Кіріспе
IAM RoadSmart – бұрын Advanced Motorists Institute (IAM) деп аталатын Ұлыбританиядағы қайырымдылық ұйымы. Оның мақсаты – автомобиль және мотоцикл жүргізу деңгейін жақсарту, сондай-ақ британдық полицияның автомобильдер мен мотоциклдерді басқару жүйесін қолдану арқылы жол қауіпсіздігін арттыру. Аталған жүйе 1937 жылы жарыс жүргізушісі Марк Эверард Пеппс, 6-шы Коттенхэм графы, полиция қуып жететін кезіндегі апаттарды азайту мақсатында ойлап табылды. IAM сынағын тапсырғандар мен тапсырмағандар арасында жол-көлік оқиғаларының жиілігінде айырмашылықтар байқалады. IAM 1956 жылы құрылған және 77 000-нан астам мүшесі бар, олардың барлығы автомобиль, коммерциялық көлік немесе мотоциклмен жоғары деңгейдегі сынақтан сәтті өтті. 2006 жылы қайырымдылық ұйымы Автомобиль қауымдастығының 2002 жылы құрған AA Motoring Trust ұйымының жұмысын өз мойнына алды. 2016 жылы қайырымдылық ұйымы өзінің барлық іс-шараларын және бағдарламаларын IAM RoadSmart деген біртұтас шатыр астына біріктірді.
IAM RoadSmart, formerly called the Institute of Advanced Motorists (IAM), is a charity based in the United Kingdom, whose objective is to improve car driving standards, motorcycle riding standards, and enhance road safety by using the British police's system of car and motorcycle control. The System was devised in 1937 by racing driver Mark Everard Pepys, 6th Earl of Cottenham, to reduce accidents in police pursuits. Results between those who do and do not pass the IAM test vary in frequency of crashes on the road. The IAM was formed in 1956 and has over 77,000 members, all of whom have taken and passed an advanced test in a car, commercial vehicle or on a motorcycle. In 2006, the charity took over the work of the AA Motoring Trust, which had been established in 2002 by The Automobile Association. The charity brought its different activities and programmes together under one umbrella called IAM RoadSmart in 2016.
Тарих
Ұйым 1956 жылғы наурыз айында құрылды. 2006 жылы DriveCheck және RideCheck деген екі жаңа бағалау енгізілді. Бұл тексерулер жүргізушіге немесе мотоцикл жүргізушіге IAM бақылаушысымен өз дағдыларын бағалау мүмкіндігін береді. Алайда, DriveCheck және RideCheck – тест емес. Оларда тапсыру немесе тастау деген ұғым жоқ. Кейін IAM DriveCheck55 бағдарламасын қосты, ол 55 жастан асқан адамдарға жүргізу дағдыларын тексеруге және полицияның 1-сыныпты жүргізушісінен кеңес алуға мүмкіндік береді. Бұл бағдарлама кейін "Тәжірибелі жүргізушілерді тексеру" деп аталды. 2006 жылдың соңында ұйым IAM Motoring Trust-ты құрды және 2002 жылы Автомобиль қауымдастығы құрған AA Motoring Trust-тың жұмысын өз мойнына алды. 2010 жылы IAM "Жақсырақ велошөп болу қалай" (IAM сериясының үшінші кітабы, алғашқы екі кітап – "Жақсырақ жүргізуші болу қалай" және "Жақсырақ мотоцикл жүргізуші болу қалай") кітабын жариялады. Дегенмен, ұйым енді велосипедпен жүруді оқытуды ұсынбайды; бұл жұмысты Ұлыбританиядағы Bikeability атқарады. Нарықтық зерттеулер көрсеткендей, "Институт" атауы жас жүргізушілерге ұнамайды, сондықтан қайырымдылық ұйымы өзін "IAM Roadsmart" деп қайта атады. 2011 жылы жоғары деңгейдегі тестке кезекті қысқарту, оның танымалдылығының артуына байланысты, басымдыққа ие болды. IAM-нің сондай-ақ Ұлыбритания бизнес қауымдастығына кәсіби жүргізушілердің тәуекелдерін басқару бойынша өнімдер мен қызметтерді ұсынатын коммерциялық еншілес компаниясы бар. IAM 2015 жылы жүргізу стандарттарын жаңарту және қызметтерін кеңейту бағдарламасын бастады. 2016 жылдың 4 сәуірінде қайта атау нәтижесінде қайырымдылық ұйымы өзінің барлық іс-шаралары мен бағдарламаларын IAM RoadSmart деген жалғыз бренд астына біріктірді. Бұл өзгерістер оның қайырымдылық мәртебесіне ешқандай әсер етпеді.
