Кіріспе
қазіргі Францияның мифологиясы Франциядағы галл, франк, норман, бретон және басқа да халықтардың мифологиясын қамтиды – бұл мәдениеттердің құдайлар немесе батырлар туралы, шындық деп сенген ежелгі әңгімелері. Олар көбінесе ғалам мен адамзаттың мәнін түсіндіру үшін табиғаттан тыс оқиғалар мен кейіпкерлерді пайдаланған. Француз мифологиясына ең көп әсер еткен – галлдар (немесе кельттер) мен бретондықтардың мифтері мен аңыздары. Олар қазіргі Англия мен Ирландиядан Франция аймағына қоныс аударған. Франктар да француз мифологиясының қалыптасуына шағын үлес қосты.
The mythologies in present day France encompass the mythology of the Gauls, Franks, Normans, Bretons, and other peoples living in France, those ancient stories about divine or heroic beings that these particular cultures believed to be true and that often use supernatural events or characters to explain the nature of the universe and humanity. French myth has been primarily influenced by the myths and legends of the Gauls (or Celts) and the Bretons as they migrated to the French region from modern day England and Ireland. Other smaller influences on the development of French mythology came from the Franks.
Францияда аңыздың тарихы
1790 жылдың наурызына дейін Франция бір-бірінен тәуелсіз 34 провинцияға бөлінген. Барлық провинциялар корольдың билігінде болды, бірақ ұлттық азаматтық немесе біртұтас ұлттық мемлекет болған жоқ. Көптеген провинцияларда әртүрлі этникалық топтар қоныстанды. Сондықтан, көптеген провинциялар өзіндік мифологиялық сенімдер мен дәстүрлерді қалыптастырды. Осы тарихи-географиялық бөліністер қазіргі Францияда мифтер мен аңыздардың көп түрлілігіне алып келді. Галлия, этимологиялық тұрғыдан Галлиядан өзгеше болғанымен, күнделікті тілде олармен ауыстырып қолданылады, бұл римдіктердің қазіргі Францияға берген атауы және Францияның Жерорта теңізі жағалауынан Пиреней тауларына дейінгі аймақты қамтиды. Галлияда бірнеше этникалық топтар мекен еткен, олардың көпшілігі кельт халықтарының ұрпақтары болып табылатын галл тайпалары еді. Бұл галл тайпалары екінші ғасырда римдіктердің Галлияны басып алуынан кейін галло-рим мәдениетінің ерекше формаларын дамытты. Алғашқы қоныс аударушылар қазіргі Бриттанияда қоныстанды, ал ең солтүстік галл тайпаларының мифологиясы, оның ішінде қасқырлар мен басқа да мишвезендер, ортағасырлық қолжазбаларда сақталған. 3-7 ғасырлар аралығында германдық көшіп келушілер римдік Галлиясына қоныстанды. Батыс Рим империясы құлаған кезде, франктар деп танылған германдық қоныс аударушылар Францияның батысына ықпалын тигізе бастады. Франктар басқа герман халықтарымен көптеген дәстүрлер мен сенімдерін бөлісті және олардың табиғатқа байланысты көптеген рәсімдері мен нанымдарын Батыс Францияға таратуға ықпал етті.
Галло-римдік аңыз
Римдіктер Галлияны II ғасырда басып алғаннан кейін, француз аймағындағы галлдардың рухани және мифологиялық дәстүрлері римдіктердің ықпалымен өзгеріске ұшырады. Дәстүрлі келт діні келт пантеонының құдайларына негізделген, ол келт жерлерінде дәстүрлі түрде құлшылық етілген құдайлар мен құдайшалардың кең тобын қамтиды және табиғи ортадағы үстіңгі күштерді мойындайды. Рим империясы кеңейген кезде, көптеген келттік сенімдер мен практикалар римдіктердің сенімдерімен бірікті. III ғасырға қарай, галлдар Меркурий және Марс сияқты көптеген римдік құдайларға, сондай-ақ Тевтат және Деа Матрона сияқты ерекше галло-римдік құдайларға табынуға көшті. Көптеген римдік құдайлар басқа есімдермен құлшылыққа тартылған болуы мүмкін, бірақ галлдық діндер туралы көптеген жазбалар римдіктер, мысалы, Юлий Цезарь жазғандықтан, бұл есімдер белгісіз. Әрбір үйдің және тайпаның өздерінің құдайлары мен құдайшалары болған, олар адамдар мен табиғат арасында байланыс құрады. Галло-римдіктер кейбір табиғи нысандардың өздерінің құдайлары бар деп сенген. Осы құдайлардың кейбіреулері әлі де христиандық есімдермен құрметтеледі, мысалы, бретондық жағалаудың нимфасы, ол әлі де Сент-Анн атымен құрметтеледі. Бұл жергілікті құдайлардың көптегені ежелгі келт пантеонынан алынған және римдік құдайлардың ықпалына түскен. Галлдар римдік пантеондағы басты құдайларға табынып, Меркурий, Аполлон, Марс, Юпитер және Минерваға қатысты рәсімдерді орындаған. Галло-римдіктер Меркурийді өнердің жаратушысы және сауда, коммерция және байланысқа билік ететін құдай деп есептеген. Аполлон галлдарды аурулардан қорғайды деп сенген, Минерва - даналық пен тұрмыстық өнердің құдайы, Юпитер - күн, ай және ауа райын бақылай алатын, ал Марс - соғыс құдайы болған. Галлдар соғыс кезінде Марсқа құрбандық шалып, жаулап алған аймақтардан мал әкеліп, шайқаста қорғаныс үшін құрбан ететін.
