Кіріспе

Жаңа Зеландияның сыртқы қатынастары негізінен дамыған демократиялық елдерге және Тынық мұхиты аралдарының дамып келе жатқан экономикаларына бағытталған. 20-шы ғасырдың соңына дейін Жаңа Зеландия Ұлыбританиямен (бұрынғы британдық колония ретінде) тығыз байланыста болды және басқа елдермен екіжақты қарым-қатынастары шектеулі болды. 20-шы ғасырдың екінші жартысынан бастап Австралия Жаңа Зеландияның ең маңызды мәдени, экономикалық және әскери серіктесіне айналды. Бүгінде ел Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастық ұйымы, Тынық мұхиты қауымдастығы және Тынық мұхиты аралдары форумы сияқты бірнеше көпжақты саяси ұйымдарға қатысады. Жаңа Зеландия дамып келе жатқан күш ретінде сипатталған, бірақ мұндай талапты оның орташа өлшемдегі экономикасы және шектеулі әскери мүмкіндіктері контекстінде қарастыру қажет. Елдің негізгі саяси партиялары сыртқы саясаттың жалпы бағыттары бойынша келісімде, ал үкімет еркін сауданы, ядролық қаруды жоюды және қару-жарақтарды бақылауды ілгерілетуде. 2013 жылдың жазында Жаңа Зеландияның сыртқы істер министрі Мюррей МакКалли былай деп мәлімдеді:
Жаңа Зеландияның барлық маңызды қарым-қатынастары жақсы деңгейде. Америка Құрама Штаттарымен сауда қарым-қатынастарында маңызды прогресске үміт бар. Қытай-Жаңа Зеландия қарым-қатынастары да бірқалыпты, бірақ сауда қарқынды дамуда. Жапонияның Транс-Тынық мұхиты серіктестігіне қосылуы қуантарлық өзгеріс, ал Жаңа Зеландия Оңтүстік Кореямен еркін сауда келісімін жасауды жалғастыруда. Үкімет Ресей, Оңтүстік Азия, Латын Америкасы, Парсы шығанағы және әсіресе Тынық мұхиты аймағындағы қарым-қатынастарды күшейту жоспарларын іске асыруда. Африка құрлығындағы елдермен байланысты жақсартудың да мүмкіндіктері зерттелуде.

Маорилер билігі

Жаңа Зеландияға алғаш рет шамамен 1300 жылы Полинезиялықтар қоныстанды. 1760 жылдардан бастап Жаңа Зеландияға түрлі еуропалық саяхатшылар мен саудагерлер, содан кейін миссионерлер мен қоныс аударушылар келе бастады. Әсіресе Солтүстік облыста (Нортленд) бейресми сауда жүйесі қалыптасты, соның нәтижесінде кейбір iwi (тайпалар) байып, күшті болды. Маори – көптеген өзгермелі басшылықтардан тұратын тайпалық қоғам болғандықтан, еуропалықтармен қарым-қатынас ресми емес және жағдайдай болып дамыды. 1835 жылы британдық резидент Джеймс Басбидің жетекшілігімен Солтүстік облыстың басшылары тәуелсіздік декларациясына қол қойды, оны Ұлыбритания мойындады.

Британдық отар

Көптеген маорилер еуропалық державалар басып кіріп, жерлерін тартып ала қояды деп әлі де алаңдады, ал кейбір iwi-лер өз аймақтарына келген еуропалықтардың көптігін бақылауда қиындықтарға тап болды. Ағылшын миссионерлері маорилерді христиан дініне өткізуге жасаған тырысқандарына кедергі келтіретін құқықбұзушылықтың жоғары деңгейіне алаңдады. Британдық колониялық кеңсе миссионерлердің ықпалымен және тәуелсіз Жаңа Зеландия компаниясының аралдарды жеке колонияға айналдыруды жоспарлап отырғаны туралы хабарлардан әсер алып, келісімге келіссөз жүргізу үшін теңіз капитаны Уильям Хобсонды жіберді. 1840 жылы қол қойылған Уайтанги шарты Жаңа Зеландияны Британ империясының бір бөлігіне айналдырды, Жаңа Зеландияның губернаторы тағайындалды және маорилерге британдық азаматтардың құқықтары берілді. Жаңа Зеландияны Британияның қосып алуы Британияның Жаңа Зеландияның сыртқы саясатын бақылауын қамтамасыз етті. Ұлыбритания мен Ирландияның Біріккен Корольдігінен субсидияланған ірікөлденім басталып, 1850-60 жылдары алтын іздеуге кеншілер келді. Колония 1850 жылдары өкілді және жауапты үкіметпен ішкі басқару құқығына ие болды, бірақ сыртқы істер мен қорғанысқа бақылау құра алмады. 1860 жылдары британдықтар 16 000 әскерді Солтүстік аралдағы Жаңа Зеландия соғыстарын басу үшін жіберді. Колония Британияға алтын, әсіресе жүн экспорттады. 1880 жылдардан бастап тоңазыту технологиясының дамуы мұздатылған ет пен сүт өнімдерін Британияға жаппай экспорттауға негізделген экспорттық экономика құруға мүмкіндік берді. 1899-1902 жылдары Жаңа Зеландия алғаш рет сыртқы соғысқа қатысып, Екінші Бур соғысында британдықтардың жағында соғысуға әскер жіберді. 1907 жылы ел колония мәртебесінен доминион мәртебесіне өтті. Жаңа Зеландия Бірінші дүниежүзілік соғыста Ұлыбритания жағында соғысу үшін жас жігіттерінің көп бөлігін жіберді. Галлиполидегі сәтсіз жорықтағы олардың батырлығы Жаңа Зеландия тарихында олардың құрбандықтарын мәңгі есте қалдырып, елдің рухани тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Соғыстан кейін Жаңа Зеландия Версаль шартына қол қойды (1919) және Ұлттар Лигасына қосылды. Веллингтон Лондондағы консервативтік үкіметтерге сенді, бірақ лейбористерге емес. 1924 және 1929 жылдары британдық лейбористік партия билікке келген кезде Жаңа Зеландия үкіметі лейбористердің сыртқы саясатынан қорқыныш сезінді, себебі ол Ұлттар Лигасына сүйенді. Лигаға сенімсіздік танытылды және Веллингтон Лиганың қолдауымен бейбіт әлемдік тәртіп орнатылатынына үміттенбеді. Империяның ең адал доминионы бірінші және екінші британдық лейбористік үкіметтердің Лиганың төрелік және ұжымдық қауіпсіздік келісімдеріне сенім артуына қарсылық білдірді. 1912-1935 жылдар аралығындағы Реформа және Біріккен партиялар үкіметтері «реалистік» сыртқы саясатты ұстанды. Олар ұлттық қауіпсіздікті басты орынға қойып, Лига сияқты халықаралық институттарға күмәнданып қарады және өздік шешім қабылдау, демократия және адам құқықтары мәселелеріне қызығушылық танытпады. Алайда оппозициялық Лейбористік партия көбірек идеализмді көрсетіп, халықаралық істерге либералды интернационалистік көзқарас ұсынды. 1935 жылдан бастап Бірінші лейбористік үкімет сыртқы саясатта белгілі бір деңгейде идеализмді көрсетті, мысалы, нацистік Германия мен Жапонияның агрессиясына қарсы шықты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жаңа Зеландия Ұлыбританияны қорғауға толыққанды қосылды, премьер-министр Майкл Джозеф Савидж: «Британия қайда болса, біз де сондамыз; Британия қайда тұрса, біз де тұрамыз» деп мәлімдеді. Жаңа Зеландия сарбаздары Солтүстік Африкада, Италияда және Тынық мұхитында, ал авиаторлары Англияда және Тынық мұхитында соғыс бойы қызмет етті, тіпті Жаңа Зеландия жапон шапқындығынан қауіптенген кезде де.

