Кіріспе
Тынық мұхитының оңтүстігіндегі Жаңа Зеландияның тәуелді аумағы Токелауда шамамен 1500 адам тұрады; әлемдегі кез келген тәуелді территория немесе егемен мемлекет бойынша халық саны бойынша төртінші орында. 2016 жылғы халық санауы бойынша, тұрғындарының шамамен 45% шетелде, көбінесе Самоада немесе Жаңа Зеландияда дүниеге келген. Халықтың орташа өмір сүру ұзақтығы 69 жасқа жетеді, бұл басқа Океания аралдарындағы елдермен салыстыруға болады. Халықтың шамамен 94% токелау тілін ана тілі ретінде қолданады. Токелау экономикасы әлемдегі ең шағын экономика болып табылады. Бұл ел жаңартылатын энергия саласындағы лидер, және әлемдегі 100% күн энергиясымен қамтылған алғашқы мемлекет. Жаңа Зеландия және Токелау үкіметтері Токелауды ресми түрде мемлекет деп таниды. Бұл – әр үш жыл сайын сайлау өтетін еркін және демократиялық мемлекет. Дегенмен, 2007 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Токелауды өзін-өзі басқару құқығы жоқ аумақтар тізіміне қосты. Бұл шешімге Токелау халқының қарсылығын білдірді, өйткені олар екі рет өздерінің тәуелсіздігін анықтау үшін өткізілген референдумда (2006 және 2007 жылдары) қажетті дауысқа жетпеді. Токелаудың Жаңа Зеландияның өзін-өзі басқаратын серіктес мемлекеті болуы үшін дауыстардың үштен екі бөлігінің қолдауы қажет болды, бірақ екі рет те 60% -тан астам қолдау көрсетілсе де, қажетті үштен екі бөлікке жетпеді. Аралдардың аз халқы өзін-өзі басқарудың мүмкіндігін күмәнді етеді. Токелаудың заңнамалық, әкімшілік және сот жүйесінің негізі 1948 жылғы Токелау аралдары заңы болып табылады, ол бірнеше рет толықтырылып, өзгертілген. 1993 жылдан бері аймақ жыл сайын өз үкімет басшысын – Улу о Токелауды сайлап келеді. 1993 жылға дейін Токелау әкімшісі үкіметтегі жоғары лауазымды тұлға болып саналды және аймақ тікелей Жаңа Зеландия үкіметінің бір бөлімі арқылы басқарылды.
Tokelau has a population of approximately 1,500 people; it has the fourth smallest population of any sovereign state or dependency in the world. As of the 2016 census, around 45% of its residents had been born overseas, mostly in Samoa or New Zealand. The populace has a life expectancy of 69, which is comparable to that of other Oceanian island nations. Approximately 94% of the population speak Tokelauan as their first language. Tokelau has the smallest economy of any nation. It is a leader in renewable energy, being the first 100% solar powered nation in the world. Tokelau is officially referred to as a nation by both the New Zealand government and the Tokelauan government. It is a free and democratic nation with elections every three years. However, in 2007, the United Nations General Assembly included Tokelau on its list of non self governing territories. Its inclusion on this list is controversial, as Tokelauans have twice narrowly failed to vote for further self determination,Referendums were held in 2006 and 2007. Both required two thirds support in order to make Tokelau a self governing associated state of New Zealand; both received over 60% support, but below the two thirds needed. and the islands' small population makes the viability of self government challenging. The basis of Tokelau's legislative, administrative and judicial systems is the Tokelau Islands Act 1948, which has been amended several times. Since 1993, the territory has annually elected its own head of government, the Ulu o Tokelau. Before 1993, the administrator of Tokelau was the highest official in the government and the territory was directly administered by a New Zealand government department.
Этимология
Токелау жергілікті токелау тілінде "солтүстік жел" деген мағынаны білдіретін сөз. Еуропалық саяхатшылар бұл аралдарды бұрын Одақ аралдары және Одақ тобы деп атаған. 1946 жылы Токелау аралдары аралдардың ресми атауы ретінде бекітілді. 1976 жылдың 9 желтоқсанында Токелау деген ат ресми түрде қысқартылды.
