Кіріспе
Украина Кучмасыз (Україна без Кучми; Ukrayina bez Kuchmy, орысша: Украина без Кучмы, UBK) – 2000-2001 жылдары Украинада президент Леонид Кучманың отставкасын талап етіп өткен, «Қызғылт революцияға» дейінгі жаппай наразылық науқаны. «Қызғылт революциядан» айырмашылығы, «Кучмасыз Украина» үкіметтік күш құрылымдарымен тоқтатылды, одан кейін оппозиция және украйн тілінде сөйлейтін қатысушылар көптеп қамауға алынды. Осы оқиғалар үшін қылмыстық жауапкершілік мәселесі Виктор Янукович Украина Президенті болып сайланғаннан кейін қайта көтерілді. «Кучмасыз Украина» саяси оппозиция тарапынан 1999 жылғы президент сайлауы және «кассеталық дау» әсерімен ұйымдастырылды, мақсаты жаңадан қайта сайланған президент Кучманың отставкасын талап ету болды. Бұл наразылықтар ізсіз жоғалып кетпеді және демократиялық оппозицияның бірігуіне әкелді, нәтижесінде «Қызғылт революция» болды.
Ukraine without Kuchma (Україна без Кучми; Ukrayina bez Kuchmy, Russian: Украина без Кучмы, UBK) was a mass protest campaign that took place in Ukraine in 2000–2001, demanding the resignation of President Leonid Kuchma, and preceding the Orange Revolution. Unlike the Orange Revolution, Ukraine without Kuchma was effectively extinguished by the government enforcement units, and followed by numerous arrests of the opposition and the Ukrainian speaking participants. Seeking the criminal responsibility for those events was renewed with the election of Viktor Yanukovych as the President of Ukraine. "Ukraine without Kuchma" was organized by the political opposition, influenced by the infamous Cassette Scandal, presidential elections of 1999, and aimed mainly to demand the resignation of the newly re elected President Kuchma. The protests did not disappear untraced and resulted in consolidation of the democratic opposition which led to the Orange Revolution.
Наразылықтардың басталуы
Кампанияның бірінші, көз жарарлықсыз әрекеті 2000 жылдың 15 желтоқсанында Украина астанасы Киевтің басты алаңы – Майдан Незалежності (Тәуелсіздік алаңы)нда өтті. Наразылар Кучманың отставкаға кетуін және журналист Георгий Гонгадзенің жоғалу фактісін тиісті түрде тергеп-тексеруді талап етті.
Саяси қолдаудың өсуі
Көп ұзамай бұл бастама студенттер мен оппозиция белсенділерінің кең қолдауымен жаппай науқанға айналды. 1999 жылғы Украина президенттік сайлауында ұтылған оппозициялық партиялар бұл науқанды бірігу мен күш жинаудың табиғи себебі деп қарастырды. Наразылық акциялары желілік коалиция ретінде ұйымдастырылып, ұжымдық басшылықпен жүргізілді. Алайда, Юлия Тимошенко (сол кезде Ұлттық құтқару комитетін басқарып тұрған), Юрий Луценко (сол кезде Украина Социалистік партиясын өкілдік еткен) және тәуелсіз Владимир Чемерис акцияның белгілі басшыларына айналды. Оннан астам саяси партия науқанды қолдады, олардың ішінде социалистер, ықпалды оңшыл орталық Украина Халық қозғалысы (екеуі де Украина парламенті, Верховна Радасында өкілдік еткен), оңшыл экстремистік UNA UNSO және тағы да басқалары болды. Басшылар мұндай өзара қақтығысқан топтардың арасындағы саяси дауларды еске алмай, авторитаризмге қарсы наразылық білдіруге және саяси бостандық талап етуге баса назар аударды. Олар сонымен қатар, науқанға батыстың кең қолдауын қабылдауда бірікті.