1945 жылдан бастап

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жаңа Зеландия үкіметі 1943 жылы алғаш рет Сыртқы істер департаментін (қазіргі Сыртқы істер және сауда министрлігі) құрды, ол бұрын Лондондағы Доминион кеңсесі басқарған сыртқы саясатты өз қолына алды. 1947 жылы Жаңа Зеландия 1931 жылғы Вестминстер статутын 1947 жылғы Вестминстер қабылдау туралы заңмен ратификациялады, бұл Жаңа Зеландияны Ұлыбританиядан толық тәуелсіз етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сингапурдың түсуі Жаңа Зеландияны Ұлыбритания империясын қорғауда енді Ұлыбританияға сене алмайтынын түсінуге мәжбүр етті. Жаңа Зеландия әскерлері Малайзиядағы коммунистік бүлікке қарсы сәтті шайқаста британдықтарға көмектесті және Сингапурда, кейін Кипрде әуе күштерінің эскадрильясын ұстап, британдық күштерді қолдады. Жаңа Зеландия дипломаттары Америка Құрама Штаттарымен одақ құруға ұмтылды және 1951 жылы Жаңа Зеландия, Австралия және АҚШ арасындағы ANZUS шартына қосылды. Американың қорғау кепілдігіне жауап ретінде Жаңа Зеландия Американың соғыстарында қолдау көрсетуге міндетті деп ойлады және Біріккен Ұлттар Ұйымының басшылығымен Корея соғысына (1950–1953 жж.) және Вьетнам соғысына күш жіберді. 1970 жылдарға қарай көптеген жаңа зеландиялықтар өз елдерінің АҚШ-ты қолдауына, әсіресе Вьетнамда және ядролық қуатты және қаруланған АҚШ әскери кемелерінің келуіне наразылық білдіре бастады. Үшінші Лейбористік үкімет (1972–1975) Жаңа Зеландия әскерлерін Вьетнам соғысынан шығарды және Тынық мұхитындағы француз ядролық сынақтарына қарсылық көрсетті, бір кезде сынақтарға наразылық білдіру үшін әскери кеме жіберді. 1973 жылы Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа кіруі Жаңа Зеландияны тәуелсіздікке итеруге мәжбүр етті. Британдықтардың бұл қадамы Жаңа Зеландияның ең ірі нарығына сауда қолжетімділігін шектеді, сондықтан ол Азия, Америка және Таяу Шығыста жаңа сауда серіктестерін іздеді. Австралия мен Жаңа Зеландия 1983 жылы еркін сауда туралы жақын экономикалық қатынастар келісіміне қол қойды. 1984 жылы Төртінші Лейбористік үкімет сайлануы тәуелсіз сыртқы саясаттың жаңа кезеңін басталды. Ядролық қуатты және ядролық қаруланған кемелерге Жаңа Зеландия суларына кіруге тыйым салынды, бұл Жаңа Зеландияны ANZUS шартынан шығарды. Иммиграциялық заңдар либералданды, нәтижесінде Азиядан иммиграция күрт өсті. Төртінші Ұлттық үкімет (1990–1999) тарифтер мен импорттық шектеулердің көп бөлігін алып тастау арқылы сауданы либералдандырды. 2008 жылы Сыртқы істер министрі Уинстон Петерс Жаңа Зеландияның сыртқы қызметі үшін "жер сілкінісіндей өзгеріс" деп атаған жаңалықты жариялады, ол елдің "халықаралық аренада лайықты қатысуын сақтау үшін күресіп жатқанын" жоюға бағытталған. Петерс министрлікке қосымша қаржы бөлінетінін және шетелде қызмет ететін Жаңа Зеландия дипломаттарының санын 50%-ға арттыратынын мәлімдеді. Алайда бұл саясат 2008 жылғы жалпы сайлаудан кейін өзгертілді, нәтижесінде Джон Ки басқаратын Жаңа Зеландияның Бесінші Ұлттық үкіметі билікке келді.