Тарихқа дейінгі кезең
Археологиялық деректер Токелау атоллдары – Атафу, Нукунону және Факаофо – шамамен 1000 жыл бұрын Самоадан қоныстанғандығын және Шығыс Полинезияға қақпа болған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Тұрғындары полинезиялық мифологияны және жергілікті құдай Туи Токелауды қадір тұтады. Уақыт өте келе, олар ерекше музыка мен өнер формаларын дамытты. Үш атолл тарихи тұрғыдан саяси жағынан тәуелсіз болған, бірақ әлеуметтік және тілдік байланысты сақтап келген. Токелау қоғамы көбінесе рулармен басқарылған, ал атоллдар арасында кейде ұсақ шайқастар мен соғыстар, сондай-ақ теңтулық некелер болған. Атафу тарап кеткеннен кейін "басты арал" Факаофо Атафу мен Нукунонуға белгілі бір билік жүргізген. Атоллдардағы өмір негізінен балық пен кокосқа негізделген, өмір асырау үшін қолданылған.
Басқа мәдениеттермен байланыс
Атафуды алғаш көрген еуропалық – британдық әскери офицер, коммодор Джон Байрон болды, ол 1765 жылдың 24 маусымында оны көреді. Ол аралды "Йорк герцогы аралы" деп атады. Оның экспедициясынан жағаға түскен топтар аралда қазіргі немесе бұрынғы тұрғындардың іздері жоқ екенін хабарлады. Байронның жаңалығын білген капитан Эдвард Эдвардс 1791 жылдың 6 маусымында "Баунти" көтерілісшілерін іздеу үшін Атафуға келді. Олар ешкімді таппады, бірақ каноэлер мен балық аулау құралдары бар үйлерді көрді, бұл аралды жақын орналасқан басқа аралдардан келген балықшылар тобы уақытша пайдалануда екенін көрсетеді. Жағаға түскен топ тұрғындармен байланыс орната алмады, бірақ аралдың лагуналарында жүзіп бара жатқан "морайлар" (ғибадатханалар), жерлеу орындары және "ортасында сатылары бар" каноэлерді көрді. 1835 жылдың 14 ақпанында Америка Құрама Штаттарының кит аулау кемесі "Генерал Джексон" капитаны Смит Факаофоны көріп, оны "Д'Вулф аралы" деп атады. 1841 жылдың 25 қаңтарында Америка Құрама Штаттарының зерттеу экспедициясы Атафуға сапар шегіп, аралда тұратын шағын халықты тапты. Тұрғындар тек уақытша болған сияқты, себебі олардың арасында басшы болған жоқ, және олар аралдар арасында саяхаттау үшін әдетте қолданылатын екі қабатты каноэлерге ие болды. Олар бұрын шетелдіктермен қарым-қатынаста болғанға ұқсайды, өйткені экспедиция экипажымен сауда жасауға ниет білдірді және шетелдік шыққан заттарға ие болды: көк мұныштар мен ұстара пышағы. Бірнеше күннен кейін француз зерттеушісі капитан Морван Факаофоны байқады. Америка экспедициясы 1841 жылдың 28 қаңтарында Нукунонуға жетті, бірақ тұрғындар туралы ешқандай мәлімет тіркемеді. 1841 жылдың 29 қаңтарында экспедиция Факаофоны көріп, оны "Боудитч" деп атады. Факаофо аралдарының тұрғындары сыртқы түрі мен мінез-құлқы Атафу аралдарының тұрғындарына ұқсас екені анықталды. Токелауда 1845 жылдан 1870 жылдарға дейін миссионерлер христиан дінін уағыздады. Уоллис аралындағы (сондай-ақ 'Увеа' деп те аталады) француз католик миссионерлері және Самоадағы протестанттық Лондон миссионерлік қоғамының миссионерлері токелаулықтарды дінге көшіру үшін жергілікті мұғалімдерді пайдаланды. Атафу Лондон миссионерлік қоғамы арқылы протестантизмге, Нукунону католицизмге, ал Факаофо екі дінге де көшті. Лондон миссионерлік қоғамының дін қызметкері Сэмюэл Джеймс Уитми 1870 жылы Токелауға сапар шекті. Суэйнс аралында тұратын Эли Дженнингс ағаның көмегімен 1863 жылы перулік "қара құс" құл саудагерлері келді және барлық (253) еңбекке қабілетті ер адамдарды жұмысшы ретінде ұрлап, атолдарды халықсыз қалдырды. Токелаулық ер адамдар дизентерия мен шешекке шалдығып қайтыс болды, ал олардың өте азы ғана отанына оралды. Осы жоғалтудан кейін басқару жүйесі "Таупулегаға" немесе "Ақсақалдар кеңесіне" негізделді, онда әрбір атолдағы жеке отбасылар өкілдік етті, сондай-ақ жергілікті әйелдерге үйленіп, атолдарды қайта толтырған неміс жағажайлықтары да болды. 1979 жылы АҚШ Токелаудың Жаңа Зеландияның билігінде екенін мойындады және Токехега шарты арқылы Токелау мен Америка Самоасы арасындағы теңіз шекарасы белгіленді. 1889 жылы Токелау Ұлыбританияның протектораты болды. Бұл 1916 жылға дейін жалғасты, содан кейін ол аннексияланып, Гилберт және Эллис аралдарының колониясына қосылды. 1926 жылы ол Жаңа Зеландияға қосылды.
