыны іске асыруға көмектесуге келісті. Бірақ 1978 жылдың желтоқсанында БҰҰ ұсынысына қарамастан, ол бір жақты сайлау өткізді, оған SWAPO және бірнеше басқа саяси партиялар бойкот жариялады. Оңтүстік Африка өз тағайындаған әкімшісі мен құрған көпұлтты коалициялары арқылы Намибияны басқаруын жалғастырды. 1978 жылдан кейінгі келіссөздер келісім жобасын іске асырумен байланысты сайлауды бақылау сияқты мәселелерге бағытталды.

Келіссөздер мен ауысу

Осы кезеңде Намибия үшін БҰҰ-ның төрт комиссары тағайындалды. Оңтүстік Африка БҰҰ-ның осы тағайындалған өкілдерінің ешқайсысын танудан бас тартты. Дегенмен, БҰҰ-ның Намибиядағы №2 комиссары Марти Ахтисааримен талқылаулар жалғасты, ол 1982 жылы алдыңғы қатардағы мемлекеттер, SWAPO және Батыс байланыс тобы конституциялық қағидаларды келісуде маңызды рөл атқарды. Бұл келісім Намибияның демократиялық конституциясының негізін қалады. АҚШ үкіметінің делдал ретіндегі рөлі осы кезеңде сынға алынып, дау тудырды, мысалы, 1984 жылы Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің (SADF) Анголаның оңтүстігінен шығуын қамтамасыз ету үшін жасалған күш-жігер. АҚШ дипломатиялық мүдделерінің «құрылысшылық қатынас» деп аталатын тәсілі халықаралық деңгейде танылған тәуелсіздікті қолдағандар тарапынан теріс қабылданды, ал басқаларына АҚШ саясаты Анголадағы кеңестік-кубалық ықпалды шектеуге және оны Намибияның тәуелсіздігі мәселесімен байланыстыруға бағытталған сияқты көрінді. Сонымен қатар, АҚШ-тың әрекеттері Оңтүстік Африканы тәуелсіздікті кейінге қалдыруға итермелеген сияқты болды, мысалы, Анголаның оңтүстігіндегі үлкен аумақтарды әскери түрде бақылау арқылы және Анголаның оппозициялық қозғалысы ЮНИТА үшін суррогат күштерін ұстап тұру арқылы кеңестік-кубалықтарды Анголада ұстап тұруға бағытталған бастамаларды қолдады. 1985 жылдан 1989 жылға дейін Оңтүстік Африка мен әртүрлі этникалық саяси партиялар қолдаған Ұлттық бірлік ауыспалы үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымының мойындауын ала алмады. Ақырында, 1987 жылы Намибияның тәуелсіздігіне деген үміт жақсарған кезде, БҰҰ-ның төртінші Намибия комиссары Бернт Карлссон тағайындалды. Оңтүстік Африка Намибияны басқарудан бас тартқаннан кейін Комиссар Карлсонның рөлі елді басқару, оның негізгі конституциясын әзірлеу және нәсілдік дискриминациясыз жалпыға бірдей сайлау құқығына негізделген еркін және әділ сайлауды ұйымдастыру болар еді. 1988 жылдың мамырында АҚШ-тың Африка істері жөніндегі мемлекеттік хатшысының көмекшісі Честер А. Кроккер басқарған АҚШ-тың делдалдық тобы Ангола, Куба және Оңтүстік Африка елдерінің келіссөзшілерін және Кеңес Одағының бақылаушыларын Лондонда жинады. Келесі 7 ай бойы тараптар аймақта бейбітшілік орнату және БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 435 қарарының (БҰҰҚ 435) іске асырылуын қамтамасыз ету үшін келісімдер жасады. АҚШ пен КСРО басшыларының арасында Мәскеуде өткен Рональд Рейган мен Михаил Горбачевтың саммитінде (1988 жылдың 29 мамыры – 1 маусымы) Оңтүстік Африка Намибиядан шыққаннан кейін Куба әскерлерін Анголадан шығарып, КСРО-ның әскери көмегін тоқтату туралы шешім қабылданды. Осы шешімдерді іске асыру жөніндегі келісімдер 1988 жылдың желтоқсан айында Нью-Йоркте қол қою үшін жасалды. Куба, Оңтүстік Африка және Ангола Халық Республикасы Анголадан барлық шетелдік әскерлерді толықтай шығаруға келісті. Бұл келісім, «Браззавиль хаттамасы» деп белгілі, АҚШ пен КСРО бақылаушы ретінде қатысқан Бірлескен бақылау комиссиясын (ЖМК) құрды. 