Жоғары деңгейдегі жүргізушілікті тексеру
IAM жоғары деңгейдегі жүргізушілікті тексеруді ұсынады. Бұл тексеру тәуелсіз түрде жүргізіледі және серіктестің тұратын елінің жүргізуші куәлігіне ешқандай әсер етпейді. Бұл стандартты жүргізушілікті тексеруден әлдеқайда қиын, бірақ дұрыс басшылықпен көптеген жүргізушілер оны орындай алады. Бұл техникалар Ұлыбритания полициясының жүргізу нұсқаулығына негізделген. Тестілеуге түсудің себептері: дағдыларды жетілдіру, қауіпсіздікті арттыру немесе жай ғана көңіл көтеру. Автокөлікті сақтандыру компаниялары әдетте сақтандыру сыйлықақысына шағын жеңілдік береді (әдетте 10%), бірақ IAM-мен байланысты сақтандыру компаниясы (IAM Surety) көбінесе үлкен жеңілдік ұсынады. Бұл серіктеске жеке дағдыларын жақсартуға және статистикалық тәуекел туралы бұрынғы болжамдардан қашуға мүмкіндік береді. Бұл өнім «Өмірлік дағдылар» деген атпен таныстырылады, бұл өлім-жітімнің алдын алу және жүргізу шеберлігін арттыру мақсатын көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, озық деңгейдегі жүргізушілер қауіпсіз және отынды тиімді пайдаланады. Мысалы, Брунел университетінің зерттеуі IAM жүргізу жүйесінен өткен жүргізушілер рульдік басқару, қашықтық пен жылдамдықты бағалау сияқты жүргізудің барлық аспектілерінде шамамен 70%-ға жақсы нәтиже көрсеткенін анықтады. Транспорттық зерттеулер зертханасының бұрынғы зерттеулері көрсеткендей, жүргізушілер жоғары стандартқа жеткен жағдайда апатқа ұшырау ықтималдығы төмендейді.
Оқыту
Сынаққа түсуге тырысқаннан бұрын, қызметкерлер жергілікті топ ұсынған, өзара ыңғайлы уақытта ұйымдастырылған "байқаушылар" деп аталатын еріктілермен оқу бағдарламасын аяқтайды. IAM алты сабақ емтиханды тапсыру үшін жеткілікті болуы мүмкін деп санайды. Байқаушылардың сапасының тұрақсыздығы IAM-нің кемшілігі ретінде сынға ілікті, және 2013-2014 жылдары байқаушыларды даярлауды күшейту және IMI арқылы байқаушыларды сыртқы түрде аккредиттеу арқылы бұл мәселені шешуге кірісті. Кейбір байқаушылар кәсіби оқытушылар немесе RoSPA-ның жоғары деңгейдегі оқыту дипломына ие. Әр топта "Ұлттық байқаушылар" деп аталатын тәжірибелі оқытушылар да бар. Кез келген жол жағдайындағыдай, заңдылық және құжаттар (лицензия, сақтандыру және көлік құралын тексеруді қоса алғанда) жүргізушінің жауапкершілігінде болады. Атап айтқанда, мотоцикл байқаушыларына осы мақсатта сақтандырылғандығын тексеру ұсынылады, себебі олар өз мотоциклімен жүреді.
Сынау тәртібі
DVSA жүргізетін стандартты жүргізуші куәлігін тексеруден өзгеше, IAM жоғары деңгейдегі тестісінде қысым аз, себебі нәтиже – өтуі немесе өтпеуі жүргізуші куәлігіне ешқандай әсер етпейді. IAM "тесті" полицей-қуып жететін жүргізушіден бағалау, кеңес және ұсыныстар алу мүмкіндігін ұсынады. Тестің ұзақтығы шамамен 90 минутты құрайды және қалалық және ауылдық жерлерді, сондай-ақ автомагистральдар мен/немесе екі қатарлы жолдарды қамтиды, бұл үміткерді түрлі жағдайларда және қауіптерде сынау үшін жасалған. Емтиханшы – қызметтегі немесе зейнеткерліктегі полицей, сонымен қатар ол Полицияның жоғары деңгейдегі жүргізуші куәлігіне (немесе Ұлыбритания Ішкі істер министрлігінің Полиция жүргізушісінің оқытушы куәлігіне) ие болуы керек. Тестілер қарапайым түрде "өтпеді", "өтті" немесе "F1RST" деп бағаланады және қалауынша қайта тапсыруға болады. Тестіден өткендердің F1RST бағасын алу үшін қайта тапсыруы жиі кездеседі. Тестіден өткеннен кейін үміткер өмір бойына жоғары деңгейдегі жүргізуші болып саналады – RoSPA Advanced Drivers and Riders (RoADAR) жүргізушілерінен өзгеше, олар 3 жыл сайын қайта тексеруден өтуге міндетті. IAM жоғары деңгейдегі жүргізуші, тіпті егер оның куәлігі үкімет тарапынан тоқтатылса да, қайта тексеруден өтпейді, бірақ мүшелікті жыл сайын жаңартқанда, тиісті автокөлік құралдарына қатысты сотталған жағдайларды ашуға міндетті.
