Кіріспе

Индонезиядағы ең үлкен мешіт – Индонезияның ұлттық мешіті Истиқлал мешіті (; ) Жакартада, Индонезия орналасқан. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең үлкен мешіт және ғибадат етушілердің сыйымдылығы бойынша әлемдегі тоғызыншы мешіт саналады. Индонезияның тәуелсіздігін еске алу үшін салынған бұл мешіт "Истиқлал" деп аталған, бұл араб тілінде "тәуелсіздік" деген мағынаны білдіреді. Мешіт 1978 жылдың 22 ақпанында жұртшылыққа ашылды. Джакарта қаласында мешіт Мердека алаңының, Джакарта соборының (католик) және Имануил шіркеуінің (реформаттық) қасында орналасқан.

Тарих

Мешіт бұрын Вильгельмина паркінің және 19 ғасырдағы Цитаделдің орнында болған.

Дизайн және бәсекелестік

1945 жылы Индонезия тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін, Индонезияның алғашқы дін істері министрі Вахид Хасим және кейіннен «Мәсжид Истиқлал» қорының төрағасы болып тағайындалған Анвар Кокроаминото, үлкен Индонезия ұлттық мешітін салу идеясын көтерді. Кокроаминото басқарған Истиқлал мешітін салу жөніндегі комитет 1953 жылы құрылды. Ол Индонезия президенті Сукарноға ұлттық мешіт салуды ұсынды, ол бұл идеяны қолдап, кейін мешіттің құрылысын бақылауға көмектесті. 1954 жылы комитет Сукарноны техникалық басқарушы етіп тағайындады. Истиқлал мешітінің сәулетшісі – дизайн конкурсының жеңімпазы Фридрих Силабан. Бірнеше орын ұсынылды; Индонезия вице-президенті Мохаммад Хатта мешітті қазіргі «Индонезия» қонақ үйі тұрған жерде, Тамрин даңғылындағы тұрғын үйлерге жақын салуды ұсынды. Алайда Сукарно ұлттық мешіттің елдің ең маңызды алаңының жанында, Мердека сарайының қасында орналасуын қалады. Бұл жава дәстүріне сәйкес, кратон (патша сарайы) және мәсжид агунг (үлкен мешіт) алун-алунның (басты жава қалалық алаңының) маңында болуы керек, яғни ол Мердека алаңының жанында болуы тиіс. Сукарно сондай-ақ ұлттық мешітті Джакарта соборы мен Имануил шіркеуіне жақын салу керектігін талап етті, бұл Панчасилада насихатталатын діни келісім мен төзімділіктің символы болсын деген ниетпен жасалды. Кейіннен ұлттық мешіт Джакарта соборының алдындағы Таман Виджажа Кусумада (бұрынғы Вильгельмина паркі) салынатыны шешілді. Мешітке орын беру үшін 1837 жылы салынған Принц Фредерик цитаделі бұзылды.

Құрылыс

Сукарно 1961 жылғы 24 тамызда негізгі тасын қалады, құрылысы 17 жылға созылды. Президент Сухарто 1978 жылғы 22 ақпанда оны ұлттық мешіт ретінде ашып берді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Оңтүстік-Шығыс Азия аймағындағы ең ірі мешіт, оның сыйымдылығы 120 000 адамнан астам.

Қазіргі оқиғалар

1978 жылғы 14 сәуірде, жұма күні түні Истиқлал мешітіндегі мимбарға жақын жерде пластик жарғыш заттан жасалған бомба жарылды. Зардап шеккендер туралы хабарланбады. 20 жылдан астам соң, 1999 жылғы 19 сәуірде мешіттің ішкі кеңістігінде екінші бомбалық шабуыл болды, нәтижесінде кеңсе бөлмелерінің әйнектері қирады. 2019 жылдың мамырынан 2020 жылдың шілдесіне дейін мешіт 35 миллион АҚШ доллары көлемінде күрделі жөндеуден өтті. Жұмыстарға мыналар кірді: мәрмәр сыртын және тот баспайтын болаттан жасалған геометриялық өрнектерді жылтырату және тазалау, жаңа михраб және мимбар орнату, электр және су жүйелерін жаңарту, LED шамдармен жаңа жарықтандыру жүйесін орнату, VIP бөлмелерін жөндеу, жаңа қақпалар қою, бақ, саябақ және алаңды жақсарту, сатушыларға арналған жаңа киоск салу және екі қабатты жер асты паркингін салу.