1988 жылдың 22 желтоқсанында Нью-Йорктегі БҰҰ штаб-пәтерінде Куба мен Ангола арасындағы екіжақты келісімді және Ангола, Куба және Оңтүстік Африка арасындағы үшжақты келісімді қамтитын Үшжақты келісімге қол қойылды. (БҰҰ-ның 4-ші комиссары Бернт Карлссон келісімге қол қою рәсіміне қатыспады. Ол 1988 жылдың 21 желтоқсанында Лондоннан Нью-Йоркке бара жатқанда Шотландияның Локерби қаласының үстінде жарылған Pan Am 103 рейсінде қаза тапты. Оңтүстік Африканың сыртқы істер министрі Пик Бота мен 22 адамнан тұратын ресми делегация мүжілді. Pan Am 103 рейсінің броньдауы соңғы сәтте тоқтатылды және Пик Бота кішігірім делегациямен бірге Нью-Йоркке Pan Am 101 рейсімен ұшып кетті.) Нью-Йорк келісімдеріне қол қойылғаннан кейін бір ай ішінде Оңтүстік Африка президенті П. В. Бота жеңіл инсульт алды, ол 1989 жылдың 20 қаңтарында Намибия басшыларымен кездесуге қатысуына кедеріс келтірді. Оның орнына президент міндетін атқарушы Дж. Кристиан Хьюнис келді. Бота 1989 жылдың 1 сәуірінде толыққандай жазылып, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 435 қарары ресми түрде күшке енген кезде және Оңтүстік Африка тағайындаған Бас әкімші Луис Пиенаар аумақтың тәуелсіздікке өтуін бастады. БҰҰ-ның бұрынғы 2-ші комиссары және қазіргі БҰҰ-ның арнайы өкілі Марти Ахтисаари 1989 жылдың сәуір айында Виндхукке БҰҰ-ның Ауысуға көмектесу тобының (UNTAG) миссиясын басқару үшін келді. Ауысу бастапқыда қиындықтарға толы болды. SWAPO президенті Сэм Нухоманың БҰҰ Бас хатшысына атысты тоқтату туралы келісімді сақтау және тек қарусыз Намибиялықтарды қайтару туралы жазбаша уәдесіне қайшы, SWAPO-ның әскери қанаты – Намибия Халықтық азаттық армиясының (PLAN) шамамен 2000 қарулы мүшесі Анголадан шекарадан өтіп, солтүстік Намибияда әскери күш құруға тырысқандай болды. UNTAG-тың Марти Ахтисаари Маргарет Тэтчерден кеңес алды, ол осы кезде Оңтүстік Африканы аралап жүрген болатын, және Оңтүстік-Батыс Африка полициясына тәртіп орнатуға көмектесу үшін Оңтүстік Африка әскерлерінің шектеулі контингентін рұхсат етті. Содан кейін қарқынды шайқастар болды, оның барысында 375 PLAN жауынгері қаза тапты. Маунт-Этжода (Отживаронгодан тыс жердегі ойын саябағы) шақырылған Бірлескен бақылау комиссиясының жедел отырысында Оңтүстік Африка күштерін базада ұстап тұру және PLAN элементтерін Анголаға қайтару туралы келісімге келді. Бұл мәселе шешілгенімен, солтүстіктегі ұсақ бұзылыстар ауысу кезеңі бойына жалғасты. 1989 жылдың қазан айында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бұйрығымен Претория 1600-ға жуық «Коэвоет» (африкаанс тілінде «монтировка») мүшелерін демобилизациялауға мәжбүр болды. «Коэвоет» мәселесі UNTAG үшін ең қиын мәселелердің бірі болды. Бұл қарсы бүлік бөлімі БҰҰҚ 435 қабылданғаннан кейін Оңтүстік Африка құрды және, демек, Есептесу ұсынымында немесе басқа құжаттарда есімдері көрсетілмеді. БҰҰ «Коэвоетті» таратылуы керек парашюттік бөлім деп сақтады, бірақ бөлім солтүстікте брондалған және қарулы конвойлерде жұмыс істеуін жалғастырды. 1989 жылдың маусымында Арнайы өкіл Бас әкімшіге бұл мінез-құлықтың Есептесу ұсынымымен толықтай үйлеспейтінін, полицияның жеңіл қаруланғанын талап ететінін айтты. Сонымен қатар, «Коэвоет» қызметкерлерінің басым көпшілігі Оңтүстік-Батыс Африка полициясында (SWAPOL) жұмыс істеуге мүлдем қолайсыз болды. Қауіпсіздік Кеңесі 29 тамыздағы қарарында «Коэвоетті» тарату және оның басқару құрылымдарын жою қажеттігін талап етті. Оңтүстік Африканың сыртқы істер министрі Пик Бота 1989 жылдың 28 қыркүйегінде 1200 «Коэвоет» мүшесі ертесінен бастап демобилизацияланатынын жариялады. Тағы 400 мүше 30 қазан күні демобилизацияланды. Бұл демобилизациялар UNTAG әскери бақылаушыларының қатысуымен жүзеге асырылды. 11 айлық ауысу кезеңі салыстырмалы түрде тегіс аяқталды. Саяси тұтқындарға амнистия берілді, кемсітуші заңдар жойылды, Оңтүстік Африка Намибиядан барлық күштерін шығарды және шамамен 42 000 босқын БҰҰ-ның босқындар ісі жөніндегі жоғары комиссарының кеңсесінің (UNHCR) басшылығымен қауіпсіз және ерікті түрде оралды. Тіркелген сайлаушылардың шамамен 98% Конституциялық жиналыстың мүшелерін сайлауға келді. Сайлау 1989 жылдың қараша айында шетелдік бақылаушылардың қатысуымен өтті және БҰҰ-ның арнайы өкілі оны еркін және әділ деп мойындады, SWAPO дауыстардың 57% алып, негізгі конституцияны қайта қарау үшін қажетті екі үшін бір бөлігіне жетпеді, ол БҰҰ комиссары Бернт Карлссон емес, Оңтүстік Африка тағайындаған Луис Пиенаар жасаған. Оппозициялық Демократиялық Тернхалле Альянсы дауыстардың 29% алды. Конституциялық жиналыс 1989 жылдың 21 қарашасында алғашқы отырысын өткізіп, Намибияның жаңа конституциясында 1982 жылғы Конституциялық қағидаларды қолдануға бірауыздан келісті.

