Кіріспе

Физикада қолданылатын векторлық жұптардың математикалық формулировкасы (қатаң дене динамикасы)

Бұранда теориясы – қатаң денелердің кинематикасы мен динамикасында туындайтын бұрыштық және сызықтық жылдамдық, немесе күштер мен моменттер сияқты векторлар жұптарының алгебралық есептеуі. Бұранда теориясы, сызықтардың геометриясы үшін математикалық формулировканы ұсынады, бұл қатаң дене динамикасының негізгі бөлігі болып табылады, онда сызықтар кеңістіктік қозғалыстың бұранда осін және күштердің әсер бағыттарын құрайды. Сызықтың Плюккер координаталарын құрайтын векторлар жұбы бірлік бұранданы анықтайды, ал жалпы бұрандалар нақты сандар жұбымен көбейту және векторларды қосу арқылы алынады. Бұранда теориясының маңызды теоремалары: Көшіру принципі – векторлар арқылы нүктелерге жасалған геометриялық есептеулердің, векторларды бұрандалармен алмастыру арқылы алынған сызықтарға жасалған геометриялық есептеулермен параллель екенін дәлелдейді. Чейзл теоремасы – екі қатаң дененің кез келген күйін өзгерту бір ғана бұранда арқылы жүзеге асырылатынын дәлелдейді. Пуано теоремасы – қатаң дененің негізгі және ең кішкентай, бірақ аралық емес осьтері айналуының тұрақты екенін дәлелдейді. Бұранда теориясы робот механикасында, машина жасауда, есептеу геометриясында және көп дене динамикасында маңызды құрал болып табылады. Бұл, ішінара, қатаң дене қозғалыстарын интерполяциялау үшін қолданылған бұрандалар мен дуалды кватерниондар арасындағы байланысқа байланысты. Бұранда теориясы негізінде, параллель механизмдердің (параллель манипуляторлар немесе параллель роботтар) типтік синтезі үшін тиімді тәсіл әзірленді.

Негізгі түсініктер

Қатты дененің кеңістіктегі орын ауыстыруын бір түзу бойындағы айналу және сол түзу бойындағы аударма арқылы анықтауға болады, бұл Часлз теоремасы деп аталады. Бұрандалы қозғалысты анықтайтын алты параметр – бұранда осін анықтайтын Плюкер векторының төрт тәуелсіз компоненті, осы ось төңірегіндегі бұрылу бұрышы және осы түзу бойындағы сырғумен бірге, бұранда деп аталатын векторлар жұбын құрайды. Салыстыру үшін, кеңістіктегі орын ауыстыруды анықтайтын алты параметрді айналуды анықтайтын үш Эйлер бұрышы және аударма векторының үш компоненті арқылы да беруге болады.

Қалайсың ?

Бұранда – күш пен айналу моменты, сызықтық және бұрыштық жылдамдық сияқты үш өлшемді векторлар жұбынан құралған алты өлшемді вектор, ол қатаң денелердің кеңістіктегі қозғалысын зерттеуде пайда болады. Бұранданың құрамдас бөліктері кеңістіктегі түзудің Плюкер координаталарын, сондай-ақ түзу бойындағы вектордың және осы түзуге қатысты моменттің шамаларын анықтайды.

Бұрылысы

Бұрылыс – қатты дененің жылдамдығын, ось маңындағы бұрыштық жылдамдық және осы ось бойындағы сызықтық жылдамдық ретінде көрсетуге арналған бұранда. Дененің барлық нүктелерінде ось бойымен жылдамдықтың бірдей құрауысы болады, бірақ осьтен қашықтық артқан сайын, осы оське перпендикуляр жазықтықтағы жылдамдық та арта түседі. Осылайша, қозғалатын қатты дененің жылдамдық векторлары құратын спиральдік өріс, нүктелер бұрылыс осінен радиалды қашықтанған сайын жазықталады. Тұрақты бұрылу қозғалысын бастан кешіретін дененің нүктелері, бекітілген жүйеде спиральдарды жасайды. Егер бұл бұрандалы қозғалыстың қадамы нөлге тең болса, онда траекториялар шеңберлерді көрсетеді және қозғалыс таза айналу болып табылады. Егер бұрандалы қозғалыстың қадамы шексіз болса, онда траекториялардың барлығы бір бағыттағы түзу сызықтар болады.

