Кіріспе

Намибияның астанасы және ең ірі қаласы Виндхук – Намибияның астанасы және ең ірі қаласы. Ол Намибияның орталық бөлігінде, Хомас жотасы аймағында, теңіз деңгейінен шамамен биіктікте, елдің географиялық орталығына жақын орналасқан. 2023 жылы халқы 486 169 адамды құраған Виндхук, Намибияның басқа аймақтарынан көшіп келудің үздіксіз жалғасуына байланысты халық саны тұрақты түрде өсіп келеді. Виндхук – елдің әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени орталығы. Намибияның дерлік барлық ұлттық кәсіпорындары, мемлекеттік органдары, білім беру және мәдениет мекемелері осы қалада орналасқан. Қала жергілікті мал өсіруші тайпаларға белгілі, тұрақты ыстық су бұлағының орнында пайда болды. 1840 жылы Орламның басшысы Джонкер Африканер осы жерге қоныс аударып, қауымы үшін тас шіркеу салғаннан кейін қала қарқынды дамуға көшті. Келесі онжылдықтарда болған бірнеше соғыстар мен қарулы қақтығыстар нәтижесінде жаңа қоныс ұмытылып, қирады. Виндхук 1890 жылы Императорлық неміс армиясының майоры Курт фон Франсуамен қайта құрылды, осы кезде аумақ неміс империясының колониясына айналды.

Этимология

Қаланың қазіргі Виндхук атын қалай алғандығы туралы теориялар әртүрлі. Көпшілігі бұл атау африкаанс тіліндегі "wind" (жел) және "hoek" (бұрыш) сөздерінен шыққан деп санайды. Тағы бір теория бойынша, капитан Джонкер Африканер Виндхукке өзінің ата-бабалары тұрған Оңтүстік Африкадағы Тулбагтағы Винтерхук тауларының атын берген. Виндхук атауының алғашқы жазбада кездесуі 1844 жылғы 12 тамызда Джонкер Африканердің Джозеф Тиндаллға жазған хатында болған.

Ерте тұрақтандыру

1840 жылы Джонкер Африканер Виндхукте Орлам елді мекенін құрды. Ол және оның ізбасарлары қазіргі Клейн-Виндхукке жақын жердегі маңызды ыстық бұлақтың бірінің жанында орналасты. Ол 500 адам сыятын тас шіркеу салды, ол сонымен қатар мектеп ретінде де пайдаланылды. 1842 жылдың соңында Карл Хьюго Хан және Франц Генрих Клейншмидт есімді екі рейн миссионері онда жұмыс іле бастады. Екі жыл өткен соң, оларды Ричард Хэдди мен Джозеф Тиндалл есімді екі методист миссионері шығарып салды. Бақтар салынып, Виндхук бір кезде гүлденді. Нама және Хереро тайпалары арасындағы соғыстар нәтижесінде елді мекен қирады. Ұзақ үзілістен кейін Хан 1873 жылы Виндхукке қайта оралып, қаланың бұрынғы гүлденуінен ештеңе қалмағанын көріп, өте қайғырды. 1885 жылдың маусым айында швейцариялық ботаник ескірген жеміс ағаштарының арасында тек шақалдар мен аш құстарды ғана тапты.

Колониялық дәуір

Людерицбухттан келген саудагерлердің өтініші 1884 жылы Германияның Германияның Оңтүстік-Батыс Африкасы (Deutsch Südwestafrika) деп аталған айманына, қазіргі Намибияға, протекторат жариялауға себеп болды. 1890 жылы Германия колониясының шекарасы белгіленді және тәртіп сақтау үшін майор Курт фон Франсуа басқаратын қорғаныс корпусы – Schutztruppe жіберілді. Фон Франсуа гарнизонын Виндхукке орналастырды, ол соғысып жатқан нама және хереро тайпаларының арасында стратегиялық буферлік аймақ болды. Он екі көзден су шығып, оны егін және астық өсіруге пайдаланды. Колониялық Виндхук 1890 жылдың 18 қазанында құрылды, сол күні фон Франсуа қазір Альте Фесте (Ескі бекініс) деп белгілі форттың негізін салды. 1907 жылдан кейін даму қарқыны артты, себебі жергілікті тұрғындар жұмыс іздеп ауылдан өсіп келе жатқан қалаға көшіп келді. Германия мен Оңтүстік Африкадан да көбірек еуропалық қоныс аударушылар келді. Бизнес орындары Кайзер көшесінде (қазіргі Тәуелсіздік даңғылы) және қаланың үстіндегі тау жоталарының бойында салынды. Осы кезеңде Виндхуктегі үш сарай – Хайницбург, Сандербург және Шверинсбург салынды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Оңтүстік Африканың әкімшілігі

