Кіріспе

Пенсильвания университетінің Филоматиялық қоғамы – университеттегі ең көне студенттік ұйым және АҚШ-тағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне әдеби қоғам атағына талапкер, бұл талапты 1802 жылы құрылған Колумбия университетінің Филолексиялық қоғамы дауылап жоққа шығарады. 1813 жылы құрылған қоғамның мақсаты – «мүшелерінің білімін дамыту және Университеттің академиялық беделін арттыру». «Филомат» атауы грек тілінде «білімді жақсы көретін» деген мағына беретін «филомат» сөзінен шыққан. Филоматиялық қоғамның ұраны – «Sic itur ad astra» (латын тілінде «Осылай жұлдыздарға қадам басамыз»).

Тарих

Мүшелер қоғамды «Фило» деп атайды. Ол 2 қазан 1813 жылы кіші сыныптың барлық он үш мүшесімен құрылды. Оның бастапқы мақсаты – «білімді дамыту», Пенн университетінің академиялық курстарына қарсы салмақ және толықтыру болды. Алғашқы отырыста қоғамның төрағасы үшін «Модератор» лауазымы таңдалды. Үшінші отырыста екі «Censores Morum» тағайындалды, оларға мүшелерге түрлі нақты немесе ойдан шығарылған бұзушылықтар үшін айыппұл салу міндеті жүктелді, бұл міндет бүгінге дейін сақталып келеді. Филоның алғашқы отырысы жұма күні кешке өтті және осы күнге дейін солай болып келеді. Қоғам отырыстарының хаттамалары алғашқы отырыстан бастап үлкен былғарыдан жасалған кітаптарда (салыстырмалы түрде) адал сақталған. Мүшелер қоғамға қабылданғанда құрылтайшылар бастаған дәстүрге сәйкес, Рекордерлік тізімге қол қояды. Алғашқы отырыстардағы пікірталастар мен әдеби жаттығулар мүшелердің түпнұсқа зерттеулерін, эсселерін немесе әдеби туындыларын ұсынуын қамтыды. Екі практика да бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. 1872 жылы Пенсильвания университеті кампусын Тоғызыншы көшеден Батыс Филадельфияға көшіргенде, Колледж Холлдың жоғарғы қабатындағы төрт бөлме қоғам мен оның қарсыласы Зелософиялық қоғам пайдалануы үшін арнайы салынды. Қоғам американдық өркениет сияқты толық академиялық факультеттердің құрылуына көмектескені айтылады.