Шараның бұқаралық кезеңі
Қатысушылардың басым көпшілігі студенттер мен жастар болды, бірақ науқан кеңінен қоғамдық қолдауға ие болды. Шерушілер алаңның және көршілес Хрещатик көшесінің тротуарларында уақытша шатырлар тігіп орналастырды. Белсенді жақтастары шатырларда тұрып немесе кезегімен жұмыс істеді, ал көптеген басқалары митингілерге уақыт-уақыт келді. Алаңда дискотекалар мен либералды бағыттағы музыканттардың концерттері ұйымдастырылды. Кейбір университеттерде студенттік ереуілдер болды. Львов және басқа да бірнеше қалалар науқанға қосылды, бірақ олардың үлесі аз болды.
Билік наразылықтарға қарсы күрес жүргізуде
Үгіт-насихаттың масштабы мен ерекше тактикасынан сескенген билік, лагерьді полиция және бетперделі науқас қозушыларды пайдалана отырып, бірнеше рет жоюға тырысты, бірақ жаппай қақтығыстардан сақтанды. Наразылықты тоқтатуға әрекеттенген Киев мэрі Александр Омельченко алаңның көп бөлігін қоршап, күрделі жөндеу жұмыстарын тапсырды. Бұл наразылық білдірушілердің көп жиналуына бөгет болды, бірақ науқанға ешқандай әсер етпеді. Басқа да қалалардағы билік осы тактиканы қабылдап, негізгі алаңдарында "құрылыс жұмыстары" жайлы хабарлады, бірақ көтерілген қоршаулардың артында ешқандай жұмыс жүргізілмеді.
Министрлер кабинетіне қатысты саяси әсері
Жалпы бірлік болмағандықтан және Жоғарғы Радада азшылық құрағандықтан, оппозициялық саясаткерлер наразылық білдірушілерге тек шектеулі қолдау ғана көрсете алды, мысалы, Кучмаға қарсы имитациялық импичмент процесін бастау және парламенттік наразылық акцияларын ұйымдастыру. Батысқа бағытталған либералдардың іс-қимылдары шектелді, себебі олар президенттің жақтастары – олигархтарға қарсы күресінде Кучманың өте танымал реформашы премьер-министрі Виктор Ющенконы қолдап тұрды. Науқан жетекшілері одан талаптарын қолдауды және бастама көтеруді сұрады. Бірақ Ющенко бас тартып, Кучмамен бірлесіп өткір сынға толы мәлімдеме жасады. Кейбір ықпалды бұқаралық ақпарат құралдары биліктің пайдасына бейімділік танытты. Леонид Кучма науқанның үш жетекшісін қабылдап, олардың батыл айыптауларын мен талаптарын тыңдады, бірақ ешқайсысын қанағаттандырмады. Владимир Чемеристің сөзіне қарағанда, президент Ющенко премьер-министр ретінде ресми түрде полиция министрі Кравченконы (Гонгадзенің құсылуында айыпталған) қызметтен босатуды ұсынса, наразылардың талабы бойынша оны жұмыстан шығаратынын айтқан, бірақ бұл ешқашан орындалмады.
Ұзақ мерзімді әсерлері
Сол жылы премьер-министр Виктор Ющенко президент Кучма тарапынан қызметтен босатылып, оппозицияға қосылды. 2002 жылғы парламент сайлауында ол «Біздің Украина» («Наша Украина») сайлау коалициясын жетектеді, сайлауда жеңіске жеткенімен, Жоғарғы Радада көпшілік құра алмады. Көптеген наразылықтардың көшбасшылары осы коалицияға бірікті, ал қалғандары Социалистік партия мен Юлия Тимошенко сайлау блогына (Ұлттық құтқару комитетінің жалғасы) қатысты.
Теледидарлық қамту
Украинаның Кучмасыз кезеңдегі негізгі оқиғалары мен жалпы бағыттары 2003 жылы Андрий Шевченко түсірген "Протест беті" ("Обличчя протесту" – "Oblytchia Protestu") деректі фильмінде зерттеледі. Фильм әртүрлі телекадрларға және наразылыққа қатысқан екі тараптың (акция жетекшілерінен бастап милиция қызметкерлеріне дейін) берген сұхбаттарына негізделген.