On 14 February 1835, Captain Smith, of the United States whaling ship the General Jackson, wrote of having sighted Fakaofo, which he chose to call "D'Wolf's Island". On 25 January 1841, the United States Exploring Expedition visited Atafu, and discovered a small population living on the island. The residents appeared to be there only temporarily, because there was no chief among them, and they had the kind of double canoes that were typically used for inter island travel. They appeared to have interacted with foreigners in the past, because they expressed a desire to engage in barter with the expedition crew, and they possessed items that were apparently of foreign origin: blue beads and a plane iron. A few days later, French explorer Captain Morvan sighted Fakaofo. The American expedition reached Nukunonu on 28 January 1841, but did not record any information about inhabitants. On 29 January 1841, the expedition sighted Fakaofo and named it "Bowditch". The Fakaofo islanders were found to be similar in appearance and behavior to the Atafu islanders. Missionaries preached Christianity in Tokelau from 1845 to the 1870s. French Catholic missionaries on Wallis Island (also known as 'Uvea) and missionaries of the Protestant London Missionary Society in Samoa used native teachers to convert the Tokelauans. Atafu was converted to Protestantism by the London Missionary Society, Nukunonu was converted to Catholicism and Fakaofo was converted to both denominations. The Rev. Samuel James Whitmee, of the London Missionary Society, visited Tokelau in 1870. Helped by Swains Island based Eli Jennings senior, Peruvian "blackbird" slave traders arrived in 1863 and kidnapped nearly all (253) of the able bodied men to work as labourers, depopulating the atolls. The Tokelauan men died of dysentery and smallpox, and very few returned. With that loss, the system of governance became based on the "Taupulega", or "Councils of Elders", on which individual families on each atoll were represented. and German beachcombers, marrying local women and repopulating the atolls. In 1979, the U. S. conceded that Tokelau was under New Zealand sovereignty, and a maritime boundary between Tokelau and American Samoa was established by the Treaty of Tokehega. In 1889, Tokelau became a protectorate of the United Kingdom. This lasted until 1916, when it was annexed and incorporated into the Gilbert and Ellice Islands Colony. In 1926, it was incorporated into New Zealand.
Тропикалық циклондар
2005 жылдың ақпан айының соңы мен наурыз айының басында "Перси" циклон Токелауға соққы беріп, ауыр зақым келтірді. Болжаушылар циклонның күшін және Токелау маңында неше уақыт тұратынын дұрыс бағаламады. Бұл кезде су тасқыны болды, оның салдарынан Факаофо және Нукунону екі ауылының көп бөлігі бір метрлік теңіз суының астында қалды. Циклон үш атолдың бірнеше кіші аралында үлкен эрозияға себеп болды, жолдар мен көпірлерге зақым келтіріп, электрмен жабдықтау және телекоммуникация жүйелерін тоқтатты. Циклон банан, кокос және панданус сияқты азық-түлік дақылдарына елеулі және кең ауқымды зақым келтірді. Ешкім ауыр жарақат алған жоқ, бірақ ауыл тұрғындары көп мүлікті жоғалтты. Құрлықтың ешбір маңызды бөлігі қалыпты жағдайдағы су тасқыны деңгейінен жоғары орналаспаған. Осының салдарынан Токелау болашақта теңіз деңгейінің көтерілуіне өте осал.
