Кіріспе

Екі немесе одан көп бөлек кескіндер арасындағы графикалық ұқсастықты пайдаланатын кескін.

Екі немесе одан көп бөлек кескіндер арасындағы графикалық ұқсастықтар мен көру жүйесінің түсіну қабілетінің басқа да ерекшеліктерін пайдаланып, түсініксіздік тудыратын көру формалары – бұл көп тұрақты қабылдау құбылысымен танымал. Көп тұрақты қабылдау – бір кескіннің бірнеше, бірақ тұрақты қабылдану мүмкіндігі. Осы құбылыстың ең ерте мысалы – «Қоян-үйрек» иллюзиясы, ол алғаш рет неміс юмористикалық журналы Fliegende Blätter-де жарияланған. Басқа классикалық мысалдар – Рубин вазасы және 1888 жылғы неміс пошта карточкасынан шыққан «Менің әйелім және қайнамамам» суреті. Түсініксіз кескіндер психология саласында маңызды, өйткені олар эксперименттерде жиі қолданылатын зерттеу құралдары болып табылады. Түсініксіз кескіндерді санада бейнелеуге бола ма, жоқ па, дегенге қатысты түрлі дәлелдер бар, бірақ көптеген зерттеулер санадағы бейнелердің түсініксіз бола алмайтынын теориялық тұрғыда дәлелдейді.

Түссіз бейнелерді анықтау және шешу

Ортаңғы көру – көріністі өңдеудегі барлық негізгі белгілерді анық, танылатын нысандар тобына біріктіретін кезең. Бұл көру сатысы ерте көруден (бейнедегі негізгі белгілерді анықтаудан) кейін, ал жоғары деңгейлі көруден (көріністі түсінуден) бұрын келеді. Бейнелерді қабылдау және тану кезінде, біз көріп отырған нысанды жылдам жіктеу қажет болғанда ортаңғы көру қолданылады. Бұл жерде, көзге көрінетін немесе нақты болатын, бос кеңістік те маңызды рөл атқарады. Жоғары деңгейлі көру, жіктелген нысан өз тобының нақты мүшесі ретінде танылуы керек болғанда қолданылады. Мысалы, ортаңғы көру арқылы біз бетті көреміз, ал жоғары деңгейлі көру арқылы таныс адамның бетін танимыз. Ортаңғы және жоғары деңгейлі көру, түсініксіз сезімдермен толы нақты шындықты түсіну үшін маңызды.

Кескінді орта деңгейдегі көру деңгейінде қабылдау

Суретті көргенде, біз алдымен көріністің барлық бөліктерін әртүрлі топтарға жіктеуге тырысамыз. Мұны істеу үшін қолданылатын ең негізгі әдістердің бірі – шекараларды табу. Шекаралар үйдің шеті сияқты айқын нәрселерді де, мидың тереңірек өңдеуді қажет ететін, мысалы, адамның бет пішінінің шеттері сияқты нәрселерді де қамтуы мүмкін. Шекараларды табу кезінде мидың көру жүйесі кескіндегі жарықтың күрт контрастын анықтайды. Объектінің шекарасын анықтау, оны тануға көмектеседі. Нақты емес суреттерде де шекараларды анықтау, суретті қабылдайтын адамға табиғи сезім тудырады. Дегенмен, ми бұл беймаздықты шешу үшін тереңірек өңдеуден өтеді. Мысалы, объект пен фон арасында жарықтың қарсы бағытта өзгеруін көрсетейін (мысалы, жоғарыдан бастап фон қарадан аққа, ал объект ақтан қараға ауысады). Қарсы градиенттер ақырында объект пен фонның жарықтылығы бірдей болатын нүктеге жетеді. Осы кезде көруге шекара болмайды. Мұндай жағдайды болдырмау үшін көру жүйесі кескінді шекаралар жиынтығы ретінде емес, тұтас ретінде қарастырады, бұл объектіні көруге мүмкіндік береді. Толық сурет көрінбесе де, ми физикалық әлемді түсінуі және жарықтың нақты емес жағдайларын білуі арқасында мұны істей алады. Бұл иллюзиялық контурлар мида нақты контурлар сияқты өңделеді.

Ұқсастық

Ұқсастық ережесінде бір-біріне ұқсас кескіндерді бір нысанның бір түрі немесе сол нысанның бөлігі деп топтастыруға болады. Сондықтан, екі кескін немесе нысан неғұрлым ұқсас болса, оларды бірге топтастыру ықтималдығы да соғұрлым артады. Мысалы, көптеген шеңберлердің арасындағы екі квадрат бірге топтастырылады. Олар түс, мөлшер, бағыт және басқа да қасиеттері бойынша әртүрлі дәрежеде ұқсас болуы мүмкін, бірақ соңында әртүрлі мүшелік деңгейімен топтастырылады.

Өлшемі және қоршалуы

Текстінің бір аймағы басқа текстура аймағын толық қоршап тұрса, бұл фон болуы мүмкін. Сонымен қатар, кескіндегі кішігірім текстура аймақтары фигура болып табылуы мүмкін. Көбінесе мұндай кескіндер дұрыс түсінілмейді және шындықтан өзгеше иллюзия тудырады. Мысалы, кескін екіге бөлінуі мүмкін, оның жоғарғы жартысы үлкейтіліп, қараушыдан алысқа жылжуы мүмкін. Бұл кескін кеңістіктегі бір ғана тұрғыдан толық кескін ретінде қабылданады, ал шындығында ол екі бөлек жартыдан тұрады, осылайша оптикалық иллюзия пайда болады. Көше суретшілері көбінесе үш өлшемді көрініс тудыратын екі өлшемді суреттер жасау үшін перспектива тәсілдерін қолданады.

Жоғары деңгейдегі көру арқылы затты тану

Тереңдік сезімін тудырмайтын суреттер екіұшты болуы мүмкін. Осы құбылыстың классикалық мысалы – Некер кубы. Екіұшты кескінді ойша бейнелеген кезде, қалыпты суреттер сияқты, әрбір бөлігі анықталып, содан кейін ойдағы бейнеге қосылады. Көрініс неғұрлым күрделі болса, оны өңдеу және бейнелеуге қосуға соғұрлым көп уақыт қажет болады.

Жады мен соңғы тәжірибелерді пайдалану

Біздің жадымыз екіұшты кескінді түсінуде маңызды рөл атқарады, себебі ол көру жүйесіне объектілерді қайта-қайта талдап, жіктемей-ақ анықтауға және тануға көмектеседі. Жадымыз бен бұрынғы біліміміз болмаса, бірнеше ұқсас объектілерден тұратын кескінді қабылдау қиынға соғады. Кез келген объектінің екіұшты бейнесі болуы мүмкін және жеткілікті жадтық тану болмаған жағдайда, ол қате топтарға жіктелуі мүмкін. Осы тұжырым дұрыс қабылдау үшін бұрынғы тәжірибе қажет екенін көрсетеді. Объектілерді тануда жадтың қандай рөл атқаратынын көрсету үшін Гриблдерді пайдалана отырып зерттеулер жүргізілді.