Ұлттар Достастығы

Жаңа Зеландия Ұлттар Достастығының мүше мемлекеті болып табылады – алғашқы мүшелердің бірі ретінде, Жаңа Зеландия Доминионы 1907 жылдың 26 қыркүйегінде жарияланды. Қазіргі уақытта Жаңа Зеландия королі Карл III патшалық биліктегі монарх және мемлекет басшысы болып табылады, ол Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы арқылы өкілдік етеді. Жаңа Зеландия көптеген басқа Достастық елдерімен берік қарым-қатынас орнатып, олардың көпшілігінде жоғары комиссарлар мен жоғары комиссиялар қызмет етеді.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

Жаңа Зеландия 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының құрылтайшы мүшесі болды және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің бірінші айналымдық тұрақты емес мүшелерінің қатарында болды. Жаңа Зеландияның премьер-министрі Питер Фрейзер Жаңа Зеландияның Оңтүстік Тынық мұхитында қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, АҚШ сияқты әлемнің ірі державаларымен бірігіп, шағын елдердің әлемдік істерге қатысуына кепілдік беретін ұйым құру қажет деп ойлады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сингапурдың түсуінен кейін Ұлыбританияның Жаңа Зеландияны қорғауға шамасы жетпейтіні анық болды, сондықтан үкімет күшті державалар тобымен тәуелсіз қарым-қатынас саясатын ұстанудың Жаңа Зеландияны қорғаудың ең тиімді жолы екеніне келісті.

Халықаралық ұйымдарға қатысу

Жаңа Зеландия Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ), Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ), Дүниежүзілік банкке, Халықаралық валюта қорына (ХВҚ), Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына (ЭЫДҰ), Халықаралық энергетикалық агенттікке, Азия даму банкіне, Тынық мұхит аралдары форумына, Тынық мұхит қауымдастығының хатшылығына, Коломбо жоспарына, Азия-Тынық мұхит экономикалық ынтымақтастық ұйымына (АТЭЫ) және Халықаралық кит аулау комиссиясына қатысады. Жаңа Зеландия сондай-ақ Комонвеллге мүше ретінде белсенді түрде қатысады. 1985 жылы ANZUS әскери одағының тоқырауына қарамастан, Жаңа Зеландия АҚШ және Австралиямен халықаралық мәселелердің кең ауқымы бойынша жақсы қарым-қатынастарды сақтап келеді. Бұрын Жаңа Зеландияның географиялық оқшаулануы және оның ауыл шаруашылығы экономикасының жалпы өркендеуі халықаралық істерге қоғамдық қызығушылықты шектеген еді. Алайда, жаһандық сауданың өсуі және басқа да халықаралық экономикалық оқиғалар жаңа зеландиялықтарды өз елінің теңсіз шетелдік нарықтарға тәуелділігін арттырды. Жаңа Зеландия үкіметтері еркін сауданы, әсіресе ауыл шаруашылығы өнімдерін жақтайды және ел ДСҰ-дағы Кэрнс тобының құрамына кіреді. Жаңа Зеландияның Азиямен экономикалық байланысы күшейіп келеді. Жаңа Зеландия Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығымен (АСЕАН) «әңгімелесу серіктесі», Шығыс Азия саммитінің мүшесі және АТЭЫ-ның белсенді қатысушысы болып табылады. Коломбо жоспарының негізін қалаушысы ретінде Жаңа Зеландия Азия елдеріне техникалық көмек және капитал ұсынды. Ол сондай-ақ Азия даму банкі және БҰҰ бағдарламалары арқылы үлес қосады және БҰҰ Азия және Тынық мұхиты экономикалық және әлеуметтік кеңесінің мүшесі болып табылады.

Халықаралық ұйымға қатысудың қорытындылары

ABEDA, ANZUS (АҚШ 1986 жылғы 11 тамызда Жаңа Зеландияға қатысты қауіпсіздік міндеттемелерін тоқтатты), APEC, ARF (әңгімелесу серіктесі), AsDB, ASEAN (әңгімелесу серіктесі), Австралия тобы, Ұлттар Достастығы, CP, EBRD, ESCAP, FAO, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt, ICFTU, ICRM, IDA, IEA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IOM, ISO, ITU, NAM (қонақ ретінде), NSG, OECD, OPCW, PCA, PIF, Sparteca, SPC, БҰҰ, UNAMSIL, UNCTAD, UNESCO, UNHCR, UNIDO, UNMIK, UNMISET, UNMOP, UNTSO, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WTO

Шетелдік аумақтар

Жаңа Зеландия Токелауды (бұрын Токелау аралдары деп аталатын) өзін-өзі басқаруға құқығы жоқ отарлық аумақ ретінде басқарады. 2006 жылдың ақпан айында Токелауда БҰҰ демеушілігімен өздігінен басқарушы мемлекет болу туралы референдум өтті, бірақ қабылдану үшін қажетті үштен екі көпшілік жиналмады. Самоа 1918 жылдан 1962 жылға дейін Жаңа Зеландияның протектораты болды. Дегенмен, Жаңа Зеландия Ниуэ және Кук аралдарының жауапкершілігін сақтап қалды, олар Жаңа Зеландиямен еркін байланыста. Осы үш елдің азаматтары Жаңа Зеландияның азаматтығына ие және Жаңа Зеландияда денсаулық сақтау және білім алу құқықтарымен бірге келеді. Жаңа Зеландия 1923 жылдан бері Антарктиданың Росс тәуелділігі деп белгіленген бөлігіне құқық талап етеді.

