Кіріспе

Вануату көптеген елдермен дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, дипломатиялық миссиялардың шағын желісіне ие. Австралия, Франция, Жапония, Жаңа Зеландия, Қытай Халық Республикасы, Оңтүстік Корея және Ұлыбритания Порт-Вилада елшіліктер, жоғарғы комиссариаттар немесе миссиялар ұстап тұр. Британдық жоғарғы комиссариат шамамен бір ғасыр бойы үздіксіз жұмыс істеді, бірақ 2005 жылдан 2019 жылы қайта ашылғанға дейін жабылып тұрды. Үкіметтің басты мақсаты экономиканы нығайту болып табылады. Қаржылық көмек қажеттілігіне байланысты Вануату Азия даму банкіне, Дүниежүзілік банкке және Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) қосылды. ABC Radio Australia мәліметінше, "Вануатудың сыртқы саясатында "Батыс Папуа азаттық қозғалысына" кең қолдау көрсету, Меланезиядағы тәуелсіздікке жалпы қолдау, "Бір Қытай саясаты" және Австралия мен Жаңа Зеландиямен қарым-қатынас сияқты мәселелер қарастырылады". Соңғы тақырыпта шетелдік жұмысшылар бағдарламалары маңызды орын алады.

1980 жылдар: Lini саясаты

Вануату (бұрынғы Жаңа Гебрид аралдары) 1980 жылы Франция мен Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды. Елдің алғашқы сайланған басшысы, премьер-министр Уолтер Лини 1980 жылдан 1991 жылға дейін Вануатуды басқарып, оның алғашқы сыртқы саясатын ерекше бағыттармен қалыптастырды. Линидің сыртқы саясатының негізгі принциптері – бейтараптық және отаршылдыққа қарсылық, сонымен қатар әлемдегі тәуелсіздік қозғалыстарын қолдау болды – алыс Батыс Сахарадан бастап көршілес Жаңа Каледония, Шығыс Тимор және Батыс Папуа сияқты елдер Вануатудың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы қолдауын алды. Вануату Индонезияны Азат Папуа қозғалысына Порт-Вилада кеңсе ашуға рұқсат бергені үшін наразылыққа түсірді. 1980 жылдары Вануату Океаниядағы Сүтіс соғысының соңғы кезеңінде Батыс блогымен одақтаспаған жалғыз мемлекет болды. Батыс немесе Шығыс тарапын қолдамаған Вануату 1983 жылы Одақтаспау қозғалысына қосылды және 1986 жылдың маусым және қыркүйек айларында ғана Кеңес Одағымен және АҚШ-пен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Лини үкіметі француз ядролық сынақтарына қарсы шықты және Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы үнемі айқын пікір білдірді. Вануату Апартеидке қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы комитетінің мүшесі болды. 1990 жылы Вануатудың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі Роберт Ван Лиэроп мақтанышпен былай деді: «Менің ойымша, Вануатудың Біріккен Ұлттар Ұйымына қосқан үлесі оның өлшеміне қарағанда айтарлықтай зор. [ ] Премьер-министр Нельсон Манделамен Намибияда кездескенде, Мандела Вануату туралы білді, өйткені ол әрқашан апартеид мәселесі бойынша аймақтағы елдердің ішінде ең айқын пікір білдірген елдің бірі болды». Вальтер Лини басшылығымен Вануату Азиямен берік қарым-қатынас орнатуға ұмтылды және онжылдықтың соңына қарай Қытай Халық Республикасымен, Жапониямен, Оңтүстік Кореямен, Солтүстік Кореямен, Таиландпен, Малайзиямен, Сингапурмен, Вьетнаммен және Филиппинмен ресми дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

1990 жылдар: Карлот Корман мен Вохор жылдары

1991 жылғы жалпы сайлаудан кейін франкофондық Орталық партиялар одағы парламенттегі басым партияға айналды, ал Максим Карло Корман елдің алғашқы франкофондық премьер-министрі болды. Ол «Жаңа Каледониядағы канактардың ұлттық азаттық қозғалысына бұрынғыдай нақты қолдау көрсетуді, Францияға қарсы жүйелі жаулықты, радикалды режимдермен байланысын және ашық түрде Америкаға қарсы ядролық қарудан бос Тынық мұхиты тұғырынан бас тартты». Франкофондықтар 1998 жылға дейін Карло Корман немесе Серж Вохордың басшылығымен билікте болды.

Көмек

1980 жылдан бері Австралия, Ұлыбритания, Франция және Жаңа Зеландия Вануатуға даму көмегінің көп бөлігін ұсынып келеді. 2008 жылдың наурыз айына қарай, Австралия Вануатуға ең көп көмек көрсеткен ел болды, одан кейін Франция тұрды. Жапония, Канада, Германия сияқты бірқатар елдер де, сондай-ақ Азия және Тынық мұхиты экономикалық және әлеуметтік кеңесі, БҰҰ Даму бағдарламасы, Азия Даму Банкі, Еуропалық экономикалық қауымдастығы және Ұлттар Достастығы Даму Корпорациясы секілді көптеген халықаралық ұйымдар да дамуға көмек көрсетеді. АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания, Оңтүстік Корея және Жапония да еріктілерді жібереді. 2000 жылдардың ортасынан бастап Куба медициналық көмек көрсету саласында белгілі болды.

