Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кирибати сыртқы қатынастарына шолу
Overview of the foreign relations of Kiribati
Кирибати Комонвелл, ХВҚ және Дүниежүзілік банк толыққанды мүшесі болып табылады және 1999 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының толыққанды мүшесі атанды. 2000 жылдың қазан айында Кирибатиде Тынық мұхит аралдарының отызыншы бірінші форумы өтті. Кирибати ең кем дамыған ел мәртебесіне ие және оның мүдделері көбінесе аймақтан шықпайды. Ломе конвенциясына, содан кейін Котону келісіміне қосылу арқылы Кирибати Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхиты елдері тобының мүшесі болып табылады. Кирибати көптеген елдермен жақсы қарым-қатынас орнатып, әсіресе Жапония, Австралия, Оңтүстік Корея және Жаңа Зеландия секілді Тынық мұхитындағы көрші елдерімен тығыз байланыста. 1995 жылы Францияның Оңтүстік Тынық мұхитында ядролық сынақтарды жаңарту шешіміне байланысты Кирибати Франциямен қарым-қатынасын қысқа мерзімге тоқтатты. Кирибати 2003 жылдың қараша айында Тайваньмен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, бірақ 2019 жылдың қыркүйегінде дипломатиялық мойындауды Пекинге ауыстырғаннан кейін барлық қарым-қатынасты үзіп жіберді. Тайваньның сыртқы істер министрі Кирибатидің Қытайдан "шындыққа келмейтін" үміттер күткенін және елшілікті эвакуациялауға бұйрық бергенін мәлімдеді.
Kiribati is a full member of the Commonwealth, the IMF and the World Bank, and became a full member of the United Nations in 1999. Kiribati hosted the Thirty First Pacific Islands Forum in October 2000. Kiribati has Least Developed Country Status and its interests rarely extend beyond the region. Through accession to the Lomé Convention, then Cotonou Agreement, Kiribati is also a member of the African Caribbean and Pacific Group. Kiribati maintains good relations with most countries and has particularly close ties to Pacific neighbours Japan, Australia, South Korea and New Zealand. Kiribati briefly suspended its relations with France in 1995 over that country's decision to renew nuclear testing in the South Pacific. Kiribati established diplomatic relations with Taiwan in November 2003, but cut off all relations in September 2019 when Kiribati switched diplomatic recognition to Beijing. Taiwan's foreign minister stated that Kiribati had "unrealistic" expectations from China and ordered the embassy to evacuate.
Өңірлік қатынастар
Кирибати Тынық мұхиты аймағындағы өңірлік байланыстарын нығайтып сақтайды. Жақында ғана ол Тынық мұхит аралдары форумының, Оңтүстік Тынық мұхиты қолданбалы геоғылым комиссиясының, Оңтүстік Тынық мұхиты туристік ұйымының, Тынық мұхиты аймақтық қоршаған орта бағдарламасының және Тынық мұхиты қауымдастығы хатшылығының толық мүшесі болды. Кирибати – ортақ мүддедегі балық шаруашылығын басқару жөніндегі ынтымақтастық туралы Науру келісіміне қол қойған сегіз елдің бірі, ол әлемдік туна өндірісінің 25-30% және Батыс және Орталық Тынық мұхитындағы туна өндірісінің шамамен 60% бөлігін бірлесіп бақылайды. 1985 жылы Кирибати Оңтүстік Тынық мұхитын ядролық қарусыз аймақ ету туралы Раротонга шартын бекіткен тоғыз елдің бірі болды.
Kiribati maintains strong regional ties in the Pacific. Until recently it was a full member of the Pacific Islands Forum, the South Pacific Applied Geoscience Commission, the South Pacific Tourism Organisation, the Pacific Regional Environment Programme and the Secretariat of the Pacific Community. Kiribati is one of the eight signatories of the Nauru Agreement Concerning Cooperation in the Management of Fisheries of Common Interest which collectively controls 25–30% of the world's tuna supply and approximately 60% of the western and central Pacific tuna supply In 1985, Kiribati was one of the nine initial endorsers of the Treaty of Rarotonga creating the South Pacific Nuclear Free Zone Treaty.
Өңірден тыс қатынастар
Кирибати 1979 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Ұлттар Достастығына, ал 1999 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданды. Аймақтан тыс, Кирибати АӨК (Ломэ конвенциясы), Азия даму банкі, Азия-Тынық мұхиты экономикалық және әлеуметтік комиссиясы (ESCAP), Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO), Халықаралық қайта құру және даму банкі, Халықаралық азаматтық авиация ұйымы, Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қозғалысы, Халықаралық даму қауымдастығы, Халықаралық қаржы корпорациясы, ХВҚ, Халықаралық теңіз ұйымы, Халықаралық Олимпиада комитеті, Халықаралық телекоммуникация одағы (ITU), Дүниежүзілік пошта одағы және Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның мүшесі немесе қатысушысы болып табылады. Кирибати Дүниежүзілік сауда ұйымының мүшесі болмаса да, бақылаушы статусын сақтайды.
Kiribati was admitted to the Commonwealth of Nations in 1979 upon its independence, and to the United Nations in 1999. Additionally outside the region, Kiribati is a member or participant of the ACP (Lomé Convention), the Asian Development Bank, the Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP), the Food and Agriculture Organization (FAO), the International Bank for Reconstruction and Development, the International Civil Aviation Organization, the International Red Cross and Red Crescent Movement, the International Development Association, the International Finance Corporation, the IMF, International Maritime Organization, International Olympic Committee, International Telecommunication Union (ITU), Universal Postal Union and the World Meteorological Organization. Finally, while Kiribati is not a member of the World Trade Organization, it does retain observer status.
Көмек және даму
Кирибати Еуропалық Одақтан, Австралиядан, Жаңа Зеландиядан, Жапониядан, Канададан, АҚШ-тан, Азия Даму Банкінен, БҰҰ агенттіктерінен және (2019 жылға дейін) Тайваньнан дамуға көмек алады. Соңғы жылдары бұл көмек Кирибатидің ЖІӨ-сінің 20-25%-ын құрады. Еуропалық Одақтың соңғы жобалары мен маңызды үлесіне телекоммуникация (телефон станцияларын жақсарту және радио және навигациялық жабдықтармен қамтамасыз ету), теңіз шөптерін экспорттық дақыл ретінде дамыту, сыртқы аралдар үшін күн энергиясы жүйелері, Таравадағы Бонрики халықаралық әуежайындағы бақылау мұнарасын және өрт сөндіру қызметін жаңғырту, сыртқы аралдардың әлеуметтік дамуы, денсаулық сақтау және Кирибати кәсіптік оқыту бағдарламасына жан-жақты қолдау көрсету кіреді. Бұған қоса, Куба дәрігерлерді және Кирибати медицина студенттеріне стипендиялар ұсынады.
Kiribati receives development aid from the European Union, Australia, New Zealand, Japan, Canada, USA, the Asian Development Bank, UN agencies and (until 2019) Taiwan. In recent years it has accounted for 20–25% of Kiribati's GDP. Recent projects and notable inputs by the EU have included telecommunications (improvement of telephone exchanges and provision of radio and navigation equipment), the development of seaweed as an export crop, solar energy systems for the outer islands, the upgrading of the Control Tower and fire fighting services at Tarawa's Bonriki International Airport, outer island social development, health services and extensive support for the Kiribati Vocational Training Programme. Additionally, Cuba provides doctors, as well as scholarships for I Kiribati medical students.