Әскери

Географиялық орналасуына байланысты Жаңа Зеландияның аумақтық тұтастығына тікелей қауіп төнбейді, оның қорғаныс қалыптасуы және шектеулі қаржылық мүмкіндігі осыны көрсетеді. Жаңа Зеландияның Қорғаныс күштері көптеген басқа елдерге қарағанда шағын, және оның әуе шабуылына қарсы қабілеті жоқ, бірақ оның әскері жалпы алғанда өте кәсіби деп есептеледі. Оның шетелдегі міндеттері көбінесе бейбітшілік сақтау, әсіресе Тынық мұхитында, ал кеңірек аймақтық қауіпсіздік Австралияның жауапкершілігінде. XXI ғасырда бейбітшілік орнату үшін Шығыс Тимор, Соломон аралдары және Тонгаға жасақтар жөнелтілді. Инженерлік және қолдау күштері Ирак соғысына да қатысты, бірақ Жаңа Зеландия «еріктілер коалициясының» мүшесі емес. Жаңа Зеландияның соңғы онжылдықтардағы ең ірі әскери қатысуы – 9 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін АҚШ бастаған Ауғанстанға басып кіруден кейін болды. Бұл жасаққа SAS әскерлері де кірді. 2021 жылдың ақпан айында MFAT 2016 және 2018 жылдары Сауд Арабиясының Қарулы күштеріне сатылатын әскери техникаға экспорттық рұқсаттар бергенін растады. Ресми ақпарат туралы заң бойынша алынған құжаттар әскери экспорт бойынша толық мәліметтерді көрсетті. Бұл ашықлағаннан кейін Air New Zealand компаниясының бизнес-бөлімінің Сауд Арабиясының Корольдік теңіз күштеріне келісімшарт негізінде көмек көрсеткені және адам құқықтары жөніндегі міндеттемелерін бұзғаны туралы бұрынғы хабарлама пайда болды. Air New Zealand компаниясының The Gas Turbines бизнес-бөлімінің Сауд Арабиясының Корольдік теңіз күштеріне көмек көрсетуі жөніндегі мәселе 2021 жылдың сәуір айының басында Сыртқы істер және сауда министрлігіне Бизнес, инновация және жұмыс министрлігінің бұрынғы басшысымен қарауға тапсырылды. Екі тарап арасындағы келісімшарт Йемендегі соғыстағы араб мемлекетінің рөлінен кейін сынға ұшырады. БҰҰ Сауд Арабиясына жасалатын әскери экспорт Йемендегі қақтығыста қолданылуы мүмкін екендігі туралы алаңдаушылық білдіргені хабарланды, оған қарамастан MFAT елге экспортқа рұқсат берді, бұл Жаңа Зеландияның Сауд Арабиясымен қарым-қатынасын тексеруге шақыруға әкелді.

Шетелдік көмек

Жаңа Зеландияның ресми көмек бағдарламасын Жаңа Зеландияның халықаралық даму агенттігі (NZAID) басқарады, ол Сыртқы істер және сауда министрлігіне қарасты жартылай дербес орган. 2007 жылы Жаңа Зеландия Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) ішінде жалпы ұлттық табыстың (ЖҰТ) шетелдік дамуға жұмсалған үлесіне қарай ең төменгі алтыншы орынды иеленді. Жаңа Зеландияның үлесі ЖҰТ-тың 0,27%-ын құрады. Бұл көмектің көп бөлігі Тынық мұхиты аймағына бағытталды. Дегенмен, ел кейде ірі дағдарыстарға жауап беруде жомарттық көрсетеді, мысалы, 2004 жылы Үнді мұхитындағы цунамиге шамамен 100 миллион доллар көмек берді, 2010 жылы Гаитидегі жер сілкінісіне 1 миллион доллар бөлді, ал кейін үкімет 2011 жылы Жапониядағы жер сілкінісі мен цунамиге 2 миллион доллар жұмсады. 2015 жылғы сәуір және мамыр айларында Непалда болған жер сілкінісінен кейін Жаңа Зеландия үкіметі бастапқы гуманитарлық көмек ретінде 1 миллион доллар жіберді және 45 қалалық іздеу-құтқару техникасын жұмылдырды. Жаңа Зеландия әскерлері мен ұшақтары да Азия-Тынық мұхиты аймағындағы апат аймақтарына жиі жіберіледі.