Германияның отаршылдық дәуірі Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін баяулады, бірақ Оңтүстік-Батыс Африка, және оның ішінде Виндхук, 1915 жылы жаулап алынды. Соғыс аяқталғанға дейін қала Оңтүстік Африканың әскери үкіметі тарапынан басқарылды, және одан әрі даму тоқтап қалды. 1920 жылы Версаль шартынан кейін, аймақ Ұлттар Лигасының C класындағы мандат астына берілді және қайтадан Оңтүстік Африка басқарды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, аймақтың экономикасын жақсартуға көбірек капитал жұмсалды. 1955 жылдан кейін, жаңа мектептер мен ауруханалар салу, қала көшелерін асфальттау (1928 жылы Кайзер көшесінен бастау алған жоба), сондай-ақ сумен жабдықтауды тұрақтандыру үшін бөгеттер мен құбырлар салу сияқты ірі мемлекеттік жобалар іске асырылды. 1966 жылдың 1 қазанында Оңтүстік-Батыс Африканың сол кездегі әкімшісі Виндхукке қалалық гербті сыйлады, ол 1970 жылдың 2 қазанында Оңтүстік Африканың Геральдика бюросында тіркелді. Алғашқыда стильделген алоэ негізгі символ болды, бірақ 1972 жылдың 15 қыркүйегінде ол табиғи алоэге (Aloe littoralis) өзгертілді. Герб былай сипатталады: "Аралдағы үш гүлден тұратын гүлшоғыры бар Виндхук алоэсі. Қалқан үстіндегі тәж – алтын. Девиз: SUUM CUIQUE (Әркімге өз тиесілісі)". Виндхук ресми түрде қала құқығын 1965 жылдың 18 қазанында, фон Франсуа қаланың екінші рет негізін қалауының 75 жылдығына орай алды. 1971 жылы Намибияның жалпы жұмысшылары Виндхуктан келісімшартты еңбек жүйесін жою, апартеидке қарсы күресу және Намибияның тәуелсіздігін ілгерілету мақсатымен аттанды.

Намибия тәуелсіздігін алғаннан бері

1990 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Виндхук ұлттық астанасы мәртебесін сақтап келеді, сонымен қатар Орталық Хомас облысының облыстық орталығы болып табылады. Тәуелсіздік және соғыстың аяқталуынан кейін қала қарқынды өсім мен дамуды бастан кешірді.

Экономика

Қала Намибияның әкімшілік, сауда және өнеркәсіптік орталығы болып табылады. 1992/93 жылғы зерттеуде Виндхук Намибияның ауыл шаруашылығы емес жұмыспен қамтылған халқының жартысынан астамын қамтамасыз етеді деп есептелді, оның ұлттық үлесі коммуналдық қызметтерде 96%, көлік және байланыс саласында 94%, қаржы және бизнес қызметтерінде 82% құрайды. Өлшемдеріне байланысты Виндхук көптеген басқа ұлттық астаналардан гөрі елдің әлеуметтік, экономикалық және мәдени орталығы болып табылады. Барлық ұлттық кәсіпорындардың бас кеңсесі осы қалада орналасқан. Намибия университеті де осы қалада, сондай-ақ елдің жалғыз театры, барлық министрліктердің бас кеңселері мен барлық ірі бұқаралық ақпарат құралдары мен қаржы мекемелері де осында шоғырланған. Виндхук қаласының мемлекеттік бюджеті Намибияның басқа барлық жергілікті билік органдарының бюджеттерінің жиынтығына шамалас. Намибиядағы 3,300 АҚШ долларынан астам миллионердің 1,400-і Виндхукте тұрады.

Жол

Виндхуктың Рехобот, Гобабис және Окаханджадан келетін үш негізгі жолы асфальтталған, және елу жыл ішінде болуы мүмкін ең үлкен су тасқынына төтеп беруге арналған. Асфальтталған жолдар 20 жылға дейін қозғалыстың жүруін қамтамасыз етеді. 1928 жылы Kaiserstraße, қазіргі Independence Avenue, Виндхуктегі алғашқы асфальтталған жол болды. Он жыл өткен соң, келесі жол, Гобабис жолы, қазір Сэм Нужома драйвы да асфальтталды. Бүгінде Намибияның жалпы жол желісінің шамамен 50 пайызы асфальтталған. 2014 жылы Жолдар басқармасы Виндхук-Окаханджа жолын екі бағытты жолға дейін жаңартуды жоспарлады. Бұл шараға шамамен 1 миллиард намибий доллары жұмсалуы және 2021 жылы аяқталуы күтілді. Кейіннен Виндхук пен Хосея Кутако халықаралық әуежайын да екі бағытты жолға жаңарту жоспарланды. Бұл жұмыстардың 2022 жылы аяқталуы күтілді. Намибияның басқа да аймақтарындағыдай, Виндхукте де қоғамдық көлік аз, қала ішінде көліктер көбінесе такси арқылы жүзеге асырылады; 2013 жылы 6 492 тіркелген такси болды.