Аспап

Ньютон заңдарын қатты денеге қолдану кезінде туындайтын күш және айналу моменттері векторлары, ілгек деп аталатын бұрандаға біріктіріледі. Күштің қолданылу нүктесі және әрекет сызығы болады, сондықтан ол кеңістіктегі сызықтың Плюкер координаттарын анықтайды және бұранданың қадамы нөлге тең. Ал айналу моменті – кеңістіктегі сызыққа байланыстырылмаған таза момент болып табылады және шексіз қадамы бар бұранда. Бұл екі шаманың арақатынасы бұранданың қадамын анықтайды.

Көңілдікпен бұрандалар

Трансформация геометриясында трансформацияның негізгі ұғымы – бейнелеу (математика). Жазықтықтағы түрлендірулерде жылжу параллель түзулерде бейнелеу арқылы, ал айналу қиылысатын түзулер жұбында бейнелеу арқылы қол жеткізіледі. Бұрандалы түрлендіруді ұқсас ұғымдардан жасау үшін кеңістікте жазықтықтарды пайдалану қажет: параллель жазықтықтар бұранда осіне перпендикуляр болуы керек, ал бұл ось бұранданың айналуын тудыратын қиылысатын жазықтықтардың қиылысу сызығы болып табылады. Осылайша, төрт жазықтықтағы бейнелеу бұрандалы түрлендіруді жүзеге асырады. Инверсивті геометрия дәстүрі проективті геометрияның кейбір идеяларын қабылдайды және аналитикалық геометрияға тәуелді емес түрлендіру тілін ұсынады.

Қалталық бұрандалар

Егер кілттың бұрылу кезіндегі виртуальды жұмысы нөл болса, кілттың күші мен моменті бұрылуға қатысты шектеу күштері болып табылады. Кілт пен бұрылу өзара теңдес, яғни егер W және T бұрандалары өзара теңдес болса.

Робототехниканың жаңалықтары

Роботтық жүйелерді зерттеуде жұмыс есептеуде 6×6 матрица [Π] қажеттілігін жою үшін бұрылыстың компоненттері жиі ауыстырылады. Ол сондай-ақ эллипстік геометрияны және Кейли-Клейн метрикасымен Евклид геометриясына жаңа көзқарас ұсынды. Харви Липкин бұрандаларға қолданылатын фон Штаудт конусы мен метрикасы үшін симметриялық матрицаны пайдалануды сипаттады. Басқа да көрнекті ғалымдар: Джулиус Плюккер, В. К. Клиффорд, Ф. М. Диментберг, Кеннет Хант, Дж. Р. Филлипс. Софус Ли трансформация геометриясындағы гомография идеясын бір ғасырдан астам бұрын дамытты. Одан бұрын Уильям Роуэн Гамильтон бірлік кватерниондардың версор түрін exp(a r) = cos a + r sin a түрінде көрсетті. Бұл идея Эйлер формуласында да кездеседі, ол күрделі жазықтықтағы бірлік шеңберді параметризациялайды. Уильям Кингдон Клиффорд кинематика үшін қос кватерниондарды пайдалануды бастады, одан кейін Александр Котельников, Эдуард Студи (Динамен геометриясы) және Вильгельм Блашке. Дегенмен, Софус Лидің көзқарасы қайтадан қолданысқа енді. 1940 жылы Джулиан Кулидж "Геометриялық әдістер тарихы" кітабының 261-бетінде бұрандалы орын ауыстыру үшін қос кватерниондарды пайдалануды сипаттады. Ол 1885 жылы Артур Бухгеймнің үлесін атап өтті. Кулидж өзінің сипаттамасын Гамильтонның нақты кватерниондар үшін қолданған құралдарына негіздеді.