Ядролық қарусыз саясат

1970 және 1980 жылдары Жаңа Зеландияда ядролық қаруға қарсы көңіл күшейіп, Тынық мұхитындағы Моруроа атолындағы француз ядролық сынақтарына байланысты алаңдаушылықтар артты. Норман Кирк басқарған үшінші Лейбористік үкімет 1972 жылы Австралияның қолдауымен Францияны Халықаралық сотқа шақырды, француз тарапынан Тынық мұхитының оңтүстігіндегі Француз Полинезиясындағы Муруроа атолындағы атмосфералық ядролық сынақтарды тоқтату талап етілді. 1972 жылы наразылық және қарсылық білдіру үшін Кирк үкіметі екі фрегатын Моруроа сынақ аймағына жіберді. 1972 мен 1991 жылдар арасында француз сынақтарын бұзуға тырысқан бейбітшілік яхталары үйлесімді наразылықтарда Муруроаның шеттеу аймақтарына жүзіп өтті. Жаңа Зеландия порттарына келетін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемелеріндегі ядролық қарулардың таралуы және ядролық оқ-дәрілер немесе реакторлардың болуына қатысты алаңдаушылықтар күшейді. 1984 жылы сайланғаннан кейін Дэвид Ланге басқарған Лейбористік партия үкіметі мұндай кемелердің сапарларына қарсы екенін мәлімдеді. 1985 жылдың ақпанында Жаңа Зеландия "Буханан" кемесін қабылдамады, ал АҚШ жауап ретінде портқа қол жеткізу қайта қалпына келтірілмесе, Жаңа Зеландияға қатысты келісім міндеттемелерін тоқтататынын жариялады. 1987 жылы Лейбористік үкімет Жаңа Зеландияны ядролық қарудан азат аймақ деп жариялап, ұстанымын нығайтты (Жаңа Зеландияның ядролық қарудан азат аймағы, қарусыздандыру және қару-жарақтарды бақылау туралы 1987 жылғы заң), бұл Жаңа Зеландияны заңды түрде ядролық қорқыту сценарийінен шығарып, ядролық қуатпен жұмыс істейтін соғыс кемелерінің портына кіруіне тыйым салды. Бұл санатқа кірмейтін соғыс кемелеріне кедергі келтірілмеді, бірақ АҚШ Жаңа Зеландияға соғыс кемелерінің кез келген келесі сапары АҚШ-тың кемелерінің ядролық қабілетін "растамай не жоққа шығармай" қауіпсіздік саясатын бұзусыз жүзеге асырылмайды деген тұжырымға келді. 1987 жылы Жаңа Зеландия елді ядролық қарудан азат аймақ деп жариялаған заң қабылдады, атап айтқанда Жаңа Зеландияның ядролық қарудан азат аймағы, қарусыздандыру және қару-жарақтарды бақылау туралы заң; сол жылы АҚШ "Брумфилд" заңымен жауап берді, Жаңа Зеландияны "одақтас" емес, "дос" деп белгіледі. Осыдан бері Жаңа Зеландия мен АҚШ арасындағы қарым-қатынас бірнеше рет өрлеу мен төмендеуді бастан өткерді. Соңғы жылдары, әсіресе ACT Жаңа Зеландия саяси партиясы ядролық қаруға қарсы заңнаманы жоюды ұсынды; және 2006 жылдың ақпанына дейін Ұлттық партия мәселе бойынша референдум өткізуді жақтады. Алайда, қоғамдық пікір елдің ядролық қарудан азат аймақ мәртебесін қолдайды. 2006 жылдың мамырында АҚШ-тың Шығыс Азия және Тынық мұхиты істері жөніндегі мемлекеттік хатшысының көмекшісі Кристофер Хилл АҚШ пен Жаңа Зеландия арасындағы келіспеушілікті "өткеннің қалдығы" деп сипаттады, сонымен қатар АҚШ Жаңа Зеландиямен тығыз қорғаныс қарым-қатынасын қалайтынын және Жаңа Зеландияның Ауғанстандағы және Ирактағы қайта құрудағы қатысуын жоғары бағалады. "Менің ойымша, ядролық мәселеде бір-біріміздің ойымызды өзгертуге тырысудың орнына, бұл біршама ескірген нәрсе, біз жұмыс істей алатын нәрселерге назар аударуымыз керек", - деді ол Australian Financial Review газетіне берген сұхбатында. 2006 жылы АҚШ Жаңа Зеландияның сыртқы саясатына қысымды күшейтті, АҚШ сауда шенеуніктері америкалық ядролық кемелерге Жаңа Зеландия порттарына тыйым салуды екі ел арасындағы ықтимал еркін сауда келісімімен байланыстырды. Франция мен Жаңа Зеландия арасындағы қарым-қатынас 1980 және 1990 жылдары Моруроадағы француз ядролық сынақтары және Окленд портындағы "Rainbow Warrior" кемесіне жасалған шабуылдан кейін екі рет шиеленісті болды. Соңғысы Жаңа Зеландияның егемендігіне қарсы мемлекеттік терроризм актісі ретінде кеңінен танылды және сол кездегі француз президенті Франсуа Миттеранның бұйрығымен жасалды, бірақ ол сол кезде қатысы бар екенін жоққа шығарды. Бұл оқиғалар Жаңа Зеландияның ядролық қаруға қарсы саясатын сақтап қалуға деген ниетін нығайтты. Қазіргі уақытта екі ел арасындағы қарым-қатынас достық, сауда байланыстары тығыз және көптеген екіжақты байланыстар бар. 2017 жылы Жаңа Зеландия Біріккен Ұлттар Ұйымының ядролық қаруды тыйым салу туралы шартына қол қойды. Сыртқы істер министрі Джерри Браунли келісім "Жаңа Зеландияның халықаралық ядролық қарусыздануға ұзақ жылдар бойы берген міндеттемесіне сәйкес келеді" деді.

Латын Америкасы

Жаңа Зеландия бірқатар Латын Америкасы елдерімен, әсіресе экономикалық саласында, берік байланыстарға ие. Жаңа Зеландияның Мексика қаласында, Сантьягода, Бразилиада және Буэнос-Айресте елшіліктері орналасқан – олардың алғашқысы (Сантьяго) 1972 жылы ашылды. Жаңа Зеландия үкіметінің 2010 жылдың мамыр айында жарияланған Латын Америкасы стратегиясы бойынша, Жаңа Зеландияның аймаққа жылдық экспорты 1 миллиард NZ$ шамасында, ал аймақтағы Жаңа Зеландияның инвестициялары (агротехнология, энергетика, балық шаруашылығы және мамандандырылған өндіріс сияқты салаларда) шамамен 1,3 миллиард NZ$ құрайды. Стратегияда аймақта Жаңа Зеландияның инвестициялар мен қызмет көрсету саудасын кеңейтуге зор мүмкіндіктер бар екені айтылады. Стратегия алты елге (Бразилия, Мексика, Чили, Аргентина, Уругвай және Перу) баса назар аударады және Жаңа Зеландияның мынадай мақсаттарға жетуі керек екенін көрсетеді: Жаңа Зеландиялық бизнес өкілдері арасында аймақтың жақсырақ түсінілуін қамтамасыз ету, инвестицияларды, сауданы және бірлескен кәсіпорындарды ұлғайту мүмкіндіктерін анықтауға көмектесу; Жаңа Зеландия мен Латын Америкасы арасындағы бизнеске кедергі келтіретін факторларды азайту; аймақта Жаңа Зеландия туризмін дамыту; Жаңа Зеландия мен аймақ арасындағы әуе байланыстарын жақсарту; білім беру, ғылыми зерттеулер және ғылым салаларындағы байланыстарды нығайту. Латын Америкасынан Жаңа Зеландияға туристер мен студенттердің көптеп келуі байқалады. Мысалы, 2010 жылдың маусымына дейін шамамен 30 000 латын америкалық азамат Жаңа Зеландияға сапар шекті. Бұған қоса, Жаңа Зеландия Бразилия, Аргентина, Чили, Перу, Мексика және Уругвай елдерімен танымал Жұмыс Демалыс бағдарламаларын жүзеге асырып келеді.