Тәуелсіздік

1990 жылдың 9 ақпанына қарай Құрылтай жиналысы конституцияны әзірлеп, қабылдады. 1990 жылы 21 наурыздағы Тәуелсіздік күніне көптеген халықаралық өкілдер қатысты, олардың ішінде БҰҰ Бас хатшысы Хавьер Перес де Куэлар және Оңтүстік Африка Республикасының президенті Ф. В. де Клерк сияқты маңызды тұлғалар бірлесіп Намибияға ресми тәуелсіздік берді. Сам Нухома Намибияның тұңғыш президенті ретінде, жақында ғана түрмеден босатылған Нелсон Манделаның және 147 елдің, соның ішінде 20 мемлекет басшысының өкілдері куә болды. 1994 жылдың 1 наурызында Оңтүстік Африкадан Уолвис шығанағы мен 12 арал Намибияға берілді. Бұл екі үкімет арасындағы үш жылдық екіжақты келіссөздердің нәтижесінде болды және 1992 жылдың қарашасында аумақты басқару үшін уақытша бірлескен әкімшілік (ЖАБ) құрылған болатын. Бұл аумақтық даудың бейбіт шешілуі халықаралық қауымдастық тарапынан жоғары бағаланды, себебі ол Уолвис шығанағын Намибияның ажырамас бөлігі деп жариялаған БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 432 (1978) қаулысының талаптарын орындады.

Тәуелсіз Намибия

Тәуелсіздік алғаннан бері Намибия ақ нәсілділердің апартеидтік үстемдігінен демократиялық қоғамға табысты өтті. Көппартиялық демократия орнатылып, жергілікті, аймақтық және ұлттық сайлаулар тұрақты түрде өткізіліп келеді. Бірнеше тіркелген саяси партиялар белсенді және Ұлттық Ассамблеяда өкілдік етеді, алайда Намибия тәуелсіздік алғаннан бері барлық сайлауда SWAPO партиясы жеңіске жетті. 2005 жылы президент Сэм Нухоманың 15 жылдық билігінен кейінгі Хификепунье Похамбаға ауысуы тыныштықта өтті. Намибия үкіметі ұлттық келісім саясатын қолдады және азаттық соғысында екі тарапта да болғандарға кешірім берді. Анголадағы азаматтық соғыс елдің солтүстігіндегі намибиялықтарға шектеулі әсер етті. 1998 жылы Намибия Қорғаныс күштері (NDF) Оңтүстік Африка Даму Қауымдастығының (SADC) контингентінің құрамында Конго Демократиялық Республикасына жіберілді. 1999 жылдың тамызында солтүстік-шығыстағы Каприви айманындағы сепаратистік әрекет сәтті тоқтатылды.

