Кіріспе

Неміс бизнесмені және қайырымдылық шараларын қолдаушы

Рейнхард Мохн (29 маусым 1921 – 3 қазан 2009) – неміс миллиардері, бизнесмен және қайырымдылық шараларын қолдаушы. Оның басшылығымен 1835 жылы құрылған, орташа көлемді баспа және шығару үйі болған Bertelsmann, жаһандық медиа конгломератына айналды. 1977 жылы ол коммерциялық емес Bertelsmann Stiftung қорын құрды, ол бүгінде Германиядағы ең ірі және әлемдік деңгейде таралған қорлардың бірі болып табылады. Мохн көптеген ішкі және халықаралық наградаларға ие болды, соның ішінде Германия Федеративтік Республикасының Еңбегі үшін орденінің кавалер-командорлық кресі және Испанияның Астурия ханзадасы сыйлығы.

Өмірбаян

1921 жылы Агнес Мохн (туған тегі Сейппель) мен Генрих Мохнның бесінші баласы ретінде дүниеге келген Рейнхард, Бертельсманн акционерлік отбасыларының бесінші ұрпағын білдірді. 1887 жылы оның әкесінің әкесі Йоханнес Мохн, баспа және баспа үйін басқаруды Карл Бертельсманның ұлы Генрих Бертельманнан [de] қабылдаған. Қатаң протестант отбасында тәрбиеленген ол, кейіннен әуе күштеріне өз еркімен әскери қызметке шақырылды, бастапқыда ұшқыш болуды мақсат еткен. Франциядан, Италия арқылы оның полкі Туниске ауыстырылды. 1943 жылдың 5 мамырында Мохн АҚШ-тың соғыс тұтқынына айналды. Мохнның өзінің айтуынша, осы оқиға оған терең әсер етті; мысалы, ол алғаш рет американдық басқару туралы әдебиеттерді оқуға кірісті. 1946 жылдың қаңтар айында Рейнхард Мохн Гютерслохқа қайтып келді. Оның әкесі Генрих Мохн, британдық оккупациялық биліктің күдігіне ілікті, себебі ол СС-тің қолдаушы мүшесі болды, сондай-ақ басқа нацистік ұйымдарға қаржылай көмек көрсеткені және басқа да себептер болды. 1947 жылдың сәуір айында Генрих Мохн баспа лицензиясын ұлы Рейнхардқа берді, ол осы кезден бастап баспа бизнесін басқарды.

Отбасы

1948 жылы Мохн мектеп шағынан танысқан Магдалена Рассфельдке үйленді. Олардың үш баласы болды: Йоханнес, Сюзанна және Кристиан; 1982 жылы ажырасты. Сол жылы Мохн 1950 жылдардан бері қарым-қатынаста болған Элизабет Шолцке үйленді, одан 1960 жылдары үш баласы болды. Тойдан кейін Мохн олардың ортақ үш баласын – Бриджит, Кристоф және Андреасты асырап алды.

Бертельсман

1947 жылы Мохн екінші дүниежүзілік соғыста бомбалаудан көп бөлігі қираған C. Бертельсман баспасының басқаруын өз қолына алды. 1950 жылы ол Bertelsmann Lesering [de] кітап клубын құрды, ол компанияның келесі онжылдықтарда қарқынды өсуіне негіз болды. Бастапқыда ол қызметкерлерді белсенді түрде қатыстырды, мысалы, 1951 жылы енгізілген қарыздық қатысу бағдарламасы арқылы. 1969 жылы ол Германия бойынша үлгі ретінде қаралатын қызметкерлердің табысын бөлісу моделін іске қосты. Кәсіпкер ретінде Мохн дәстүрлі баспа бизнесін медиа конгломератына айналдыруға тұрақты күш салды: осы мақсатта ол музыка және кино өндірісіне кіріп, журнал бизнесіне инвестиция жасады және халықаралық кеңеюді ынталандырды. 1969/70 жылдары жоспарланған Bertelsmann мен Axel Springer тобының бірігуі нәтижесіз аяқталды. 1971 жылы Мохн отбасылық компанияны акционерлік қоғамға трансформациялады. Осылайша ол Bertelsmann компаниясының әлемдегі жетекші медиа топтарының біріне айналуы үшін тағы бір құрылымдық алғышартты жасады, оның маңызды бөлігі басшылық пен қызметкерлер арасындағы диалогты қамтиды. Осы кезеңде Мохн Bertelsmann үшін өте маңызды болған АҚШ баспа бизнесіне енуді бастады. Bantam Books (1977/1980) және Doubleday (1986) компанияларын сатып алу сол кезде АҚШ-тағы ең ірі сауда кітап баспасы тобының құрылуына әкелді. 1981 жылы Мохн атқарушы кеңестен қадағалау кеңесіне өтті, оны тағы он жыл бойы басқарды және бизнес операцияларына қатыса берді. 70 жасқа келгенде ол қызметінен толығымен қанағаттанды және қадағалау кеңесінің құрметті төрағасы қалды. Содан бері ол күш-жігерін негізінен Bertelsmann Stiftung қорына арнады, бұл оның компаниясының тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған қадам болды.