Тынық мұхит қатынастары

Жаңа Зеландияның сыртқы саясатының көп бөлігі Тынық мұхиты аймағына, әсіресе Полинезия мен Меланезияға бағытталған. Екіжақты экономикалық көмек ресурстары Тынық мұхитының оңтүстік аймағындағы арал мемлекеттеріндегі жобаларға, әсіресе Бугенвильге жұмсалды. 1962 жылы қол қойылған достық шартында көрініс тапқан Самоамен (бұрынғы Батыс Самоа деп аталған) елдің ұзаққа созылған байланысы және Тонгаменғы тығыз қарым-қатынасы екі елден де жұмысқа рұқсат алып иммигранттар мен туристердің келуіне әкелді. Жақында Жаңа Зеландия әскерлері Тынық мұхиты аймағындағы Шығыс Тимор, Соломон аралдары және Тонгадағы бейбітшілік сақтау операцияларына қатысты, қараңыз Жаңа Зеландияның әскери тарихы. 1947 жылы Жаңа Зеландия Австралия, Франция, Ұлыбритания және АҚШ-пен бірлесіп Тынық мұхиты аймағының әл-ауқатын арттыру мақсатындағы аймақтық ұйым – Оңтүстік Тынық мұхиты комиссиясын құрды. Жаңа Зеландия осы ұйымның жетекшісі болды. 1971 жылы Жаңа Зеландия Оңтүстік Тынық мұхитының басқа тәуелсіз және өздік басқару құқығы бар мемлекеттерімен бірге жыл сайын "үкімет басшылары" деңгейінде кездесетін Оңтүстік Тынық мұхиты форумын (қазіргі Тынық мұхиты аралдары форумы) құрды.

2006 жылғы Шығыс Тимор дағдарысы

26 мамырда Жаңа Зеландия 42 сарбазды жөнелтті, ал екінші топ 120 сарбаз 27 мамырда Крайстчерчтен Таунсвиллге (Квинсленд штаты), содан кейін Шығыс Тиморға бағыт алды. Кларк бұл күштерді австралиялық қолбасшылықтың қажетті жерлеріне орналастырылатынын мәлімдеді.

Африка

Елдің ресми қатынастары басталды
29 қазан 1985 Алжир Австралияның Канберра қаласындағы елшілігінен Жаңа Зеландияға аккредиттелген. Жаңа Зеландия Алжирдің Каирдегі елшілігінен аккредиттелген. Ангола Жаңа Зеландияға Сингапурдағы елшілігінен аккредиттелген. Жаңа Зеландия Оңтүстік Африканың Претория қаласындағы жоғарғы комиссиясынан Анголаға аккредиттелген. Джибути Жапонияның Токио қаласындағы елшілігінен Жаңа Зеландияға аккредиттелген. Жаңа Зеландия Джибутиге Аддис-Абебадағы елшілігінен аккредиттелген.
1 қараша 1969 Мысыр – Жаңа Зеландия қатынастары
Мысырдың Веллингтонда елшілігі бар. Жаңа Зеландияның Каирде елшілігі бар.
6 желтоқсан 2011 Эфиопия мен Жаңа Зеландия 2014 жылы Эфиопияның Аддис-Абеба қаласында Жаңа Зеландия елшілігінің ашылуымен ресми қарым-қатынасты бастады. Алайда бейресми қарым-қатынастар 1937 жылы Италияның басқыншылығы кезінде Эфиопияны егемен мемлекет ретінде тануды жалғастыру туралы өтінішіне Жаңа Зеландия қолдау көрсеткен кезден басталады. Эфиопия Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. Жаңа Зеландияның Аддис-Абебада елшілігі бар. Гана Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы жоғары комиссиясынан аккредиттелген. Жаңа Зеландия Ганаға Эфиопияның Аддис-Абеба қаласындағы елшілігінен аккредиттелген.
9 маусым 1982 Кения Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы жоғары комиссиясынан аккредиттелген. Жаңа Зеландия Кенияға Эфиопияның Аддис-Абеба қаласындағы елшілігінен аккредиттелген.
4 мамыр 1983 Екі ел 4 мамыр 1983 жылы дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, осы кезде Социалистік халықтық Ливия Араб Джамахириясының халықтық бюросының (елшілігінің) бірінші хатшысы (елшісі), Канберрада тұратын, Жаңа Зеландияның генерал-губернаторына сенімхаттарын тапсырды.
6 наурыз 1983 Екі ел 6 наурыз 1983 жылы дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, осы кезде Малидің Жаңа Зеландиядағы бірінші елшісі (Пекинде тұратын) Бубакар Туре генерал-губернаторға сенімхаттарын тапсырды.
Маврикий Австралияның Канберра қаласындағы жоғары комиссиясынан Жаңа Зеландияға аккредиттелген. Жаңа Зеландия Маврикийге Оңтүстік Африканың Претория қаласындағы жоғары комиссиясынан аккредиттелген. Марокко Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. Жаңа Зеландия Мароккоға Мадридтегі (Испания) елшілігінен аккредиттелген. Мозамбик Жаңа Зеландияға Токиодағы (Жапония) елшілігінен аккредиттелген. Жаңа Зеландия Мозамбикке Преториядағы (Оңтүстік Африка) жоғары комиссиясынан аккредиттелген.
16 сәуір 1982 Екі ел 16 сәуір 1982 жылы Нигерияның Канберрадағы бірінші жоғары комиссары Эдвард Сану Жаңа Зеландияның генерал-губернаторына сенімхаттарын тапсырған кезде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Нигерия Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы жоғары комиссиясынан аккредиттелген. Жаңа Зеландия Сенегалға Париждегі (Франция) елшілігінен аккредиттелген. Сенегал Жаңа Зеландияға Токиодағы елшілігінен аккредиттелген.
19 қаңтар 1994 Жаңа Зеландия – Оңтүстік Африка қатынастары
Жаңа Зеландияның Преторияда жоғары комиссиясы бар. Оңтүстік Африканың Веллингтонда жоғары комиссиясы бар.
7 желтоқсан 1981 Жаңа Зеландия Преториядағы жоғары комиссиясынан Танзанияға аккредиттелген. Танзания Жаңа Зеландияға Токиодағы елшілігінен аккредиттелген. Жаңа Зеландия Угандаға Аддис-Абебадағы елшілігінен аккредиттелген. Уганда Жаңа Зеландияға Канберрадағы жоғары комиссиясынан аккредиттелген және Вайкатода құрметті консулдығы бар. Екі ел де Ұлттар Достастығының толыққанды мүшесі.
2 сәуір 1985 Жаңа Зеландия Преториядағы жоғары комиссиясынан Замбияға аккредиттелген. Замбия Жаңа Зеландияға Канберрадағы жоғары комиссиясынан аккредиттелген. Екі ел де Ұлттар Достастығының толыққанды мүшесі.
15 ақпан 1985 Жаңа Зеландия Преториядағы жоғары комиссиясынан Зимбабвеге аккредиттелген. Зимбабве Жаңа Зеландияға Канберрадағы елшілігінен аккредиттелген.

