Батыс Папуа Республикасы: Тарихы мен тәуелсіздік күресі

Кіріспе

Батыс Жаңа Гвинея аймағынан тұратын мемлекет – Батыс Папуа Республикасы (РФПБ) – қазіргі уақытта Океания құрлығында Индонезияның бөлігі болып табылатын Батыс Жаңа Гвинея аймағынан тұратын мемлекет. Бұл аймақ 1963 жылдың 1 мамырынан бері бірнеше атаулармен Индонезияның құрамында: Батыс Ириан, Ириан Джаия және Папуа. Бүгінде бұл аймақ Индонезияның алты провинциясын қамтиды: Папуа, Орталық Папуа, Таулы Папуа, Оңтүстік Папуа, Батыс Папуа және Оңтүстік-Батыс Папуа. Бұл ұсынысты Соломон аралдары мен Вануату қолдайды. Вануату Парламенті 2010 жылы «Wantok Blong Yumi» (Біздің жақын достарымыз) заң жобасын қабылдап, Вануатудың сыртқы саясатының Батыс Папуаның тәуелсіздігіне қол жеткізуді қолдаудан тұратынын ресми түрде жариялады. Парламент Батыс Папуаға Меланезиялық қанатты ұйым мен Тынық мұхит аралдары форумында бақылаушы мәртебесін беруді ұсынды. Батыс Папуа Республикасы 1991 жылы құрылғаннан бері Өкілдігі жоқ ұлттар мен халықтар ұйымының (UNPO) мүшесі болып табылады.

Тарих

Бұрын бұл аймақ көбінесе иеленбеген, жағалау аймақтары мен айналасындағы аралдар Тидор сұлтанатымен және Тернат сұлтанатымен сауда қатынастарында болды. 1660 жылғы Тидор сұлтанаты мен Голландия колониясы болған Тернат сұлтанаты арасындағы келісім бойынша папуа халқы Тидор сұлтанатының бағыныштылары ретінде танылды. 1872 жылғы келісімде Тидор сұлтанаты Голландияның өзінің барлық аумағына бақылауын мойындады, осы арқылы Голландия Корольдігі Батыс Папуаны Голландияның Шығыс Индиясының ресми колониясы ретінде құруға мүмкіндік алды. Колониялық билік кезеңінің көп бөлігінде молуккалықтар мен папуалықтар арасында ешқандай айырмашылық жасалмады. Жаңа Гвинеяның бір бөлігі әкімшілік тұрғысынан Амбойна резиденциясының басқаруында болды. 1922 жылы Тернат резиденциясы Амбойна резиденциясымен біріктіріліп, Молукка резиденциясы деп аталды. 1935 жылы резиденция 1938 жылы Ұлы Шығыс Үкіметі құрылғанға дейін Молукка үкіметі деп аталды. Голландиялық колониализм кезінде Батыс Жаңа Гвинея екі бөлімге бөлінді: Жаңа Гвинея бөлімі және Оңтүстік Жаңа Гвинея бөлімі. 1949 жылы Дөңгелек үстел конференциясынан кейін Нидерланды өзінің колониясының бір бөлігін Батыс Жаңа Гвинея аймағымен бірге Голландиялық Жаңа Гвинея деп атады. Голландия Голландияның Шығыс Индиясынан аралас тұрғындардың көп бөлігін Батыс Жаңа Гвинеяға қоныстандыруды жоспарлады. Бұл жоспар сәтсіз аяқталған соң, голландтар 1970 жылға қарай кетуді жоспарлады және тәуелсіздікке дайындалу үшін «Папуанизацияны» бастады. 1961 жылдың ақпан айында голландтар губернаторға кеңес беру үшін Папуа өкілдік органы – Жаңа Гвинея Кеңесіне сайлау ұйымдастырды. Кеңес болашақ мемлекет үшін саяси манифест дайындау үшін Ұлттық комитет тағайындады. «Таң жұлдызы» туы ұлттық туы деп жарияланды. Батыс Меланезия туында 14 жұлдыз және үш түсті – қара, қызыл және ақ – жолақтар бейнеленген. 2014 жылдың желтоқсанында Батыс Папуа тәуелсіздік қозғалысының барлық топтары Біріккен Батыс Папуа Азаттық қозғалысы (БҰААЖ) деп аталатын бір ұйымға бірікті. Ұйым төрағасы – Бенни Венда. 2019 жылдың шілдесінде БҰААЖ мамыр айының басында Батыс Папуа әскери топтарының барлығын Батыс Папуа армиясын құрайтын бір басқаруға біріктіргенін мәлімдеді, соның ішінде Батыс Папуа Ұлттық Азаттық Армиясы (TPNPB), ол «БҰААЖ саяси басшылығы» астында болады. TPNPB бірігуді жоққа шығарып, оны қайтарып алуды және кешірім сұрауды талап етті, сондай-ақ 2017 жылы Вануатуда өткен БҰААЖ саммитінен кейін БҰААЖ-дан шыққандығын мәлімдеді. 2020 жылдың 1 желтоқсанында БҰААЖ Батыс Папуа Республикасы үшін уақытша үкімет құрғанын және Бенни Венданы уақытша президент етіп тағайындағанын, сондай-ақ уақытша конституция қабылданғанын жариялады.

The region was previously mostly unclaimed, with the coastal regions and surrounding islands having a trading relationship with both the Sultanate of Tidore and the Sultanate of Ternate. Under the 1660 treaty between the Sultanate of Tidore and the Sultanate of Ternate which was under Dutch colony the Papuan people are recognized as subjects of Tidore sultanate. Under the 1872 treaty, the Sultanate of Tidore recognized Dutch control over its entire territory, which was used by the Kingdom of the Netherlands to establish West Papua as a formal colony part of the Dutch East Indies. For most of the colonial rule, there was no distinction made between Moluccans and Papuan. With parts of New Guinea is ruled administratively under Residentie Amboina. In 1922, Residentie Ternate was combined with Residentie Amboina and renamed Residentie Molukken. In 1935 the Residentie was renamed Gouvernement Molukken until the creation of Gouvernement Groote Oost in 1938, in which Gouvernement Molukken became residentie again. Under Dutch colonialism, West New Guinea is separated into two afdeeling, Afdeeling Nieuw Guinea, and Afdeeling Zuid Nieuw Guinea. In 1949 after the Round Table conference, Netherlands kept part of its colony with the West New Guinea region known as Dutch New Guinea. The Dutch planned to settle most of its mixed population from Dutch East Indies in West New Guinea. When that plan failed, the Dutch had planned to withdraw by 1970 and began "Papuanization" to prepare for independence. In February 1961, the Dutch organised elections for the New Guinea Council a Papuan representative body to advise the Governor. The Council appointed a National Committee to prepare a political manifesto for the future state. The Morning Star flag was declared as a national flag. The West Melanesia flag featured 14 stars with three colored bars of black, red and white. In December 2014, all West Papuan independence movement groups were united under a single umbrella organization the United Liberation Movement for West Papua (ULMWP). The organization is chaired by Benny Wenda. In July 2019, the ULMWP claimed to have earlier in May united all West Papuan military factions under the one command forming the West Papua Army, including the West Papua National Liberation Army (TPNPB), that would be under "the political leadership of the ULMWP". The TPNPB released a statement in response denying that it had merged and called for a retraction and apology and said it had withdrawn from the ULMWP following a ULMWP summit in Vanuatu in 2017. On 1 December 2020, the ULMWP announced it was forming a provisional government for the Republic of West Papua with a provisional constitution and with Benny Wenda as interim president.