Уақыт белдеуі
2011 жылдың желтоқсанына дейін Токелау әмбебап координацияланған уақыттан (UTC) 11 сағатқа қалып қойды. 2011 жылдың 29 желтоқсанындағы түнгі сағаттарда Токелау Самоаның Халықаралық дата сызығының жағын өзгерту шешіміне байланысты UTC+13:00 уақыт белдесіне көшті. Бұл Токелауды Жаңа Зеландия уақытына жақындатты (соның салдарынан 30 желтоқсан күні болмады). Time&Date сайтында «Халықаралық уақыт белдесі қауымдастығы 1901 жылдан бері Токелаудың жергілікті уақытын дұрыс көрсетпеген» және «көптеген дереккөздер, оның ішінде Шанкс/Поттенгердің Халықаралық атласы, UTC-нің айырмашылығы +14 сағатқа тең деп мәлімдейді» делінген.
Үкімет
1877 жылы аралдар Біріккен Корольдіктің қорғауына алынды. Бұл Кеңес бұйрығы барлық талас даусыз Тынық мұхиты аралдарына билік ету құқығын жариялады. 1889 жылғы маусым айында HMS Egeria кемесіндегі командир С. Ф. Олдэм үш атолдың әрқайсысына қонды және ресми түрде Ұлыбритания туын көтеріп, аралдар тобын британдық протекторат деп жариялады. Аннексия 1916 жылғы 29 ақпанда жүзеге асты. Аралдар аннексияланғаннан бастап, олардың халқы британдық азаматтар мәртебесіне ие болды. Токелау Гилберт және Эллис аралдарының колониясынан шығарылып, 1925 жылы Жаңа Зеландияның Бас губернаторының басқаруына берілді, осы мақсатта сол күні екі Кеңес бұйрығы қабылданды. Бұл қадам 1926 жылғы 11 ақпанда Жаңа Зеландияның Токелауды британдықтардан басқаруға алғанын білдірді. Осы кезде Токелау әлі де Ұлыбританияның егемендігіндегі, бірақ Жаңа Зеландия басқаратын аумақ болып табылды. Ұлыбритания мен Жаңа Зеландия үкіметтерінің аралдардың Жаңа Зеландияның құрамына енуі керек деген келісімінен кейін, 1925 жылғы «Одақ аралдары» (No. 2) Кеңесінің бұйрығы күшін жойды. Бұл бұйрық Жаңа Зеландияның Бас губернаторы Жаңа Зеландия Парламенті аралдарды Жаңа Зеландиямен біріктіруді қамтамасыз еткеніне көз жеткізгеннен кейін белгіленген күнді күшіне ендірді, осылайша 1948 жылғы Токелау аралдары заңымен бекітілді. Токелау 1949 жылғы 1 қаңтарда ресми түрде Жаңа Зеландияның бір бөлігіне айналды. Ауылдар өздерінің күнделікті өмірін реттейтін заңдарды қабылдауға құқылы, ал Жаңа Зеландия заңдары тек арнайы заңмен кеңейтілген жағдайларда ғана қолданылады. Ауыр қылмыстар сирек кездеседі және түрмелер жоқ, қылмыскерлер көпшілік алдында сөгіс алады, айып төлейді немесе жұмыс істеуге міндеттеледі.