1858 жылы қоғам Розетта тасының алғашқы толық ағылшын тіліне аудармасын жариялады. Бұл жұмысты үш студенттік мүше – Чарльз Р. Хейл, С. Хантингтон Джонс және Генри Мортон орындады. Аударма екі басылымды тез сатылып, халықаралық деңгейде ғалымдардың монументалды еңбегі ретінде мойындалды. 1988 жылы Британдық музей Филоматтың Розетта тасына қатысты есебін Розетта тасына қатысты ең маңызды еңбектердің таңдамалы библиографиясына қосу құрметін көрсетті. Филоматиялық қоғам өз кездесу залында тастың толық көлемімен бірге есептің бірнеше түпнұсқа литографиялық басылымдарын сақтайды. 1916 жылы Фило мүшелерінен нәсіл, дін және сенім бойынша кемсітушілік жасамауға ант беруді талап еткен Пенн университетіндегі алғашқы ұйым болды. 1948 жылы қоғам әйелдерді толық мүшелікке қабылдауға дауыс берді, бұл «Фило түбіне жетті, әйелдерді қабылдады» деген тақырыпты тудырды. Қоғам бұл шешімді әйелдерге университетте оқуға рұхсат берілгенге дейін 25 жылдан астам уақыт бойы қызу қорғады. 1927 жылы университеттегі тығыздық Филоны Колледж Холлдағы орынын босатып, Хьюстон Холлда уақытша орын алуға келісуіне әкелді. Хьюстон Холл идеалды орын емес еді: орынның шектеулігі және құрылыс саясаты, әсіресе түнгі сағат 11:30-дағы коменданттық сағат Фило дәстүрлерін қатты шектеді. Нәтижесінде қоғамның мүшелері азайды, бұл үрдіс Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда одан әрі күшейді. Хьюстон Холл АҚШ Әскери-теңіз күштері офицерлерін даярлау бағдарламасының бір бөлігін басып алғанда, бұрынғы Фило бөлмелері сақтау үшін пайдаланылды. Қоғамда бір ғана мүше қалды – Хилари Путнам, ол Филомат әдет-ғұрыптарын сақтап қалуға тырысты және мүшелердің пәтерлерінде бейресми кездесулер ұйымдастырды. Соғыстан кейін қоғам ресми кездесулер өткізді және мүшелерінің саны өсті, бірақ 1951 жылға дейін, Модератор Чарльз Файн Людвигтің басшылығымен ғана соғысқа дейінгі ескі әдет-ғұрыптар қайта жаңғырды. Людвиг Филомат архивтерін қайта сатып алып, академиялық киімдерді, кездесулердің тұрақты хаттамаларын, тұрақты әдеби жаттығуларды және көптеген басқа Филомат әдет-ғұрыптарымен қатар ресми лекциялар сериясын қайта енгізді. Людвиг сондай-ақ Филоның түлектерін, немесе «аға мүшелерін» қоғамның қызметіне қатысып, оның игілігіне үнемі қызығушылық танытатын дәстүрін орнатты. Қоғам бірнеше кітап жариялады, соның ішінде, ең жақында, Дэниел Хоффманның құрметіне Филоматиан қоғамы поэзия антологиясы. Университеттің бұрынғы профессоры және өзінің жеке басына ерекше қараған ақын Хоффман Джон Апдайк, Симус Хини, Джойс Кэрол Оутс және Евгений Евтушенко сияқты көптеген танымал ақындар мен жазушыларды Филомат залдарына оқуға шақырды. 16 ақпан 2010 жылы Фило философтар Ноам Хомский мен Мишель Фуко арасындағы 1971 жылы халықаралық телевидениеде көрсетілген пікірсайыстың қоғамдық көрсетілімін өткізді. Филоның көрсетілімі түпнұсқа 1971 жылғы эфирден бері әлемдегі алғашқы қоғамдық көрсетілім болды. Пікірсайыс тақырыптарына адамның табиғаты, әділеттілік, шығармашылық және соғыс кірді. Содан бері Фило қазіргі қоғамға қатысты мәселелер бойынша көптеген пікірсайыстардың алаңы болды, мысалы, помидор жүзім немесе Гомерлік авторлық туралы метафора ма деген мәселені талқылады. 2013 жылы қоғам Blackwater негіз құрушысы Эрик Принспен сұрақ-жауап сессиясын өткізді. 28 наурыз 2019 жылы Фило АҚШ-тың лауреат ақыны Трейси К. Смиттың сөйлеуін өткізді. Сонымен қатар, Фило уақыт-уақыт «Филомел» әдеби журналын жариялайды.

Мүшелік

Қоғамға мүшелікке үміткерлердің өтініші бойынша қабылданады. Пенсильвания университетінің барлық студенттері мен магистранттары мүшелікке үміткер бола алады, бірақ оқудың соңғы семестрінде емес. Өтініштер үш бөліктен тұрады: қоғамның төрт-бес мүшесімен сұхбаттасу, қоғамның жалпы отырысында үміткер таңдаған тақырып бойынша презентация жасау және шығармашылық немесе сындық құндылығы бар материалды ұсыну. Мүшелер әр академиялық семестрде қоғамның барлық мүшелерімен сайланады. Қоғам он офицерден тұратын Кабинетпен басқарылады: Модератор, Бірінші Цензор, Екінші Цензор, Скриба, Рекордер, Қаржы Басқарушы, Кітапханашы, Архивариус, Жылдық Орация Басқарушысы және Көрме Басқарушысы. Бірінші төрт офицер, жиналыстар кезіндегі олардың орналасуына сілтеме жасай отырып, «Төбе» деп аталады және қоғамның барлық жиналыстарында, семестрде сегіз рет Колледж Холлдың жоғарғы қабатында толық академиялық киіммен келеді. Жылдық Орация Басқарушысы лауазымы 2010 жылдардың басында Жылдық Орацияның артқан рөлін қосымша қолдау үшін қосылды, ал Көрме Басқарушысы лауазымы 2019 жылы қосылды. 6 сәуір 2011 жылы Фило белгілі экологиялық тарихшы Джаред Даймондты қабылдады. Даймонд университет пен жергілікті қауымдастықтың 1000-нан астам мүшелеріне қоғамдардың құлауына немесе аман қалуына судың рөлі туралы, өзінің ықпалды кітабы «Құлау» негізінде баяндама жасады. 3 наурыз 2010 жылы Фило феминизм, гендер және сексуалдық теорияшысы Джудит Батлерді қабылдады. Батлер Пенсильвания университетінің 400-ден астам студенттері мен оқытушыларына «Перформативтілік және Әлсіздік» тақырыбында шамамен екі сағат баяндама жасады. 23 сәуір 2009 жылы Фило американдық әдеби теорияшысы, құқық ғалымы және New York Times тілшісі Стэнли Фишті қабылдады. Өзінің жақында жарық көрмеген «Save The World On Your Own Time» кітабынан үзінділер келтірген Фиш профессорлардың студенттермен қарым-қатынасы қатаң академиялық сипатта болуы керек деп мәлімдеді. 16 сәуір 2008 жылы Фило философ Дэниел Деннетті қабылдады, ол мәдени эволюцияның рөлі туралы сөйледі. 6 сәуір 2005 жылы Фило АҚШ-тың бұрынғы барлау қызметкері және терроризмге қарсы күрес маманы Малькольм Райтсон Нэнсті қабылдады. 7 сәуір 2004 жылы Фило драматург Артур Миллерді қабылдады. Миллер өзінің сатиралық туындыларынан көріністерді оқыды...