Құрылымы

Мешіттің жеті кіреберісі бар, ал барлық жеті қақпаның аты Аль Асмаул Хусна – исламдағы Алланың есімдерімен аталған. Жеті саны ислам космологиясында жеті аспан символы болып табылады. Вуду (тазарту) үшін арналған су тартатын орындары бірінші қабатта, ал негізгі дұға залы мен басты аула екінші қабатта орналасқан. Ғимарат екі тік төртбұрышты құрылымнан тұрады: негізгі және кішігірім қосалқы құрылым. Кішігірім құрылым бас қақпа ретінде, сондай-ақ баспалдақ пен дұға орындары үшін пайдаланылады.

Күмбез

Төртбұрышты негізгі дұға залы ғимараты 45 метрлік диаметрлі орталық шар тәрізді күмбезбен жабылған; "45" саны 1945 жылғы Индонезияның тәуелсіздік жариялауын символдайды. Басты күмбез исламның символы – жарты ай мен жұлдыз пішіндес тот баспайтын болаттан жасалған әсем шыңмен әшекейленген. Кішігірім қосалқы күмбез де ислам каллиграфиясымен жазылған Алланың (Құдайдың) атын көрсететін тот баспайтын болаттан жасалған шыңмен безендірілген. Күмбезді он екі дөңгелек бағана қолдайды, ал дұға залы төрт қабатты балконды тікбұрышты тіреулермен қоршалған. Он екі бағана ислам пайғамбары Мұхаммедтің 12 Рабиғ әл-аувалдағы (көпшілік қабылдаған) туған күнін білдіреді.

Интерьер

Негізгі қабат және төрт деңгейлі балкондар барлығы бес қабатты құрайды; "5" саны Исламның бес тірегін көрсетеді, оның ішінде күнделікті бес намазды бейнелейді, сондай-ақ ғимараттың бұрыштарындағы Панкасила сатылары барлық қабаттарға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Негізгі залға диаметрі 8 метрлік күмбезбен жабылған кіреберіс арқылы кіруге болады; "8" саны Индонезияның тәуелсіздік айы – тамыз айын символдайды. Ішкі дизайн минималистік, қарапайым және таза, тот баспайтын болаттан жасалған геометриялық әшекейлердің саны ең аз. 12 бағана тот баспайтын болатпен қапталған. Қыблаға қараған басты қабырғада ортада михраб пен минбар орналасқан. Басты қабырғада араб каллиграфиясымен жасалған үлкен металл өнер туындысы бар, оң жағында Алланың есімі, сол жағында Мұхаммед пайғамбардың есімі және ортасында Таха сүресінің 14-ші аяты жазылған. Металл бұйымдары, тот баспайтын болаттан жасалған қаптамалар мен әшекейлер Германиядан әкелінді. Бастапқыда, жақын жердегі Ұлттық ескерткіштегідей, ақ мәрмәр Италиядан импортталу жоспарланған. Алайда, шығындарды азайту және жергілікті мәрмәр өнеркәсібін қолдау мақсатында, кейіннен мәрмәр Шығыс Явадағы Тулунгагунг мәрмәр кеніштерінен алынуы шешілді.

Минарет

Негізгі ғимарат үлкен ауланың айналасына таралған аркадалармен тікелей байланысты. Аркадалар негізгі ғимаратты оңтүстік бұрыштағы бір минаретпен байланыстырады. Араб, парсы, түрік және үнді мешіттерінен айырмашылығы, Истиқлал мешітінде Алланың құдайлық бірлігін бейнелейтін бір ғана минарет бар. Оның биіктігі 66,66 метрге жетеді, бұл Құранның 6666 аятын (бұл дұрыс емес) символдайды деп есептеледі. Минареттің үстіндегі 30 метрлік тот баспайтын болаттан жасалған шыңы Құранның 30 джузін символдайды. Оңтүстік жағында, минареттің жанында үлкен бедуг (сиыр терісінен жасалған үлкен ағаш барабан) орналасқан. Бүкіл ислам әлеміндегідей, Индонезиядағы мұсылмандар да азан (намазға шақыру) кезінде осы барабанды қолданады. Мешіт кеңселері, мәжіліс залы және медресе бірінші қабатта орналасқан. Мешітте әлеуметтік және мәдени шаралар өткізуге арналған жағдайлар жасалған. Индонезиядағы кейбір мұсылмандар Истиқлалдың күмбезі мен минаретінің араб стиліндегі тым заманауи екенін айтты. Олар бұл архитектураны ислам мәдениетімен және Индонезия архитектурасымен үйлеспейтін деп санады. Оған жауап ретінде бұрынғы президент Сухарто явандық үш қабатты дизайнмен мешіттер салуды бастады.

