Бартломео Прайс: Математик, дін және педагог өмірі

Кіріспе

Ағылшын математигі, дін қызметкері және педагог Бауыржан Бартоломей Прайс (1818 жылдың 29 желтоқсаны – 1898 жылдың 29 желтоқсаны) – ағылшын математигі, дін қызметкері және педагог.

Өмір

Бартоломей Прайс 1818 жылғы 14 мамырда Глостерширдегі Колн-Сент-Денис қаласында дүниеге келген. Ол Оксфордтың Пемброк колледжіне қабылданды және 1840 жылы математика мектебінде бірінші сыныптан оқыды. 1842 жылы ол университет математикалық стипендиясын жеңіп алды, ал 1844 жылы Пемброк колледжінде математикадан жетекші және оқытушы болып сайланды. Ол бірден университеттегі математикалық оқытуда жетекші орынға ие болды және 1848 жылы дифференциалдық есептеу және 1852–1860 жылдары «Инфинитезимальді есептеу» (4 томдық) туралы еңбектер жариялады. Соңғы еңбекте дифференциалдық және интегралдық есептеу, вариациялар есебі, тартымдылық теориясы және аналитикалық механика қарастырылған. 1853 жылы ол Седлиан табиғат философиясы профессоры болып тағайындалды және 1898 жылдың маусымына дейін осы лауазымды атқарды. Оксфордтағы қоғамдық қызметінің басты бөлігі Хепдомадаль кеңесімен және Кларендон баспасымен байланысты болды, онда ол көп жыл бойы хатшы болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Бодлей кітапханасының кураторы, Королева колледжінің құрметті мүшесі, Винчестер колледжінің басқарушысы және Гринвич обсерваториясының қадағалаушысы болды. 1857 жылғы 20 тамызда Девондағы Эксмұт қаласының жанындағы Литтлхэмде Бартоломей Прайс Уильям Коул Коулдың үлкен қызы Эми Элиза Коулға үйленді. Неке рәсімін Оксфордтың Пемброк колледжінің магистрі Фрэнсис Жун жүргізді. Жұбайлар 11 St Giles' Street мекенжайына көшіп, 1858 мен 1870 жылдар аралығында жеті балалары дүниеге келді. Олар 1891 жылы көшіп кетті. 1891 жылы Прайс Пемброк колледжінің магистрі болып сайланды, бұл мәртебе Глостер соборының канонымен бірге келді. Ол 1887 жылдан бастап 1898 жылдың желтоқсанында қайтыс болғанға дейін Абингдон мектебінің басқарушы органында болды. Бартоломей Прайс 1898 жылғы 28 желтоқсанда Оксфордта қайтыс болды және Оксфордтың Холивелл зиратында жерленді. Оның қабір тасында: «БАРТОЛОМЕЙ ПРАЙС Д. Д., Ф. Р. С. / 45 ЖЫЛ БОЙЫ СЕДЛИАН ТАБИҒАТ / ФИЛОСОФИЯСЫНЫҢ ПРОФЕССОРЫ – ПЕМБРОК КОЛЛЕДЖІНІҢ МАГИСТРІ, / ГЛОУСЕСТЕР СОБОРЫНЫҢ КАНОНЫ / ГЛОУСЕСТЕРШИРДЕГІ КОЛН-СЕНТ-ДЕНИС ҚАЛАСЫНДА 14 МАМЫР 1818 ЖЫЛЫ ТУҒАН / ОКСФОРДТА 28 ЖЕЛТОҚСАН 1898 ЖЫЛЫ ҚАЙТЫС БОЛДЫ / ЖӘНЕ ОНЫҢ СҮЙІКТІ ӘЙЕЛІ ЭМИ ЭЛИЗА, ЭКСМҰТТЫҚ УИЛЬЯМ КОУЛ КОУЛДЫҢ ҚЫЗЫ, 19 ҚЫРКҮЙЕК 1835 ЖЫЛЫ ТУҒАН, 14 ҚАЗАН 1909 ЖЫЛЫ ҚАЙТЫС БОЛДЫ».

Bartholomew Price was born at Coln St Denis, Gloucestershire, on 14 May 1818, the son of the Revd W. Price, Rector of that parish. He went up to Pembroke College, Oxford and took first class hours in the Final Honours School of Mathematics in 1840. In 1842 he won the university mathematical scholarship and in 1844 was ordained and was elected Fellow and Tutor in Mathematics at Pembroke College. He at once took a leading position in the mathematical teaching of the university, and published treatises on the Differential calculus in 1848 and the Infinitesimal calculus (4 vols.) in 1852–1860. This latter work included the differential and integral calculus, the calculus of variations, the theory of attractions, and analytical mechanics. In 1853 he was appointed Sedleian Professor of Natural Philosophy, a position he held until June 1898. His chief public activity at Oxford was in connection with the Hebdomadal Council, and with the Clarendon Press, of which he was for many years secretary. He was also a curator of the Bodleian Library, an honorary fellow of The Queen's College, a governor of Winchester College and a visitor of Greenwich Observatory. On 20 August 1857 at Littleham near Exmouth in Devon, Bartholomew Price married Amy Eliza Cole, the eldest daughter of William Cole Cole, Esq. [sic] of Highfield, Exmouth. The marriage was conducted by the Revd Francis Jeune, the Master of Pembroke College, Oxford. The couple moved into 11 St Giles' Street, where their seven children were born between 1858 and 1870. They moved out in 1891. In 1891 Price was elected Master of Pembroke College, which dignity carried with it a canonry of Gloucester Cathedral. He was on the governing body of Abingdon School from c.1887 until his death in December 1898. The Revd Bartholomew Price died in Oxford on 28 December 1898 and was buried in Holywell Cemetery, Oxford. His grave marker reads: “BARTHOLOMEW PRICE D. D., F. R. S. / FOR 45 YEARS SEDLEIAN PROFESSOR OF NATURAL / PHILOSOPHY – MASTER OF PEMBROKE COLLEGE, / CANON OF GLOUCESTER CATHEDRAL / BORN AT COLN ST DENIS, GLOUCESTERSHIRE, 14 MAY 1818 / DIED AT OXFORD, 28 DEC. 1893 / AND HIS BELOVED WIFE AMY ELIZA, DAUGHTER OF WILLIAM COLE COLE OF EXMOUTH, BORN 19 SEPTEMBER 1835, DIED 14 OCTOBER 1909.”

Қазіргі уақытта профессор Прайс Льюис Кэрролдың ұстаздарының бірі ретінде есімдері сақталған. Оның «жантырауыз» деген лақап аты Льюис Кэрролдың «Алиса Ажарлы елде» атты шығармасындағы «Тинкль, Тинкль, Кішкентай Бат» әнінде кездеседі, бұл «Тинкль, Тинкль, Кішкентай Жұлдыз» әнінің пародияс болып табылады.