Өзін-өзі анықтау құқығын қолдау

Вануату өздік шешім қабылдау құқығын ілгерітуді жалғастыруда. 1980 жылдары Батыс Сахара Араб Демократиялық Республикасы (САДР) мен Палестина танылды. Кейін Вануату 2010 жылы Косовоны, ал 2011 жылы Абхазияны мойындады. Вануату – бұл төрт мемлекеттің барлығын мойындаған әлемдегі жалғыз ел. Сонымен қатар, Вануату Папуа азаттық қозғалысын және Индонезиядағы Папуа аймағындағы қақтығыс ортасында Батыс Папуаның өзін-өзі анықтау бағдарламасын белсенді түрде қолдайды. Вануатудың халықаралық форумдарда осы мәселені көтеруі Индонезия тарапынан қатаң сынға ұшырады; олардың дипломаттарының сөзіне қарағанда, "[Вануатудың] Индонезияның өзін қалай басқаруы керек екендігі туралы артық және денсаулыққа зиянды ойлары ұятты" және Вануату "Папуа халқының өкілі емес, олардың орнында болу туралы арманды тоқтату керек" деді.

Уонток Блон Юми Билл

2010 жылдың маусым айында Вануату Парламенті бір ауыздан «Ванток Блонг Юми» заң жобасын мақұлдады. Бұл заң Вануатудың Батыс Папуаның Индонезиядан тәуелсіздік алу талаптарына қатысты сыртқы саясатын нақтылайды. Тәуелсіз депутат Ральф Регенвану ұсынған және премьер-министр Эдвард Натапей мен оппозиция жетекшісі Максим Карлот Корман қолдаған заң жобасы Вануатуды Батыс Папуаның тәуелсіздігін мойындауға, Меланезиялық спирхедтер тобында және Тынық мұхит аралдары форумында Батыс Папуаға бақылаушы мәртебесін алуға, сондай-ақ «Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясынан Халықаралық сотқа 1960 жылдары бұрынғы Голланд Жаңа Гвинеясы Индонезияға өткен процеске қатысты консультативтік пікір беруді сұрауын» міндеттейді.

Өңірлік қатынастар

Вануату Тынық мұхиты аймағындағы өңірлік байланыстарды сақтайды. Ол Тынық мұхит аралдары форумының, Оңтүстік Тынық мұхиты қолданбалы геоғылым комиссиясының, Оңтүстік Тынық мұхиты туристік ұйымының, Тынық мұхиты аймақтық экологиялық бағдарламасының және Тынық мұхиты қауымдастығы хатшылығының толық мүшесі болып табылады. Вануату ортақ қызығушылықтағы балық шаруашылығын басқару саласындағы ынтымақтастық туралы Науру келісіміне қол қойған сегіз елдің бірі және олар бірлесіп әлемдік туна өндірісінің 25-30% және Батыс және Орталық Тынық мұхитындағы туна өндірісінің шамамен 60% құрамын бақылайды. Вануату 1995 жылы Раротонга шартын (Оңтүстік Тынық мұхитының ядролық қарусыз аймағы туралы шарт) мақұлдады. Вануату 1992 жылы құрылған Кіші мемлекеттер форумының (FOSS) мүшесі болып табылады.

Өңірден тыс ұйымдық қатынастар

Вануату 1979 жылдан бері Франкофония халықаралық ұйымының мүшесі (Франциядан тәуелсіздік алған жылға дейін). Вануату 1980 жылы Ұлттар Достастығына, ал 1981 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданды. Вануату қазіргі уақытта Тынық мұхитындағы елдердің арасында Тұңғыш одақтаспау қозғалысына мүше болып табылатын жалғыз мемлекет. Бұдан басқа, Вануату АӨК (Ломе конвенциясы), Шағын арал мемлекеттерінің альянсы, Азия даму банкі, Азия және Тынық мұхиты экономикалық және әлеуметтік комиссиясы (ESCAP), Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО), G 77, Халықаралық қайта құру және даму банкі, Халықаралық азаматтық авиация ұйымы, Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы, Халықаралық даму қауымдастығы, Халықаралық қаржы корпорациясы, ХВҚ, Халықаралық теңіз ұйымы, Халықаралық Олимпиада комитеті, Халықаралық телекоммуникация одағы (ХТҰ), Дүниежүзілік пошта одағы және Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымға мүше немесе қатысушы болып табылады. Вануату 2012 жылы ДСҰ-ға мүше болды. Вануату сондай-ақ Intelsat-тың қолтаңбаламаған пайдаланушысы болып табылады. Вануату 2018 жылы Интерполдың мүшесі болды және қазіргі уақытта 2019 жылдан бері Халықаралық гидрографиялық ұйымның тоқтап тұрған мүшесі болып табылады. 2020 жылдың 4 желтоқсанында Вануату Біріккен Ұлттар Ұйымының ең аз дамыған елдер (ЖЖӨ) ресми тізімінен шыққан алтыншы ел болды. 2006, 2009 және 2012 жылдары Адам капиталы индексі және табыс бойынша бітіру талаптарын орындағаннан кейін, БҰҰ Даму саясаты комитеті бітіруді ұсынды. БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесі мен БҰҰ Бас Ассамблеясы 2012 және 2013 жылдары ұсынысты мақұлдады, бірақ «Пэм» циклоннан кейін Вануатуға 2020 жылға дейін мерзім берілді. Ел дамуға көмек және сауда салаларындағы кейбір халықаралық қолдау шараларына эксклюзивті қолжетімділіктен айырылды.