Саясат
Мемлекет басшысы – Жаңа Зеландия Королі, сонымен қатар басқа да Достастық елдерінің билеушісі. Ол аумақта Әкімші арқылы өкілдік етеді, қазіргі кезде бұл қызметті Дон Хиггинс атқарады. Қазіргі үкімет басшысы – Алапати Тавите, ол Токелаудың ағымдағы үкімет кеңесіне төрағалық етеді, ол кабинет функциясын атқарады. Кеңес үш атолдың әрқайсысының файпулесінен (жетекшісі) және пуленукуынан (ауыл әкімі) тұрады. 2004 жылдың 11 қарашасында Токелау мен Жаңа Зеландия Токелауды өзін-өзі басқара алмайтын аумақтан, Жаңа Зеландиямен еркін қарым-қатынаста болатын, өзін-өзі басқаратын мемлекетке айналдыру үшін келісім жасау қадамдарын жасады. Келісімге қоса, Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен 2006 жылдың 13 ақпанынан бастап үш аралда бірден-бірге референдум өтті, онда өзін-өзі анықтау мәселесі қаралды. (Самоаның Апия қаласындағы Токелау тұрғындары 11 ақпанда дауыс берді.) 581 дауыстың 349-ы еркін қарым-қатынасқа қолдау көрсетті, бірақ шараны қабылдау үшін қажетті үштен екі көпшілікке жетпеді. Референдум туралы мәлімет 2006 жылдың 1 мамырындағы The New Yorker журналында жарияланды. 2007 жылдың 20-24 қазанында тағы бір референдум өтті, ол да өзін-өзі басқаруды мақұлдамады. Бұл жолы дауыс беру нәтижесі 16 дауысқа немесе 3%-ға жетпеді. 2008 жылдың мамырында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Пан Ги Мун отаршылдық державаларды "Токелауды қоса алғанда, қалған 16 өзін-өзі басқара алмайтын аумақтың барлығында отаршылдықтан арылу процесін аяқтауға" шақырды. Бұл жайтты "The New Zealand Herald" газеті БҰҰ-ның "Токелауды тәуелсіздікке дауыс беруге итермелеудің екі сәтсіз әрекетінен кейін көңілі толмағанын көрсетеді" деп баяндады. 2008 жылдың сәуірінде Ұлттық партияның жетекшісі, болашақ Жаңа Зеландия премьер-министрі Джон Ки Жаңа Зеландияның "Токелау аралдарының халқына екі референдум таңғандығын" айтты және "кіші мемлекеттердің отаршылдықтан арылу процесінен өтуі керек деген қалыптасқан пікірге" күмән білдірді.
Қорғаныс және полиция
Жаңа Зеландиямен серіктестік қағидаттарына сәйкес, қорғаныс Жаңа Зеландия үкіметінің жауапкершілігінде. Жаңа Зеландия қорғаныс күштері аумақты және оның теңіздегі эксклюзивті экономикалық аймағын (ЭЭА) қорғауға жауапты. Теңіздегі ЭЭА-ның жалпы ауданы шамамен 300 000 км² құрайды. Бұл міндетті орындау үшін Жаңа Зеландия Корольдік теңіз күштерінің кемелері пайдаланылады. Токелаудың өз кедендік ережелері бар. Токелаудағы кемежайлардың мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, Теңіз күштерінің көп мақсатты кемесі, аумаққа логистикалық қолдау көрсету үшін жұмылдырылды. Токелауда қылмыс деңгейі төмен, және 2020 жылдардың басында барлығы тоғыз полиция қызметкері тіркелген: Факаофо, Нукунону және Атафуда үштен. Үкімет мәліметінше, олар ауылдық билік алдында заң мен тәртіпті сақтауға, ал мемлекеттік қызмет алдында түрлі азаматтық міндеттерді орындауға жауапты.
Қоршаған орта
Токелау Батыс Полинезия тропикалық ылғалды ормандар аймағында орналасқан. Түпкі өсімдіктердің көп бөлігі кокос плантацияларымен алмастырылған, олардың кейбіреулері тасталып, бұталы ормандарға айналды. Токелау атолдары 38 түбіртек өсімдік түріне, 150-ден астам жәндік түріне және 10 құрлық шаянының түріне орталық болып табылады. Биоәртүрлілікке ең үлкен қауіпті полинезиялық егешқұйрық сияқты жаңадан келген сүтқоректі жануарлардың жыртқыштығы құрайды. 2011 жылы Токелау өзінің барлық эксклюзивті экономикалық аймағын акулалар қадағалау орны деп жариялады.