Басқа филоматтық қоғамдар

Филоматтық атаумен бірнеше басқа қоғамдар да бөліседі. Олардың арасында:

Юнион колледжінің Филоматтық қоғамы 1793 жылы Каллиопеан ретінде құрылды, ал Юнион әлі де Шенектади академиясы ретінде танымал болған кезде. 1795 жылы атауы Филоматтық қоғамы деп өзгертілді. Фи Му, әйелдер үшін екінші ең көне құпия ұйым, 1852 жылы Джорджия штатының Макон қаласындағы Веслиан колледжінде «Филоматтық қоғам» ретінде құрылды. Нью-Йорк университетінің Филоматтық қоғамы 1832 жылы құрылған. 1825 жылы құрылған Филлипс академиясының Филоматтық қоғамы – елдегі екінші ең көне мектептік дебаттар клубы. Филоматтар қауымдастығы 23 000 мүшесі бар ең ірі халықаралық академиялық қауымдастық. Ол жыл сайын Италияда өткізіледі. Солтүстік Каролина штатының Солсбери қаласындағы Катаваба колледжі де Филоматтық қоғамды құрған. Топ 1851 жылы колледж құрылғаннан кейін құрылды және жас жігіттер үшін пікірталас пен достастық үшін арналған қоғам ретінде қызмет етті. Қоғам құрылғаннан кейін көп ұзамай, колледжде кітапхана болмағандықтан, өз үйінде кітапхана ашты. 1900 жылдардың басында қоғам белсенділігін жойды, бірақ 1991 жылы жаңа мақсатта қайта жандандырылды. Қазіргі таңдағы бұл қоғам «Білім, мәдениет, мінез және қызмет» ұранымен, колледждің бағыттарына адал топ ретінде жұмыс істейді. Мүшелік тек шақыру арқылы ғана жүзеге асырылады. Филомат әдеби қоғамы 1842 жылы Эрскин колледжінде құрылды. Оңтүстік Каролина штатының көптеген саясаткерлері, дінтанушылары, заңгерлері, жазушылары мен ойшылдары қоғам мүшелері болып қабылданды немесе құрметті мүшелікпен марапатталды. Қазіргі таңда бұл Эрскиннің төрт әдеби қоғамының бірі. 1849 жылы құрылған Вирджиния университетінің Филоматтық қоғамы Вашингтон әдеби қоғамы мен дебаттар клубынан бөлініп шыққан топ ретінде құрылды. Орегон штатының Салем қаласындағы Уилламет университеті батыстағы ең көне Филоматтық қоғамға ие; ол 1856 жылы құрылды. Оуачита колледжі, қазіргі Оуачита баптист университеті, 1888 жылдан 1931 жылға дейін болған Филомат әдеби қоғамына ие болды. Философиялықтар және олардың қарсыластары, Гермесиандықтар, 1886 жылы құрылған колледждің алғашқы әдеби қоғамы, Адельфиандық үйірмесінің бөлінуі нәтижесінде пайда болды.