Сэм Нухоманың қайта сайлануы

1994 жылы президент сайлауында Сэм Нухома 76,34% дауыспен жеңіске жетті. Басқа бір ғана кандидат болды – DTA партиясынан Мишаке Муйонго. 1998 жылы, Сам Нухома конституция бойынша екі мерзімге қызмет еткендіктен, кезекті президент сайлауына қатысуға құқығы болмайтын бір жыл қалғанда, SWAPO конституцияға өзгертулер енгізді, екі мерзімнің орнына үш мерзімге рұқсат берді. Олар мұны істей алды, себебі SWAPO-ның Намибия Ұлттық Ассамблеясы мен Ұлттық Кеңесінде үштен екі көпшілігі болды, ал конституцияны өзгерту үшін осы деңгейдегі қолдау қажет еді. 1999 жылы Сэм Нухома президенттікке қайта сайланды, сайлауға қатысушылардың 62,1% дауыс берді, ал ол 76,82% дауыс жинады. Екінші орынды Демократиялық конгресс партиясынан (COD) Бен Уленга 10,49% дауыспен иеленді. Бен Уленга – SWAPO-ның бұрынғы мүшесі, Қоршаған орта және туризм вице-министрі, сондай-ақ Ұлыбританиядағы жоғары комиссары. 1998 жылы SWAPO-дан шығып, бірнеше мәселе бойынша партиясымен келіспеушіліктер туғаннан кейін COD-дің негізін қалаушылардың бірі болды. Ол конституцияға енгізілген түзетуге қарсы болды және Намибияның Конгодағы қатысуын сынады. 2005 жылы Сэм Нухомадан кейін Хафикепунье Похамба Намибия президенті болды. Жерді негізінен ақ нәсілділерден бұрын жерсіз қалған қауымдар мен бұрынғы жауынгерлерге қайта бөлу жоспарланған еді. Жер реформасы баяу жүріп жатыр, себебі Намибия конституциясы жерді сатуға ниетті фермерлерден ғана сатып алуға рұқсат береді. Сонымен қатар, Намибияда жер бағасы өте жоғары, бұл мәселені одан әрі қиындатады. Ішкі мигранттар қалаларға көшіп, бейресми елді мекендерде тұрғанда жер басып кету оқиғалары орын алады. Президент Сэм Нухома Зимбабве мен оның президенті Роберт Мугабеге қолдауын білдірді. Зимбабведегі жер дағдарысы кезінде үкімет ақ фермерлердің жерін күшпен тартып алғанда, ақ нәсілділер мен батыс әлемінде Намибияда да осындай әдіс қолданылуы мүмкін деген қауіп туды.

Ангола мен Конгодағы қақтығыстарға қатысу

1999 жылы Намибия солтүстік көршісі Анголамен өзара қорғаныс шартына қол қойды. Олардың көп бөлігі Виндхуктің солтүстігіндегі Озире босқындар лагерінде тұрады. Намибия Екінші Конго соғысына да араласып, Конго Демократиялық Республикасының президенті Лоран Дезире Кабилаға көмек көрсету үшін әскер жіберді.

Капривидегі қақтығыс

Каприви қақтығысы – Каприви Азаттық Армиясы (CLA) мен Намибия үкіметі арасындағы қарулы қақтығыс. Ол 1994 жылы басталды және 1999 жылғы 2 тамыздың таңертеңгі сағаттарында Каприви аймағының провинциялық орталығы – Катима Мулило қаласына CLA шабуыл жасаған кезде өршіді. Намибия үкіметінің күштері қарсы шабуылдап, CLA жақтастары деп күдіктенген бірнеше адамды қамауға алды. Каприви қақтығысы Намибия тарихындағы ең ұзақ және ең ірі сот процесіне, Капривиде мемлекетке қарсы қылмыс ісіне әкеп соқты.

Сэм Нуджомадан кейін (2005-қазіргі уақытқа дейін)

2005 жылдың наурыз айында Намибияның тұңғыш президенті Сэм Нухома 15 жыл билік құрғаннан кейін қызметтен кетті. Оның орнын Хификепунье Похамба басты. 2014 жылдың желтоқсан айында үкіметтік SWAPO партиясының үміткері, премьер-министр Хаге Гейнгоб президент сайлауында 87% дауыс алып жеңіске жетті. Оның алдынғы президент, сондай-ақ SWAPO партиясынан шыққан Хификепунье Похамба, конституция бойынша белгіленген ең жоғары екі мерзімге қызмет еткен еді. 2019 жылдың желтоқсан айында президент Хаге Гейнгоб 56,3% дауыспен екінші мерзімге қайта сайланды. 2024 жылдың 4 ақпанында президент Хаге Гейнгоб дүниеден өтті және оның орнын вице-президент Нанголо Мбумба Намибияның жаңа президенті ретінде басты.