Экономика
АҚШ Орталық барлау агенттігінің ЖІӨ бойынша елдер тізіміне сәйкес, Токелау әлемдегі ең кішкентай экономикаға ие. Токелауда жан басына шаққандағы жылдық сатып алу қабілеті шамамен 1000 АҚШ доллары (674 евро) құрайды. Үкімет негізінен Жаңа Зеландиядан келетін субсидияларға тәуелді. Оның жылдық кірісі 500 000 АҚШ долларынан (336 995 евро) кем, ал шығындары шамамен 2,8 миллион АҚШ долларына (1,9 миллион евро) жетеді. Бұл тапшылық Жаңа Зеландиядан келетін көмек есебінен толықтырылады. Токелау жыл сайын шамамен 100 000 АҚШ долларына (67 000 евро) бағалы қағаздар, копра және тоқылған, ою-өрнектелген қолөнер бұйымдарын экспорттайды, ал 300 000 АҚШ долларынан (202 000 евро) азық-түлік, құрылыс материалдары мен отын импорттайды, осы тауарлар Жаңа Зеландияға және одан келеді. Жаңа Зеландия медициналық және білім беру қызметтеріне де тікелей төлем жасайды. Жергілікті өнеркәсіптерге копра өндірісімен айналысатын шағын кәсіпорындар, ағаш өңдеу, тоқылған қолөнер бұйымдары, бағалы қағаздар, монеталар және балық аулау кіреді. Ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығы кокос, копра, нан жемісі, папайя, банан, інжір, шошқа, құс және аз мөлшерде ешкі өндіреді. Көптеген токелаулықтар Жаңа Зеландияда тұрып, Токелаудағы отбасыларын ақшалай жәрдемдермен қолдайды.
Күн энергиясы
Жаңа Зеландия Сыртқы істер министрі Мюррей Маккалли айтқандай, 100% жаңартылатын электр энергиясын өндіру мақсаты 2012 жылдың 7 қарашасында орындалды. Бұрын электр энергиясы дизель генераторлары арқылы өндіріліп, күніне шамамен 16 сағат ғана қолжетімді болған. Қазіргі электр сұранысын 100% қамтамасыз ету үшін жалпы қуаты 930 кВт болатын үш күн электр станциясы орнатылды. Фотоэлектрлік элементтерден (PV) энергия өндіріліп, 8 МВт сақтауға арналған қорғасын қышқыл аккумуляторларымен жабдықталған. Бірінші электр станциясы 2012 жылдың тамызында аяқталды. Барлығы 4032 күн панелі және салмағы 1344 кг болатын аккумуляторлар қолданылады. 2011 жылға қарай Токелаудағы электр энергиясының 93% фотоэлектрлік энергиядан, ал қалғаны кокос майынан өндірілді. 2019 жылға қарай сұраныстың артуы және аккумуляторлардың тозуы салдарынан қосымша қуат көзіне қажеттілік артты. Сондықтан, қосымша 210 кВт PV және шамамен 2 МВт литий-иондық аккумуляторлар орнату жоспарланды. Домендік атауларды тіркеу тегін немесе ақылы болуы мүмкін. Тегін тіркеуде пайдаланушы доменнің өзіне емес, тек пайдалану құқығына ие болады. Ақылы тіркеу толық құқықтарды береді. Тегін домендер Токелаудың атау серверлеріне бағытталады, ол доменді HTML фреймдер арқылы белгіленген мекен-жайға немесе A немесе NS жазбасына қайта бағыттайды, сондай-ақ 250-ге дейін электрондық пошта мекенжайларын сыртқы мекен-жайға (tk доменінде емес) қайта бағыттайды. 2003 жылдың қыркүйегінде Факаофо Токелауда жоғары жылдамдықты интернет байланысына қол жеткізген алғашқы аймақ болды. Жобаға Токелау қоры қаржыландырды. Токелау аумақтың танылуын арттыру мақсатында өз билігіндегі көптеген домендік атауларды тегін ұсынады. Бұл елге телекоммуникациялық технологияларды, мысалы, Токелау тұрғындары үшін көбірек компьютерлер мен интернетке қол жеткізуді дамытуға мүмкіндік берді. 2012 жылға қарай шамамен 120 компьютер, оның көп бөлігі ноутбуктер болды, ал экономиканың 1/6 бөлігі tk домендік атауларынан түсетін табыстан құралды. 2016 жылы британдық Nominet тіркеушісі ZookNIC деректерін пайдалана отырып жүргізілген домендік атауларды тіркеу талдауы бойынша, tk домендері "әлемдегі ең ірі елдік кодты домендері, Қытайдың (.cn) және Германияның (.de) домендерінің жиынтығынан да үлкен".