Азия

Ауғанстан Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген және Оклендте құрметті консулдығын сақтайды. Жаңа Зеландия Ауғанстанға Тегерандағы (Иран) елшілігі арқылы аккредиттелген. 6 маусым 1992 Армения Жаңа Зеландияға Токиодағы (Жапония) елшілігі арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландия Арменияға Ресейдің Мәскеудегі елшілігі арқылы аккредиттелген. 29 маусым 1992 ж. Әзірбайжан Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландия Әзірбайжанға Ресейдің Мәскеудегі елшілігі арқылы аккредиттелген. Бангладеш–Жаңа Зеландия қарым-қатынастарын қараңыз. Бангладеш Австралияның Канберра қаласындағы жоғары комиссариаты арқылы Жаңа Зеландияға аккредиттелген. Жаңа Зеландия Бангладешке Үндістанның Нью-Делидегі жоғары комиссариаты арқылы аккредиттелген. 1984 жылдың 5 мамыры Бруней–Жаңа Зеландия қарым-қатынастарын қараңыз. Бруней Жаңа Зеландияға Бандар-Сери-Бегаван қаласындағы Сыртқы істер министрлігі арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландия Брунейге Куала-Лумпурдағы жоғары комиссариаты арқылы аккредиттелген. Екі ел де Ұлттар Достастығының толыққанды мүшесі болып табылады. 22 желтоқсан 1972 ж. Қытай–Жаңа Зеландия қарым-қатынастарын қараңыз. Қытай мен Жаңа Зеландияның қарым-қатынасы өте жақсы және үнемі жақсарып келеді. Екіжақты қарым-қатынас Жаңа Зеландия үшін ең маңызды қарым-қатынастардың біріне айналды. Қытай мен Жаңа Зеландия арасындағы еркін сауда келісіміне 2008 жылдың 7 сәуірінде Қытай Халық Республикасының премьер-министрі Вэнь Цзябао мен Жаңа Зеландияның премьер-министрі Хелен Кларк Пекинде қол қойды. Бұл Қытайдың дамыған елмен жасаған алғашқы еркін сауда келісімі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Жаңа Зеландияның Қытаймен байланысы оның тарихының ерте кезеңінде басталды. Жаңа Зеландиядағы этникалық қытайлардың алғашқы жазбалары Гуандун провинциясынан (Кантон) келген иммигранттар болды, олар 1860 жылдардағы алтын асыру дәуірінде келді. Миссионерлік, сауда және кең ауқымды иммиграциялық байланыстар Қытайдың Республикалық дәуірінде (1912–1949) де жалғасты. Қытай Халық Республикасының (ҚХР) құрылуы осы байланыстарды тоқтатты. Қытайдың Веллингтонда елшілігі және Окленд пен Крайстчерчте бас консулдықтары бар. Жаңа Зеландияның Пекинде елшілігі және Чэнду, Гуанчжоу, Гонконг және Шанхайда бас консулдықтары бар. Шығыс Тимордың Веллингтонда елшілігі бар. Жаңа Зеландияның Дилиде елшілігі бар. Үндістан–Жаңа Зеландия қарым-қатынастарын қараңыз. Үндістан мен Жаңа Зеландияның қарым-қатынасы кейбір жағдайларда мықты болса, басқаларында сәл әлсіреген. Жаңа Зеландия мен Үндістан еркін сауда келісімін қарастыруда, 2009 жылдың қазан айында Үндістанның жаңа премьер-министрі Манмохан Сингх Жаңа Зеландияның премьер-министрі Джон Кейге еркін сауда келісімін қабылдауға дайын екенін айтты. Үндістан мен Жаңа Зеландия арасындағы еркін сауда келісімі екі ел үшін де пайдалы болуы мүмкін, бірақ бұл идеяны елестетудің қажеті жоқ, себебі Үндістанның ауыл шаруашылығы саласына үлкен субсидиялар беріледі, ал бұл Жаңа Зеландияның ең ірі экспорттық нарықтарының бірі. Үндістан премьер-министрі Манмохан Сингх 2010 жылдың соңында Жаңа Зеландия премьер-министрі Джон Кейге еркін сауда келісімін жасау ниетін растады, ол: "Қытай сияқты, олардың тамаққа зор сұранысы бар екенін мойындау бар, сондықтан егер біз келісімге қол жеткізе алсақ, екі тарапқа да пайда болады" деді. 2004 жылы екі израильдік азамат паспортты алаяқтық жасады деп айыпталған кезде қарым-қатынастар уақытша тоқтатылды, бірақ олар көп ұзамай қалпына келтірілді. Олар Моссад үшін жұмыс істеген деген күдік болды, бірақ бұл ешқашан дәлелденбеді. Жаңа Зеландия басқа елдермен бірге Израильді қорғау мақсатында БҰҰ-ның расизмге қарсы конференциясын бойкотқа алды, себебі конференцияда антисемитизм қаупі бар еді. Израильдің Веллингтонда елшілігі бар. Жаңа Зеландия Анкарадағы (Түркия) елшілігі арқылы Израильге аккредиттелген. 