Ауа

Виндхук екі әуежаймен қызмет көрсетеді, ең жақын әуежай – Эрос әуежайы, ол қала орталығынан оңтүстікке қарай орналасқан және шағын ұшақтарға арналған, ал екіншісі – Хосея Кутако халықаралық әуежайы, қаланың шығысында. Көптеген шетелдік әуе компаниялары Виндхукке және одан рейстер жасап тұрады. Әуе шартерлері, сондай-ақ тікұшақтар мен қанатты ұшақтарды жалға алуға да болады. Хосея Кутако халықаралық әуежайы жылына 800 000-нан астам жолаушыны қабылдайды. Онда сыйымдылығы шектеулі бір ұшу-қону жолағы бар. Тағы бір халықаралық әуежай Валвис-Бейде орналасқан, ал ішкі әуежайлар Людериц, Оранжемунд және Ондангвада орналасқан. Эрос әуежайы – Намибиядағы ұшу мен қону саны бойынша ең жұмысты әуежай. Бұл қалалық әуежай күніне шамамен 150-200 рейс қабылдайды, яғни жылына шамамен 50 000 рейс. 2004 жылы әуежай 141 605 жолаушыға қызмет көрсетті, олардың көп бөлігі жеңіл ұшақтармен келді. Негізінен, ұшу-қону жолағының ұзындығы, шу және әуе кеңістігінің тығырылуы сияқты шектеулер Эрос әуежайының үлкен әуежайға айналуына кедерілді. Намибияның көптеген чартерлік операторлары Эросты өздерінің базасы ретінде пайдаланады.

География

Қала аумағын кеңейту, қаржылық шектеулерден өзге, географиялық орналасуына байланысты да қиындықтар тудырды. Виндхук оңтүстік, шығыс және батыс жақтардан тасты, таулы аймақтармен қоршалған, бұл жерді дамытуды өте қымбатқа соқтырады. Оңтүстік бөлігі жер асты суларының болуына байланысты өнеркәсіптік дамуға жарамсыз. Осының салдарынан, қаланың солтүстігіндегі кең Браквотер аймағы Виндхук үшін кеңеюге ең қолайлы орын болып қалады. Виндхук қалалық кеңесі қала шекарасын күрт кеңейтуді жоспарлап отыр, соның арқасында Виндхук Тяньцзинь мен Стамбулдан кейін ауданы бойынша әлемдегі үшінші ірі қалаға айналады, бірақ оның халқының тығыздығы шаршы километрге бар болғаны 63 адамды құрайды.

Климат

Виндхукте жылына 300-ден астам күн ашық болады. Кёппен климаттық жіктеліміне сәйкес, қала ыстық, жартылай құрғақ климатқа (BSh) ие, себебі жылдық орташа температура жоғары. Биіктікке байланысты жыл бойы температура жұмсақ деп сипатталады. Жылдық орташа ең жоғары және ең төменгі температура диапазоны: Ең суық ай – шілде, орташа температурасы , ал ең ыстық ай – желтоқсан, орташа температурасы . Қалахари шөліне жақын орналасқандықтан, қала 3605 сағат күн сәулесін алады. Жауын-шашын жаз айларында көп, ал қыс айларында азырақ болады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері , ал 2018/19 жылғы жаңбырлы маусымдағы ең төменгі көрсеткіш және 1929/30 жылдары .

Демография

1971 жылы Виндхукте шамамен 26 000 ақ тұрғын өмір сүрді, бұл 24 000 қара тұрғыннан көп. Сол кездегі ақ тұрғындардың шамамен үштен бірі, кем дегенде 9 000 адам неміс тілінде сөйлеген. Виндхук халқының саны қазір 325 858-ден асып, жыл сайын 4% өсуде, бұл әсіресе жылдық өсім қарқыны 10%-ға жуық бейресми елді мекендердің өсуіне байланысты.

