Кіріспе
АҚШ-тың коммерциялық емес ұйымы Автомобиль жолдары қауіпсіздігі институты және Жол апаттары статистикасы институты (IIHS HLDI) – американдық коммерциялық емес ұйым. Ол 1959 жылы құрылған және түрлі жағдайлардағы жол қозғалысын модельдеу арқылы көлік құралдарының қауіпсіздігін бағалаумен, соның ішінде көлік құралының конструкциялық беріктігі мен соқтығысу кезінде қауіпсіздік жүйелерінің тиімділігін, осы элементтерді жетілдіруді зерттеумен танымал.
The Insurance Institute for Highway Safety and Highway Loss Data Institute (IIHS HLDI) is an American nonprofit organization. It was established in 1959, and it is noted for its safety reviews of vehicles in various simulated traffic situations, including the effectiveness of a vehicle's structural integrity and safety systems during a collision, in addition to examining improvement on such elements.
Тарих
IIHS 1959 жылы үш жеке сақтандыру тобы – Авариялық және кепілдік компаниялар қауымдастығы, Автомобильдік өзара сақтандыру компанияларының ұлттық қауымдастығы және Тәуелсіз сақтандырушылардың ұлттық қауымдастығы жол қауіпсіздігі саласындағы басқа академиялық және зерттеу ұйымдарына қолдау көрсету мақсатында құрылған. Рассел Браун 1968 жылға дейін IIHS-тің алғашқы президенті болды, содан кейін оның басқару кеңесі IIHS-ті тәуелсіз ғылыми ұйымға трансформациялады. Келесі жылы дәрігер Уильям Хэддон кіші осы өзгерістен кейін IIHS президенті лауазымын қабылдады, және IIHS төмен жылдамдықтағы бампер сынағынан бастап соқтығысу сынақтарын жүргізе бастады. 1972 жылы Highway Loss Data Institute (HLDI) IIHS-ті қолдайтын ұйым ретінде құрылды, бұл IIHS-тің басқа ұйымдарға көрсеткен бастапқы қолдауымен сабақтас болды. HLDI көлік түріне байланысты жол-көлік оқиғалары және олардың салдарынан туындаған зиян сияқты жағдайларға байланысты сақтандыру шығындарының статистикасын жинақтап, жариялайды. IIHS және HLDI кейде бір ұйым (IIHS HLDI) ретінде, ал кейде ұйымның өзінде жекелеген ұйымдар ретінде аталады.
Алдыңғы соқтығысу сынақтары
IIHS алты жеке санатты бағалайды, әрқайсысына «жақсы», «қанағаттанарлық», «маргиналды» немесе «нашар» бағасын қояды, содан кейін көліктің жалпы алдыңғы соқтығысу бағасын анықтайды.
Орташа сопарылатын алдыңғы сынақ
1995 жылдың қаңтар айында енгізілген орташа үйлесімділік сынағы (бұрынғы фронталды ауытқу сынағы), АҚШ үкіметінің Ұлттық автомобиль жолдары қауіпсіздігі басқармасының (NHTSA) Жаңа автомобильдерді бағалау бағдарламасынан (NCAP) ерекшеленеді, себебі оның сынақтары ауытқыш түрде жүргізіледі. NHTSA стандарттары көліктердің тұрақты кедергіге тікелей соқтығысқанда жолаушыларға жарақат келтірмеуін талап етеді, бұрышпен емес. IIHS сынағы көліктің алдыңғы бөлігінің шамамен 40% деформацияланатын кедергімен соқтығысуына мүмкіндік береді. Бұл ауытқу сынағы барлық автомобиль апаттарының шамамен 0,04% құрайды және "көлікті тұрақтап тұрған автомобильге соқтығыстырумен тең келеді". 2022 жылдың желтоқсанында IIHS орташа үйлесімділік сынағын жаңартты, оған жүргізушінің артында отырған екінші қауіпсіздік сынақ құрылғысы қосылды. IIHS алдыңғы орындықтардағы, соның ішінде соқтығыс кезінде керілетін және жүктемені шектейтін қауіпсіздік белбеулерінің қорғанысы артқы орындықтарда да болуы тиіс деді. Жаңа сынақтан өткен 15 шағын SUV-дың тоғызы нашар баға алды, себебі артқы жолаушылардың бас, мойын және кеуде жарақаттарының көрсеткіштері жоғары болды.