Мекемелер

Діни төзімділіктің көрінісі ретінде, Рождество сияқты үлкен христиан мерекелерінде Истиқлал мешіті жақын жердегі Джакарта соборының құлшынаушылары үшін тұрақ орынмен қамтамасыз етуге көмектесті.

Дыбыс жүйесі және мультимедиа

Құдайға құлшылық ету және ақпарат беру мақсатында "Истиқлал" мешіті екінші қабаттағы артқы шыны бөлмеде орналасқан орталықтан басқарылатын дыбыс жүйесін пайдаланады. Бас қабатта 200 арналы динамиктер орналасқан. Коридордағы, қосымша ғимараттағы және кіріспе ғимараттағы динамиктердің саны 158 арнаны құрайды. Дыбыс жүйесі 26 күшейткіш және 5 (бес) микшермен басқарылады, ал оны күні-түні кезекпен жұмыс істейтін алты адам қадағалайды. Құдайға құлшылық ету және іс-шаралар кезінде байланыстың үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін бас қабатта плазмалық теледидар жүйесі орнатылған, осылайша мешіттің негізгі залындағы қажылар, уағызшыны тікелей көре алмайтын жағдайда, қажетті ақпаратты біркелкі қабылдай алады.

Бақ

Истиқлал мешіті бұрынғы Вильгельмина саябағында орналасқан, сондықтан мешіт салынар алдында бақта көптеген сәндік өсімдіктер мен ағаштар отырғызылған. Бақтың кейбір үлкен ағаштарының жасы жүз жылға жуық болуы мүмкін. Саябақта сондай-ақ Ciliwung өзенінің саласы – өзен тармағы орналасқан, ол су тасқынынан сақтайтын шлюздермен толықтырылған. Бастапқы өзен тармағы батысқа қарай Моленвлиетке дейін, содан кейін солтүстікке бұрылып, ескі Батавиядағы өзен сағасына қарай канал бойымен ағып жатқан. Екінші тармақ солтүстікке қарай Пасар Барудың алдындағы каналға бұрылып, шығысқа қарай ағып жатқан, ал канал солтүстікке қарай Джалан Гунунг Сахари бойымен, солтүстіктегі Анколға дейін созылған. Мешітті қоршап тұрған бақтың оңтүстік-батыс бұрышында үлкен тоған мен биікке су шашыратын әсем фонтан бар. Фонтан тек жұма күні үлкен намаз уақытында және Ид әл-Фитр мен Ид әл-Адха сияқты ислам мерекелерінде ғана жұмыс істейді. Ciliwung өзені мешіт кешенінің шығыс жағынан өтеді.

Қоршаған ортаны қорғау бастамалары

Бас имам Насретдин Умар мешітті қоршаған ортаға қатысты жасыл ету жөніндегі бастамаларды жетекшілік етті, оның ішінде күн панельдерін орнату, ағымы баяу крандарды қолдану және суды қайта пайдалану жүйесін енгізу. Мешіттің бұл әрекеттері оған Дүниежүзілік банк тарапынан алғашқы жасыл сертификатталған құлшынатын орын мәртебесін әкелді.

Көшбасшылық

Истиқлал мешітінде бір Бас имам, бір Бас имамның орынбасары және жеті имам бар. 2016 жылғы мәлімет бойынша Бас имам – дін істері жөніндегі бұрынғы вице-министр (2011–2014) Насаруддин Умар, ал Истиқлал мешітінің төрағасы – Сириядағы Индонезияның бұрынғы елшісі (2006–2010) Мұхаммед Музамиль Басуни.

Қонақтар

2010 жылдың қараша айында АҚШ президенті Барак Обама және оның әйелі Истиқлал мешітін аралағаннан кейін, күніне шамамен 20 адам мешітке келіп туризм жасайды. Истиқлал мешітіне келген шетелдік қонақтардың арасында АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтон, Иран президенті Махмуд Ахмадинежад, Ливияның бұрынғы басшысы Муамар Каддафи, Ұлыбританияның Карл III патшасы, Қытайдың бұрынғы вице-президенті Ли Юаньчао, Чили президенті Себастьян Пиньера, Австрия президенті Хайнц Фишер, Норвегия премьер-министрі Йенс Столтенберг және 2012 жылы Германия канцлері Ангела Меркель болды. Сауд Арабиясының патшасы Салман 2017 жылдың наурыз айында Индонезияға жасаған сапары барысында мешітке келді.