Кіріспе

Өсімдік түрі
Түрлер қорабы
|кескін = Myoporum laetum.jpg
|кескін сипаттамасы = Жапырақтар мен жемістер
|туыс = Myoporum
|түрі = laetum
|авторы = G. Forst.
|синонимдер сілтемесі = немесе егешкі тесігі ағашы – Scrophulariaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі және Жаңа Зеландияға ғана тән. Бұл тез өсетін бұта немесе кішкентай ағаш, жапырақтары сүйірленген, жиектері ұсақ тісті, ақ гүлдері кішкентай күлгін дақтармен және 4 тораппен.

Сипаттама

Нгайо – тез өсетін мәңгі жасыл бұта немесе кішкентай ағаш, кейде биіктігіне дейін өседі, діңінің диаметріне дейін жетеді немесе шамамен дейін жайылады. Бастапқыда көбінесе күмбез тәрізді болып көрінеді, бірақ есейген сайын бұтақтары сынғанда пішіні бұрмаланады. Ескі даналарының қабығы қалың, қабықты және терең сызылған. Жапырақтары сүйірленген, әдетте ұзын, ені, жапырақтарында көптеген мөлдір нүктелер және сыртқы жартысында ұсақ тісті шеттері болады. Гүлдері ақ түсті, күлгілт дақтармен, сабақтары ұзындығында 2-6 гүлден жинақталған. 5 жұмыртқа тәрізді, үшкір тостаған жапырақшалары және 5 құлпынай жапырақшасы негізінен бірігіп, ұзындығында қоңырау тәрізді түтік құрайды. Құлпынай жапырақшаларының ұзындығы гүлдің диаметрін құрайды. Төрт аталық мүше құлпынай түтігінен сәл ғана шығып тұрады, ал жұмыртқалық жоғары орналасқан және 2 бөлікке бөлінген. Гүлдеу көктемнің ортасынан жаздың ортасына дейін созылады, одан кейін қызыл түсті, ұзындығындағы дәнек жеміс пайда болады. Түрлік атауы (laetum) «қуанышты, жағымды немесе жарқын» дегенді білдіреді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Нгайо Жаңа Зеландияның жағалау аймақтарында, оның ішінде Чатем аралдарында өте жақсы өседі. Ол жазық орманды жерлерде өседі, кейде жекелеген топтарда, ал кейде никау (Rhopalostylis sapida) сияқты басқа түрлермен қатар кездеседі.

Жергілікті қолдану

Маорилер жапырақтарды терілеріне ыдыратып, маса және құмжауларды қорғану үшін қолданған.

Бау-бақша шаруашылығы

Нгайо - кез келген топырақта өсетін, бірақ толық күн сәулесі қажетті күшті өсімдік. Ол тұзды шашыраған жерлерге де төтеп бере алады. Оны тұқымнан немесе жартылай кеуекті сабақтан өсіруге болады.

Маори аңызы

Маори аңызына сәйкес, Айда Нгайо ағашын көруге болады. Осы оқиғаны саясаткер, тарихшы, ақын Уильям Пембер Ривз (1857–1932) былай баяндады:

Маори аңызында айдағы адам әйелге айналады, оның аты Рона. Осы әйел бірде түнде су алу үшін өзенге барыпты. Ол қолында бос қабақ (кальбаса) ұстап алыпты. Қараңғыда тас-кешекке, ағаш тамырларына шалынып, жалаңаяқ аяқтарын жаралап, айды қарғып бастапты, сосын бұлттардың артына тығылып, оған "Сен қарт татуировкалы бет едің!" сияқты сөздер айтқан. Бірақ ай құдайы естіп, төмен созылып, Ронаны, қабағымен бірге, аспанға көтеріп алыпты. Қорқып кеткен әйел жоғары көтерілгенде Нгайо ағашының басына жабысып бақты, бірақ тамырлары жұлынып, Рона қабағы мен ағашымен бірге мәңгілікке айдың бетіне орналасты. Бұл, асығысқанда құдайларды қорлағандардың бәріне қорқынышты ескерту.