In December 2022 the IIHS updated the moderate overlap test to include a second crash test dummy seated behind the driver. The IIHS said that the advanced seat belt protections found in the front passenger seats, including crash tensioners and load limiters, should also exist in the rear passenger seats. Out of 15 small SUVs subjected to the new test, nine received an overall rating of poor due to high rear passenger injury measurements to the head, neck and chest.
Кішігірім жапсарлас алдыңғы сынақ
2012 жылдың 14 тамызында IIHS “шағын майысқан соққы сынағы” деп аталатын жаңа сынақтың алғашқы нәтижелерін жариялады. 1995 жылы енгізілген 40% ығыстыру сынағына қосымша жаңа сынақ жүргізіліп, көліктің алдыңғы бөлігінің 25% ғана сағатына 64 шақырым (40 миль) жылдамдықпен қатты, дөңгеленген тосқа соқтығысады. Нәтижесінде, бұл сынақ 40% ығыстыру сынағынан көлік құрылымына әлдеқайда күшті талап қояды. 11 орташа және жақын сәнді көліктерден тұратын сынақтардың бірінші кезеңінде көліктердің көпшілігі нашар нәтиже көрсетті; тек үш көлік “жақсы” немесе “қанағаттанарлық” баға алды. Бағалау жүйесі 40% ығыстыру сынағымен ұқсас, бірақ кейбір маңызды айырмашылықтары бар: жамбас/сан және тізе/аяқ аймақтары әр аяқ пен аяқ үшін жеке бағаларды алмастырады, ал алдыңғы және бүйірлік қауіпсіздік жастықшаларының (airbag) жұмыс істемейінше толық балл алу мүмкін емес (өйткені бұл сынақтан көлік күшті бүйірлік қозғалысқа ұшырауы мүмкін). Висконсин медициналық колледжінің зерттеуі шағын майысқан соққылар бас, кеуде, омыртқа, жамбас және ішкі ағзаларға жарақаттардың күшеюіне әкелетінін көрсетті. Мұндай соқтығысулар екі бағытты қозғалыспен, орталық бөлігіш жолағы жоқ екі жолақты жолдарда жиі кездеседі. Көлік құралының ағашқа немесе бағанаға соқтығысуы шағын майысқан соққылардың 40% құрайды. IIHS мәліметтері бойынша, алдыңғы соқтығысу салдарынан болатын өлімнің 25% шағын майысқан соққыларға байланысты, мұнда соқтығысуды жұмсартатын орталық құрылымға емес, сыртқы алдыңғы дөңгелекке бірінші күш түседі. IIHS осыдан кейін отбасылық автомобильдерді, шағын автомобильдерді, микроавтомобильдерді, кішкентай және орташа SUV-терді, минивэндарды, спорттық автомобильдерді және үлкен пикап жүк көліктерін шағын майысқан соққы сынағынан өткізді. 2017 жылы IIHS бұл сынақты көліктердің жолаушылар жағында да жүргізе бастады.