Жергілікті билік сайлауы

Виндхук – Хомас облысындағы өзін-өзі басқаратын жалғыз елді мекен. Оны он бес орыннан тұратын көп партиялық муниципалдық кеңес басқарады. Кеңес ай сайын отырыс өткізеді, шешімдер ұжымдық түрде қабылданады. SWAPO 2015 жылғы жергілікті билік сайлауында 37 533 дауыс алып, он екі орын жеңіп алды. Үш оппозициялық партияның әрқайсысы бір орынға ие болды: Халықтық демократиялық қозғалыс (PDM), бұрынғы DTA, 4 171 дауыспен, Ұлттық бірлік демократиялық ұйымы (NUDO) 1 453 дауыспен және Демократия және прогресс үшін митинг (RDP) 1 422 дауыспен. SWAPO 2020 жылғы жергілікті билік сайлауында да жеңіске жетті, бірақ қалалық кеңес басымдығын жоғалтты. Ол 20 250 дауыс жинап, бес орын алды. 2020 жылдың тамызында құрылған оппозициялық «Тәуелсіз патриоттар» (IPC) партиясы 14 028 дауыс алып, төрт орын жеңіп алды. «Аффирмативтік қайта орналастыру» қозғалысының жергілікті бөлімшесі (8 501 дауыс) және «Жерсіздер қозғалысы» (LPM, 2018 жылы тіркелген жаңа партия, 7 365 дауыс) екі орыннан алды. PDM (5 411 дауыс) және NUDO (1 455 дауыс) әрқайсысы бір орынға ие болды.

Мәдениет

Виндхук – Намибияның өнер астанасы ретінде танымал. Мұнда Ұлттық өнер галереясы, Ұлттық театр және Ұлттық музей орналасқан. Ұлттық музейдің екі бөлімі бар: тарихи Алте Фесте кешені отаршылдық дәуірге қатысты арбалар мен тұрмыстық заттар сияқты экспонаттарды ұсынады, ал Овела мұражайы (ғылыми; таспен ойналатын дәстүрлі Овела ойынының атымен аталған) минералдар, қазба жәндіктері мен метеориттерді көрсетеді және дәстүрлі ауылдық өмірге шолу ұсынады. Бұдан басқа, Тәуелсіздік ескерткіш мұражайы, Намибияның Ұлттық кітапханасы және 1925 жылы Алте Фесте қасында салынған Виндхук қалалық кітапханасы да бар.

Ғибадат орындары

Ғибадат орындары негізінен христиан шіркеулері мен ғибадатханалары: Намибиядағы евангелистік лютеран шіркеуі, Намибия Республикасындағы евангелистік лютеран шіркеуі, Намибиядағы неміс тіліндегі евангелистік лютеран шіркеуі (үшеуі де Лютерандық әлемдік федерацияның мүшелері), Намибияның баптистік конвенциясы (Баптистік әлемдік одақ), Құдайдың жиналысы, Виндхук Рим католик архиепископиясы (католик шіркеуі). Қала ішінде бірнеше ислам мешіттері де бар, оның ішінде Виндхук ислам орталығы.

Спорт

Регби - Намибиядағы танымал спорт түрі. Ерлер құрамасы регби әлем чемпионатына жеті рет қатысқан, 1999, 2003, 2007, 2011, 2015, 2019 және 2023 жылдары, бірақ турнирде әлі бірде-бір ойын жеңе алмады. Ұлттық құрамамен атын бөлісетін "Уэлвицкийлер" 2021 жылдан бері Оңтүстік Африканың ішкі регби челленджіне қатысып келеді, ал бұрын Currie Cup және Vodacom Cup жарыстарында өнер көрсеткен. Қалада "African Stars F. C.", "Black Africa F. C.", "F. C. Civics Windhoek", "Orlando Pirates F. C.", "Ramblers F. C.", "SK Windhoek", "Tigers F. C.", "Tura Magic F. C." және "Citizens F. C." сияқты бірнеше футбол клубы бар. Паулюс Мосей, Паулюс Амбунда және Абмерк Шинджу сияқты көптеген боксшылар осы қаладан шыққан. Намибияның ұлттық крикет құрамасы, "Бүркіттер", үй ойындарының көп бөлігін "Уандерерс" крикет алаңында өткізеді. Сондай-ақ, қаланың басқа да алаңдарында, оның ішінде "Юнайтед Граунд" және "Транс Намиб Граунд" алаңдарында да ойнаған. Команда 2003 жылы Оңтүстік Африкада өткен Крикет әлем чемпионатына қатысты, бірақ барлық ойындарында жеңіліске ұшырады. Олар ICC Континентаралық кубогының барлық турнирінде ойнады. Ерлер бейсболы 1950 жылы қаладағы "Ramblers" спорт клубында Намибияға енгізілді. "Тони Раст Raceway" Виндхуктың батысында, Даан Вильюен тас жолында орналасқан және 2007 жылы қайта ашылды. Қаланың жеріне жақын орналасқан және муниципалитетке тиесілі "Farm Windhoek" жаяу серуендеу, жүгіру және тау велосипедімен жүруге арналған спорт алаңы болып табылады.