Саясат және зерттеулер
Саясат және зерттеулер бұрын IAM Motoring Trust деп аталатын, оның құрамында AA Motoring Trust бар, және ол IAM-нің жол қауіпсіздігі саясаты мен зерттеу бөлімшесі болып табылады. 2006 жылы IAM AA Motoring Trust жұмысын өз мойнына алған кезде, жол қауіпсіздігі саласында зерттеулер жүргізу және жолдарды, жүргізушілерді және көлік құралдарын қауіпсіз ету мақсатында құрылды. AA Motoring Trust 1999 жылы The Automobile Association ұйымы өздігінен бас тартқаннан кейін 2002 жылы құрылған. Бұл траст ұйымның қоғамдық мүддедегі автомобиль және жол қауіпсіздігі жөніндегі жұмысын атқаруға міндетті болды. 2006 жылғы 31 желтоқсанда AA Motoring Trust-тың қызметі жаңадан құрылған IAM Motoring Trust-қа берілді.
Жолдарды қауіпсіз етіп салу науқаны
2008 жылдың шілдесінде IAM Motoring Trust қауіпсіз жол салу науқанына серіктес айналды, ол Ұлыбритания үкіметінен қауіпсіз жол салуды ұлттық көлік саласының басымдығына қоюға шақырып отыр.
Жүргізушілерді оңалту
IAM RoadSmart мас күйде көлік жүргізгендерді «Ауызша мас күйде көлік жүргізуді түзету курсы» арқылы қайта оқытуға арналған, бұл курс DVSA-мен ресми түрде аккредиттелген және IAM DRA бизнес-бөлімі арқылы жүзеге асырылады.
Есірткі және көлік жүргізу
IAM RoadSmart компаниясы Ұлыбритания полициясынан алған статистикаға сәйкес, Англия мен Уэльсте ай сайын шамамен 400 адам есірткілік жағдайда көлік жүргізгені үшін тұтқындалған, ал полиция күштері 2015 жылдың наурыз және маусым айлары аралығында 900 адамды тұтқындады. 2016 жылы Ұлыбританияда жылына шамамен 200 адам есірткіге байланысты жол апаттары салдарынан қаза тапты деп есептеледі. Сауалнамалар көрсеткендей, әрбір он жас жүргізушінің бірі марихуана тұтынған күйінде, ал 370 000-ы А класындағы есірткілердің әсерімен көлік жүргізген.
Жүргізушілерді оңалту
THINK! ұйымының жаңа зерттеулері көрсетіп тұр, халықтың жартысы (51%) көлік жүргізер алдында ешқандай алкогольді ішімдік ішпейтінін айтса, әр 10 адамның біреуі рульге отырмас бұрын 2 немесе одан да көп ішімдік ішуді қарастырады. Бұл көрсеткіш 18-34 жас аралығындағы ер адамдардың арасында әр 5-інен 1-іне дейін (19%) жетеді. "Авансты жүргізушілер институтының" бас директоры Сара Силларс: "Біздің алкогольдік ішімдік ішуге байланысты түзету курстарына қатысатын көптеген адамдар бұрын қылмыскер болмаған, олардың көпшілігі екінші стақан зиян келтірмейді деп ойлаған жүргізушілер. Біз THINK! ұйымының «бір стақан ғана» деген құбылысқа тәуелді болмаудың маңыздылығын атап көрсеткен кампаниясын қолдаймыз. Өз шектеріңізді және заңмен белгіленген шекті біліңіздер. Екінші ішімдікті дұрыс есептемеуге жол бермеу үшін, егер көлік жүргізсеңіз, ішімдік ішпеуді есіңізде сақтаңыз."