Бүйірлік соққы сынағы
IIHS 2003 жылы жанама соққы сынағын енгізді. Бұл сынақ кезінде сыналынатын көлік қозғалмай тұрады, ал деформацияланатын кедергісі бар төрт дөңгелекті шана көліктің бүйіріне соқтығысады. Бұл сынақ жоғары көліктік немесе жол талғамайтын көліктің сыналынатын көлікке тигізетін соққысын модельдеу үшін қолданылады. 2019 жылы IIHS сынақты ауыррақ шананы пайдалану арқылы, кедергі дизайнын өзгерту арқылы және соққы жылдамдығын 31-ден жоғарылату арқылы жаңартты. IIHS бастапқы сынақтың шынайы еместігін жаңартудың басты себебі ретінде көрсетті. Бұл жаңартылған жанама соққы сынағы 2021 жылы ресми түрде басталды. Жаңа, қатал жанама соққы сынағында сынақтан өткен 20 шағын SUV-ның тек біреуі ғана "Жақсы" бағасын алды. 2022 жылдың мамыр айында IIHS 18 орта өлшемді SUV-да қатал, бүйірден соққы сынағын ресми түрде аяқтады. Он орта өлшемді SUV жақсы баға алды, тағы екеуі "Қабылдауға лайық" бағасын алды, ал алтауы маргиналды баға алды.
Шатырдың беріктігін тексеру
АҚШ-та жолаушылар көлігінің қаза табатын жағдайларының шамамен 25% қайтыс болумен аяқталды. Электрондық тұрақтылықты бақылау сияқты мүмкіндіктер айналу қаупін айтарлықтай төмендетіп, ал жолақтан шығу туралы ескерту жүйелері де көмектеседі. Айналуды сезінетін бүйірлік қауіпсіздік жастықтары да айналу жағдайында жарақаттарды азайтуға көмектеседі. 2009 жылы енгізілген сынақта көлік платформаға орналастырылады, ал гидравликалық металл пластина жақтау терезелерінің үстіндегі шатырдың бір бұрышынан итеріледі. Ең жоғары баға алу үшін көлік құлауға дейін кем дегенде өзінің салмағынан төрт есе көп күшке төтеп беруі керек. Шатырдың беріктігіне жасалатын сынақ 2022 жылы тоқтатылды.
The roof strength test was discontinued in 2022.
50 жылдығына арналған сынақ
2009 жылы IIHS өзінің 50 жылдығын тойлады. Автомобиль қауіпсіздігінің бес онжылдықта қаншалықты жетілгенін көрсету үшін IIHS 1959 жылғы Chevrolet Bel Air көлігін, 40 миль/сағ жылдамдықпен 2009 жылғы Chevrolet Malibu көлігімен 40% ығысып соқтығыстырып сынады. Апаттың видеосын интернетке жариялады, және "автомобильдерді біраз білетін адам үшін бұл нәтиже көңіл көншітпеді". Bel Air көлігінің жолаушылар бөлімі апаттан ауыр зақым көрді. Көліктің қауіпсіздік белбеулері мен ауа қаптамалары сияқты қазіргі заманғы қауіпсіздік құрылғыларының болмауымен бірге, Bel Air көлігіндегі сынақ манекенінің тіркеген күштері нақты жүргізушіге өлімге әкелетін жарақаттарды тудыруы мүмкін еді. Олар "көліктің ішіндегі заттарға соғылып, үлкен (және зиянды үдеуді) сезінуі ғана емес, сонымен қатар көлік сізді іштен ұрып-соғуы мүмкін еді". Қазіргі заманғы көліктердің күрделі инженерлік шешімдері мен жоғары беріктігі ұлы артықшылық береді. Жүргізуші орны 20 миль/сағ жылдамдықпен артқы соқтығысуды имитациялайтын шанаға орналастырылған. Төмен және орташа жылдамдықпен болатын артқы соқтығысулар көбінесе ауыр жарақаттарға әкелмейді, бірақ олар жиі кездеседі. 2005 жылы IIHS медициналық шығындардың 25% қамшы тәрізді жарақаттармен байланысты екенін бағалады. Бас тіреуін бағалау тесті 2022 жылы тоқтатылды.
