Кіріспе

Париждік Белль Эпоканың қылмыстық субмәдениеті

зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлер

Лес Апаш (a. paʃ) – Париждік Белль Эпока дәуіріндегі зорлық-зомбылыққа бейім қылмыстық субмәдениеттің, 20 ғасырдың басындағы хулигандардың, түнгі қарақшылардың, көше бандаларының және басқа да қылмыскерлердің тобы. Олардың жайлы хабар Еуропаға тарағаннан кейін, бұл термин басқа елдерде де көшедегі зорлық қылмыстарын сипаттау үшін қолданылды, мысалы, "орыс апаштары". 1910 жылы Le Petit Journal газетінің жексенбілік қосымшасындағы мақалада, Терреур (Террор) лақап атымен танылған бір банда басшысы, оның тобының іс-әрекеттері Апаштардың іс-әрекеттерімен салыстырылғанын естіп, қатты қуанғандықтан, өз тобын "Бельвиль Апаштары" деп атауды ұйғарады.

Сипаттама

Олардың өркендеу кезеңінде Apache бандиттерінен тонау немесе басқаша шабуылға ұшыру ықтималдығы жаңадан пайда болған буржуазия өкілдері үшін ерекше қорқыныш тудыратын. Кейбір топтар "Apache револьвері" немесе "Apache пистолеті" деп аталатын ерекше пистолет түрін қолданды: оқ түтігі жоқ, қолына кигізілетін мыс бұғалар жиынтығы және револьвер барабанының астына бекітілген, пышақ ретінде пайдалануға арналған бүгілетін пышақ. Apache-тар сондай-ақ тонау және қолға-қол ұрыста қолданылатын жартылай кодификацияланған "әдістер" жинағын дамытты. Ең танымал әдіс – "Пьер Франсуаның әрекеті", онда бірнеше Apache-тар құрбанды қуалайтын. Біреуі оны артынан жабысып, қарсылық көрсетуіне жол бермеу үшін мойнынан қысып өлтіретін; тағы біреуі құрбанның қалталарын құнды заттарға тексерумен айналысатын, ал үшіншісі күзетші болып тұратын. Мұраты тек қана құрбанды әрекетсіз қалдыру болғанымен, ұзақ уақыт бойы мойынды қысып өлтіруге де мүмкіндік болатын.

Жоғалу

Апаштардың 1900 жылдардың басында Парижде жартылай ұйымдасқан қылмыстық топ ретінде болуы БАҚ-та асыра көрсетілді, бірақ бұл Францияның басқа аймақтарына қарағанда қала халқының арасында жас еркектердің үлесі жоғары екенін көрсетеді. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, осы топтың әскери қызметке толық жұмылдырылуы көшедегі зорлық-зомбылық қылмыстарының азаюына және Апаштар туралы мифтің жойылуына әкелді. 1919 жылдан кейін қалалық зорлық-зомбылық соғысқа дейінгі деңгейге қайта оралды, бірақ Апаштардың таңдаған белгілері – мысалы, түрлі-түсті ленталар тағу немесе арнайы жасалған қару-жарақтармен жүру сияқты нәрселер байқалмады.

Мәдениеттің әсері

Апачтардың "стилінің" кейбір элементтері француз, содан кейін халықаралық танымал мәдениетке, соның ішінде Апач биі мен Апач көйлегіне әсер етті. "La langue verte" деп аталатын сабақтар – Апач бандиттерінің сөйлеген түрлі-түсті жаргоны бойынша ұйымдастырылды. "Gigolette" (жас жезөкше) пьесасы жезөкше Амели Эли мен Апач тобының мүшелері арасындағы махаббат үшбұрышының оқиғасына негізделген. Онжылдықтар өткен соң, кем дегенде екі фильм түсірілді. Жаков Беккердің 1952 жылғы "Алтын қалқан" фильмі Белльвильдегі көше тобына қатысқан жас демимондайннің тарихын айтады. Француздың танымал 10 бөлімді, жеті сағаттық үнсіз фильмі "Les Vampires" (1915, 2005 жылы DVD-де қайта шығарылды) "Вампирлер" деп аталған Апач тобы туралы. Эмилио Гионенің "La Mort" фильмдер сериясы – олардың ішінде тек "I topi grigi" ("Сұр егеуқырлар", 1918), "Anime buie" ("Қараңғы рухтар", 1916) және "Dollari e Fracks" ("Долларлар мен смокингтер", 1919) фрагменті ғана сақталған – париждік астыртқы жолдарда және одан тыс аймақтардағы "асыл" Апачтың басынан өткен оқиғаларды көрсетеді. Эвальд Андре Дюпонт режиссерлік еткен 1919 жылғы неміс тілсіз фильмі "Марсельдегі Апач" Апачтардың зорлық-зомбылық қылмыстық субмәдениетін көрсетуге бағытталған триллер. Танымал итальяндық детектив жазушысы Аристид Марино Джаннелла "Gli apache parigini" деп аталатын сериялық роман жазды, ол бастапқыда қысқа бөлімдерде, кейін толық кітап түрінде жарық көрді. Француз жазушысы Марсель Пруст "Жоғалған уақытты іздеу" кітабында Апач тобының соғысқа дайындық әрекеттерін өздерінің егемендігін жоғалтудан қорқып соғыс жасайтын немесе соғыспен қорқытатын ұлттық мемлекеттердің екі жүзді өмір сүру инстинктісінің мысалы ретінде пайдаланды. 1932 жылғы "Love Me Tonight" фильмінде Морис Шевалье Апач бандитінің өмірі туралы "I'm an Apache" әнін орындайды. 2023 жылғы "Апачи: Париж бандысы" фильмінде басты кейіпкерлер – Апач мүшелері.