Демография
2016 жылғы Токелау халық санағына сәйкес, Токелауда 1499 адам тұрады. Халық санағы 2011 және 2016 жылдар арасында тұрақты түрде тұратын халықтың 6,2%-ға өскенін көрсетеді. Токелау азаматтары токелаулықтар деп аталады, ал басты этникалық топ – полинезиялықтар; тіркелген аз ұлттық топтар жоқ. Тұрғындардың шамамен 84%-ы токелаулық немесе жартылай токелаулық тегінен, ал самоалықтар халықтың 6,7%-ын, тувалулықтар 2,8%-ын құрайды. Басты тіл – токелау тілі, оны тұрғындардың 90%-дан астамы қолданады, бірақ шамамен 60%-ы ағылшын тілінде де сөйлейді. 1500-ге жуық полинезиялық тұрғын үш ауылда тұрады. Олардың шалғай орналасуы және ресурстардың жетіспеуі экономикалық дамуды шектейді және ауыл шаруашылығын тек күнкөріс деңгейінде қалдырады. Табиғи ресурстардың өте шектеулі болуы және халық тығыздығы Жаңа Зеландия мен Самоаға эмиграцияға ықпал етеді. 2013 жылғы Жаңа Зеландия халық санағында 7000-нан астам адам өзін токелаулық деп атады, бұл Токелауда тұратын адамдар санынан бес есе көп. 40 жасқа толған токелаулықтардың тек 9%-ы ешқашан үйленбеген. Халықтың төрттен бірі шетелде дүниеге келген, ал қалғандары туған атолдарында тұрады. Көптеген үй шаруашылықтары бес немесе одан да көп шошқа ұстайды. Кірісі төмен болғанына қарамастан, Токелаудағы өмір сүру ұзақтығы 69 жылды құрайды, бұл Океанияның басқа аралдарымен салыстыруға болады.
Денсаулық сақтау және білім беру
Әр атолда мектеп пен аурухана бар. Денсаулық сақтау қызметтері Апиадағы Денсаулық сақтау директорымен және қажет болған жағдайда әрбір ауруханаға бекітілген дәрігерлерге көмек көрсету үшін атолынан атолына сапарлайтын Бас клиникалық кеңесшімен басқарылады. 2007 жылы әр аралда тұрақты дәрігер болмағандықтан, бос орындарды толтыру үшін уақытша дәрігерлер шақырылды. Көптеген Токелау жастары білімін жетілдіру үшін Жаңа Зеландияға барып оқиды, содан кейін студенттер үйлеріне оралып, тағы бір жыл оқуға кетеді.
Спорт
Кішкентай көлеміне байланысты Токелау көптеген халықаралық спорт ұйымдарымен байланыс орнатпаған және халықаралық жарыстарға сирек қатысады. Токелау қатысатын жалғыз маңызды халықаралық жарыс – Тынық мұхиты ойындары. Токелау 2007 жылы Апиада өткен Тынық мұхиты ойындарында алғашқы алтын медальдарын жеңіп алды, барлығы бес медаль (үш алтын, бір күміс және бір қола) жеңіп, жалпы медальдар тізімінде 22 команданың ішінде 12-ші орынды иеленді. Бұл Виолина Линда Педроға (әйелдер жұбы және әйелдер жекелей сынында) екі алтын медаль сыйлады, осымен ол Токелаудың бүгінгі күнге дейінгі ең табысты жеке спортшысы атанды. 2010 жылдың қазан айында үстел теннисі «континенттік немесе әлемдік деңгейде мүшелік алған Токелаудағы алғашқы спорт түрі» болды, Токелау үстел теннисі қауымдастығы ресми түрде құрылып, Океания үстел теннисі федерациясының 23-ші мүшесі атанды. Токелау Біріккен Дүниежүзілік Күршімнің де мүшесі. Токелау 2010 жылы Делиде өткен Достастық ойындарына алғаш рет қатысуға жоспарлаған, бірақ белгісіз себептерге байланысты қатыспады. 2018 жылы Токелау кем дегенде бес халықаралық спорт федерациясына мүше болмаса, Достастық ойындарына қатыса алмайтыны белгілі болды. Токелауда Ұлттық спорт федерациясы бар, ал маңызды спорттық шара – жыл сайын өткізілетін Токелау ойындары. Ойындар өтетін кезде «Токелаудың барлық өмірі тоқтап қалады», себебі «халықтың 50%-дан астамы қатысады және барлық жұмыс пен оқу сол уақытта тоқтатылады». 2010 жылғы ойындар бағдарламасына регби-7, нетбол және киликитиден жарыстар, сондай-ақ «әр атолл өздерінің дәстүрлі әндері мен билерін көрсететін мәдени кеш» кірді. Токелауда футбол лигасының екі деңгейі бар. Фале және Факаофодан ең үздік екі клуб – Хакава клубы және Маталеле клубы.