Көлік құралдары арасындағы байланыс
Бұл сынақта инженер сынақ машинасын дөңгелектеліп келе жатқан, жұмсақ төсеммен жабдықталған қорапқа қарай айдайды, ол нақты көлікті модельдеу үшін пайдаланылады. "Негізгі", "жетілдірілген" және "жоғары" бағалары алдыңғы соқтығыстан сақтау жүйесінің үкіметтік талаптарға сай келуіне және жүйе 12 және 25 миль/сағ (19 және 40 км/сағ) жылдамдықпен жылдамдықты төмендетуге немесе соқтығысуды болдырмауға қабілеттілігіне қарай беріледі.
Көлік пен жаяу жүргінші арасындағы байланыс
IIHS осы сынақты үш түрлі сценарий бойынша жүргізеді, әр сценарийде сынақтан өтетін көлік құралының екі түрлі жылдамдығы қолданылады. 1-ші сценарий: 1,83 м биіктігіндегі ересек жаяу жүргінші қарсы қозғалыс бағытында тік жүріп келеді, сынақтан өтетін көлік жаяу жүргіншіге соқтығыспау үшін жеткілікті күшпен автоматты түрде тежеуге тиіс. 2-ші сценарий: Ұзын бойлы бала (7 жастағы баланың орташа бойы) екі тұрақталған көліктің арасынан (балаға жақын тұрғаны – седан, ал екіншісі – SUV) кенеттен шығып келеді, сынақтан өтетін көлік балаға соқтығыспау үшін жеткілікті күшпен автоматты түрде тежеуге тиіс. 3-ші сценарий: 1,83 м биіктігіндегі ересек жаяу жүргінші қозғалыс бағытымен қатар жүріп келеді, сынақтан өтетін көлік жаяу жүргіншіге соқтығыспау үшін жеткілікті күшпен автоматты түрде тежеуге тиіс.
Фарондарды бағалау
2016 жылдың наурыз айында IIHS фаралардың жұмысын бағалау нәтижелерін жариялады. Олардың алғашқы сынағы отбасылық автомобильдерге арналған еді, және көпшілігі нашар немесе қанағаттанарлықсыз баға алды. Тек бір автомобиль – Toyota Prius V, белгілі бір фаралармен жабдықталғанда ғана жақсы баға алды. Институт 4 айдан кейін кішкентай кроссоверлердің фараларын бағалады, бірақ сынақтан өткен ешбір автомобиль жақсы баға алмады. 2016 жылдың қазан айында пикаптарға арналған бағалаулар жарияланды, және Honda Ridgeline белгілі бір фаралармен жабдықталғанда фаралар сынағында жақсы баға алған жалғыз пикап болды.
Марапаттар
Top Safety Pick (TSP) – жыл сайынғы ең үздік көрсеткіштерді көрсеткен автомобильдерге берілетін марапат. 2023 жылдың ақпан айында марапат талаптарына енгізілген соңғы өзгерістерге сәйкес, көлік құралы орташа қабаттасудың алдыңғы, жүргізуші жағындағы шағын қабаттасудың алдыңғы және жолаушы жағындағы шағын қабаттасудың алдыңғы сынақтарда, сондай-ақ 2021 жылы жаңартылған бүйірлік сынақта "Жақсы" деген жалпы баға алуы керек. Бұған қоса, көлік құралының барлық комплектациялары бойынша фаралардың бағасы "Жақсы" немесе "Қабылданатын" болуы тиіс. Бұрынғыда шатырдың беріктігі, бас тіреулер және көлік құралының соқтығысуын алдын алу жүйелері TSP бағалауының құрамына кірген, бірақ 2023 жылы алынып тасталды, себебі сынақтан өткен көліктердің басым көпшілігі осы санаттарда жақсы нәтижелер көрсетті. Top Safety Pick+ (TSP+) марапаты Top Safety Pick-тің барлық талаптарына сай келіп, түнгі уақытта көлік құралының жаяу жүргіншіге қарсы соқтығысу сынағында жақсы нәтиже көрсеткен көліктерге беріледі, мұнда нашар жарық жағдайына байланысты кейбір соқтығысуды болдырмау жүйелері қиындықтарға тап болуы мүмкін.