28 сәуір 1952 ж. Жапония–Жаңа Зеландия қарым-қатынастары Жапония мен Жаңа Зеландияның екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңнен бері жалпы алғанда жылы қарым-қатынастары болды, Жапония Жаңа Зеландиямен ірі сауда серіктесі болып табылады. Бұл қарым-қатынастар кит аулау және Халықаралық кит аулау комиссиясы бойынша саяси дауларға қарамастан сақталды. Жаңа Зеландия 1987 жылы Жапония үкіметі құрған Жапонияның білім алмасу және оқыту (JET) бағдарламасының төрт құрылтайшы қатысушысының бірі болды. Жаңа Зеландияның ірі экспорттық компаниялары 2006 жылы құрған NZ International Business Forum-ның басты мақсаттарының бірі - Жапониямен еркін сауда келісімін келіссөздер жүргізу. 2011 жылдың наурыз айында Жаңа Зеландия Кентербери жер сілкінісінен кейін ғимараттарды іздестіруге және Тохоку жер сілкінісі мен цунамиден кейін және Фукусимадағы ядролық апаттан кейін Жапонияға көмек көрсетуге 15 тонна құтқару жабдығын жіберді. Жаңа Зеландия Парламенті Жапония халқына көңіл білдірді және үкімет Жапония Қызыл Крестіне көмек көрсетуге 2 миллион доллар сыйлады. Жапонияның Веллингтонда елшілігі және Окленд пен Крайстчерчте бас консулдықтары бар. Жаңа Зеландияның Токиода елшілігі бар. 12 мамыр 1992 ж. Қазақстан Жаңа Зеландияға Сингапурдағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландия Қазақстанға Ресейдің Мәскеудегі елшілігі арқылы аккредиттелген. 25 қараша 1980 ж. Екі ел 1980 жылдың 25 қарашасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, алғашқы Ливан елшісі Жаңа Зеландияда Канберрада тұратын мырза Реймонд Хенейн өзінің сенім грамоталарын Жаңа Зеландияның генерал-губернаторына тапсырды. Ливан Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландия Ливанға Мысырдың Каир қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген. 25 қыркүйек 1957 ж. Екі ел 1957 жылдың 25 қыркүйегінде дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. Малайзия–Жаңа Зеландия қарым-қатынастарын қараңыз. Малайзияның Веллингтонда жоғары комиссариаты бар. Жаңа Зеландияның Куала-Лумпурда жоғары комиссариаты бар. Екі ел де Ұлттар Достастығының толыққанды мүшесі болып табылады. 10 қазан 1974 ж. Мальдив Жаңа Зеландияға Шри-Ланканың Коломбо қаласындағы жоғары комиссариаты арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландия Мальдивке Сингапурдағы жоғары комиссариаты арқылы аккредиттелген. Екі ел де Ұлттар Достастығының толыққанды мүшесі болып табылады. 8 сәуір 1975 ж. Моңғолия Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген және Оклендте құрметті консулдығын сақтайды. Жаңа Зеландия Моңғолияға Қытайдың Пекиндегі елшілігі арқылы аккредиттелген. 15 қараша 1958 ж. Мьянма Жаңа Зеландияға Австралияның Канберра қаласындағы елшілігі арқылы аккредиттелген. Жаңа Зеландияның Янгонда елшілігі бар. 2021 жылдың ақпанында Жаңа Зеландия 2021 жылғы Мьянма төңкерілісінен кейін Мьянмамен жоғары деңгейдегі әскери-саяси қарым-қатынасты тоқтатты. Жаңа Зеландия үкіметі Батыс елдерінің қатарында жаңа әскери үкіметті мойындаудан бас тартты және азаматтық басқаруды қалпына келтіруді талап етті. Сонымен қатар, көмек жобалары Татмадаудан ауыстырылды және Мьянманың әскери басшыларына саяхат шектеуі салынды. 2024 жылдың сәуір айында Ұлттық басшылық коалициясы әскери хунтаның орта деңгейдегі мүшелеріне Веллингтондағы АСЕАН-Жаңа Зеландия диалогының отырыстарына қатысуға рұқсат берді. Премьер-министр Кристофер Лаксон АСЕАН саясатын еске түсіре отырып, Мьянманың саяси емес шенеуніктеріне АСЕАН іс-шараларына қатысуға рұқсат беруді негіздеді. Ол 2021 жылғы төңкеріліске жауаптыларға қатысты Жаңа Зеландияның саяхат шектеуі өзгермегенін қайталады. 2024 жылғы АСЕАН-Жаңа Зеландия диалогына Мьянма шенеуніктерінің қатысуы бұрынғы Лейборист үкіметінің Мьянма шенеуніктерінің Жаңа Зеландиядағы екі АСЕАН оқу сапарына қатысуын тоқтату саясатын кері қайтару болды. Ұлттық басшылық үкіметінің бұл шешімі Мьянма қауымдастығының өкілі және кәсіби одақ жетекшісі Пхо Сандар Сое және бұрынғы премьер-министр Хелен Кларк, сондай-ақ Kia Kaha Myanmar белсенді тобының координаторы тарапынан сынға ұшырады. Жаңа Зеландия–Солтүстік Корея қарым-қатынастарын қараңыз. Жаңа Зеландия мен Солтүстік Корея арасында дипломатиялық қарым-қатынас 2001 жылы орнатылған болса да, 2007 жылы Жаңа Зеландия Сыртқы істер министрі Уинстон Питерстің Солтүстік Кореяның астанасы Пхеньянға жасаған сапары...