Байланыс
Токелауда аралдар мен Самоа арасында радиотелефондық байланыс бар. 1997 жылы үш спутниктік станциясы бар, үкімет тарапынан реттелетін телефон қызметі (TeleTok) құрылды, бұл Токелауды телефон арқылы байланысқан әлемдегі соңғы орын етті. Әрбір атоллда кемелердің қатынайтын жағдайы мен ауа райы туралы хабар тарату үшін радиостанция бар, сондай-ақ әрбір шаңырақта радио немесе оған қол жеткізу мүмкіндігі бар. Жаңалықтар үкіметтік «Те Ваик» бюллетені арқылы таратылады. 2019 жылы Токелау Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ арасындағы 60 Тбит/с жылдамдықтағы Southern Cross Cable-дің NEXT су асты кабеліне қосылуға келісті. 2021 жылдың қыркүйегінде арал жаңа кабельге қосылды, ал қызметтер 2022 жылдың шілдесінде іске қосылды, бұл оған әлемдегі дерек орталықтарына 400 ГбЭ телекоммуникациялық желіге қол жеткізуді қамтамасыз етті. Токелаудың халықаралық телефон коды 690, және 2015 жылдың қарашасынан бастап бес таңбалы телефон нөмірлері қолданылады (бұрынғы төрт таңбалы нөмірлердің алдына «2» таңбасы қосылды). Токелау tk елдік кодты жоғары деңгейлі доменді басқарады, ол интернеттегі ең танымал домендердің бірі. 2018 жылы арнайы жүк тасымалдау кемесі MV Kalopaga пайдалануға берілді және жалдамалы жүк кемелерін алмастырды. Кемелер жүктерді тиеп-түсіру үшін, адамдар тұратын аралдың жел соқпайтын (леeward) жағына дейін келіп, қозғалтқышты ара-араға қосып, жағаға жақын жерде тұрақтап, жүктерді жағаға жеткізу үшін баржаны пайдаланады. Жағаға оралғаннан кейін баржа риф арқылы тар каналдан өтіп, жағаға жетеді. Көбінесе бұл жағаға түсу теңіз толқындарына байланысты болады және жағаға түсуге едәуір шеберлік қажет, сондай-ақ денеге кораллдың тиюі мүмкін. Егер ауа райы нашар болса, баржа сапарға шыға алмайды, онда кеме қолайлы ауа райы күту үшін тоқтап тұрады немесе басқа атоллға жолаушыларды немесе жүкті тиеу немесе түсіру үшін кетеді. Токелауда әуежай жоқ, сондықтан кемелер – басты саяхаттау және тасымалдау құралы. Кейбір гидросамолеттер мен қос мақсатты ұшақтар аралдың лагуналарына қонуға қабілетті. Жаңа Зеландия үкіметі 2010 жылы аэродром салуды қарастырды. 2016 жылы атоллдарды Самоамен тікұшақпен байланыстыру жоспарлары жоғары құнға байланысты тоқтатылды, ал келесі жылдары Жаңа Зеландия үкіметінен әуе қызметтерін құруға көмек сұраулар қайта жаңғырды.