Друидизм
Кельт мифологиясының ықпалы римдіктердің басып кіруінен кейін де жойылмады, друидизмнің рәсімдері мен практикалары галл мифологиясына әлі де әсер етіп тұрды. Римдік Галлиядағы друидтер галл тайпаларының философтары және діни қайраткерлері болды. Друидтер кельт және галло-рим мәдениетіндегі білімді топқа жатты, олар табиғат, астрономия, әдебиет және заң туралы білімге ие болды. Друидтер өз білімдерін жазба түрінде сақтай алмады, бірақ Юлий Цезарьдің жазбалары сақталған, олар друидтік рәсімдер туралы толық мәлімет береді. Цезарь друидтердің ауруларға шалдыққандар мен соғыста қаза табу қаупі барлар үшін адамдар мен жануарларды құрбандыққа шалуға жауапты екенін жазды. Друидтер құрбандықтарды өртеу алдында оларды қайыспен тоқылған мүсіндерге және бейнелерге орналастырды. Дәстүрлі кельт дінінде бұл құрбандықтар кельт құдайлары мен құдайшаларына арналды. Римдік галло-друидтер, әлдебір дәрежеде, кельттердің құрбандық ету дәстүрін пайдаланып, римдік пантеонның құдайларын құрметтеу үшін құрбандықтар шалған. Галло-рим мәдениеті туралы көп жазған римдік галликалық автор Плиний Үлкені друидтердің қылмыстық істерде судья ретінде әрекет еткенін және өз халқына белгілерді түсіндіру арқылы рухани басшылық көрсеткенін байқады.
Тарихидан бұрынғы миф
Карнак тастары - Бретаньдағы Карнак ауылының солтүстік-батысында орналасқан мегалиттер жиынтығы. Бұл мегалиттерді, болжам бойынша, қола және темір дәуірлері аралығында кельт немесе кельттерге дейінгі халықтар салған. Жиынтықта дольмен – кішірек тастармен тіреліп тұрған үлкен тас; менхир – жерге көмілген бір тастың үстіне орнатылған монолит сияқты 3000-нан астам түрлі мегалиттер бар. Бұл тастардың халық арасындағы маңызы нақты белгісіз, бірақ олар кельт дінінің обрядтарында қолданылған ашық аспандағы құрбандық алаптары немесе ғибадатханалар болған болуы мүмкін. Дольмендер мен менхирлер тайпалардағы маңызды басшылардың, мысалы, басшылардың, дін қызметкерлерінің немесе батырлардың қабірлерін көрсетеді.
Мәсіхшілікке дейінгі пұтқа табынушылық
Франк халқы – мифологиялық және рухани бастаулары христиан дініне дейінгі германдық пұтқа табынушылықта жатқан германдық көшпенділердің тобы. Франктар 5 ғасырда Галло-римдік жерлерге басып кірді және қазіргі Франция мен Батыс Германия аймағында үстем күшке айналды. 358 жылы Рим Галлиядағы өздерінің бір бөлігін франктарға беруге мәжбүр болды, бұл оларға Галлия жерінде аумақтарын кеңейтуге мүмкіндік берді. 480 жылы франктар Францияның батыс бөлігін нығайтып алды. Франктардың ерте мифологиясы германдық пұтқа табынушылықта түбір таратты және олар неміс пантеонындағы құдайларға табынуы мүмкін, бірақ олар құнарлылық құдайларына көбірек мән берген болуы керек. Неміс пантеонында үш маңызды тұлға болды: Тор, ауа мен теңізді билейтін ең қуатты құдай, Водан, соғыс құдайы және Фрико, бейбітшілік құдайы. Франк халқы герман пантеонының құдайларына құрбандық шалуға арналған жерлерді (алтарларды) салған және орманды алқаптарда немесе көлдердің жанында табиғатқа негізделген рәсімдерді өткізген болуы мүмкін. Франктар діни тәжірибеге терең тайпалық тұрғысынан қараған деп саналады. Неміс пантеонының ең маңызды тұлғаларынан басқа, кейбір құдайлар солтүстік пантеонынан немесе «Алльфадирден», яғни орталық, барлығын білетін құдайдан алынған, ал көптеген франк тайпалары бөлек құдайларға табынған. Бұл құдайлар өз тайпаларынан тыс жерде табынылмаған және қорқатылмаған. Водан (кейде Оджинн деп аталады) және Нерт культтері орталық франк тайпалары арасында, ал Йнгви культтері Солтүстік теңізінің жағасындағы тайпалар арасында кең таралған.
Франктарды христиандыққа айналдыру
Пәген франктерді халцедондық христиандыққа көшіру процесі 5-шы ғасырдың соңы мен 6-шы ғасырдың басында басталды. Бұл Францияның барлық тайпаларын біріктірген алғашқы патша Хлодвиг I-нің әйелінің крещениеден өтуімен басталды. Оның әйелі Клотильда шамамен 500 жылы халцедондық христиандыққа көшті, содан кейін 508 жылы Хлодвиг I-ді халцедондық христиандыққа крещениелеуге көндірді. Өкіметтік кезеңінде Хлодвиг I көптеген франк тайпаларын христиан дінін қабылдауға ынталандырды, бұл римдік дәстүрлердің франктарға әсерін әлсіретті. Ол Рим империясы құлаған кезде халцедондық христиандықтың кеңінен қабылдануына әсер етті, бұл Хлодвигтің билігімен франк тайпаларының бірігуіне көмектесті. Патша Хлодвиг I өзінің билігі кезінде франк жерінде германдық пәгендіктің таралуын тоқтатуға жетістіктерге қол жеткізді.