Бертельсманн қоры

1977 жылы Мохн коммерциялық емес Бертельсманн қорына негіз салды, бастапқыда 100,000 неміс маркасы көлемінде капиталмен қамтамасыз етілді. Мохн жобаларды тәуелсіз әзірлеу және басқарумен айналысатын, басқарушылыққа бағытталған операциялық қор тұжырымын қолдады. Ол Бертельсманн қорына Гютерслох қалалық кітапханасын жақсартуға қаржылық көмек көрсетуді тапсырды және Карл Бертельсманн сыйлығын (қазіргі Рейнхард Мохн сыйлығы) құрды. 1980-ші жылдары Бертельсманн қоры Мохнның корпоративтік азаматтық жауапкершілігінің басты бағытына айналды. 1993 жылы Bertelsmann акцияларының көп бөлігі қорға берілді, осылайша Бертельсманн қоры топтың ең ірі акционеріне айналды. Сыйлық шартында капиталдық үлестер мен дауыс беру құқықтары қатаң түрде бөлінді, сондықтан қор да, топ та бір-біріне елеулі бақылау тигізе алмайды. Германиядағы жобалардан өзге, ол Испаниядағы жобаларды да қолдады, мысалы Майоркадағы Fundació Biblioteca d'Alcúdia Can Torró. 1995 жылы ол Барселона мен Мадридте орналасқан Fundación Bertelsmann [es] қорын құрды, ол тәуелсіз қосалқы қор ретінде жастардың жұмыссыздығын азайту мақсатында екі білім беру жүйесін дамытуға жұмыс істейді. 2008 жылы құрылған Bertelsmann Foundation North America, Вашингтон қаласында орналасқан және басқа мәселелермен қатар, Атлант мұхиты арқылы ынтымақтастықпен айналысады. Қор құрылған алғашқы жылдары, Мохн Бертельсманн қорының атқарушы кеңесінің жалғыз мүшесі болды. 1979 жылы басқарушы директор тағайындалды; 1983 жылдан бастап Мохнға кеңесші кеңес көмек көрсетті, ал 1993 жылы атқарушы кеңес те кеңейтілді. 1998 жылдан кейін Мохн атқарушы басқарудан шеттеді: бастапқыда ол атқарушы кеңестің төрағасы лауазымынан кетіп, бір жылдан кейін кеңесші кеңестің төрағасы лауазымынан да шеттеді. Бірнеше құрылымдық және кадрлық өзгерістердің нәтижесінде Мохн 2000 жылдың соңынан 2001 жылдың ортасына дейін Бертельсманн қорының екі атқарушы органының уақытша төрағасы болды, содан кейін Гунтер Тилен атқарушы кеңестің төрағасы болды. 2004 жылы ол Бертельсманн қорының атқарушы кеңесінен толығымен шеттеді, бірақ негізін қалаушы ретінде, жарғыға сәйкес, ол 2009 жылы қайтыс болғанға дейін Қамқорлар кеңесінің мүшесі болып қалды.

Жарияланған еңбектер

1980 жылдардың соңынан бастап Рейнхард Мохн эссеші және ғылыми-публицистикалық кітаптар авторы ретінде журналистік қызметпен де айналысты. Ол қоғам мен бизнеске қатысты бірнеше кітаптар мен журналдық мақалалар жазды. 1985 жылы ол «Басшы өміріндегі мақтаншылық» атты эссе жариялады, онда өзін-өзі орталыққа қойған басқарушылар класының стереотипін сынады. Осы тақырыптағы пікірлерімен Мохнның көзқарастары бірнеше рет дау тудырды. 1986 жылы «Серіктестік арқылы жетістікке жету» кітабы жаһандық деңгейде жарияланып, Bertelsmann компаниясының корпоративтік мәдениетінің принциптерін ұсынды. 2000 жылы жарық көрген «Адамзат жеңіске жетеді» еңбегінде ол қазіргі заманғы ұйымдық құрылымның үлгісі ретінде серіктестік рухындағы басшылық стилін ынталандырды. 2001 жылы «Жаңа мүмкіндіктер дәуірі» еңбегінде кәсіпкерлікке негізделген реттеуші ая анықталды. 2008 жылы оның соңғы жұмысы «Жаһандық сабақ» деп жарияланды, онда Мохн өзінің өмірін қалыптастырған факторлар туралы автобиографиялық әңгіме берді. Ол Роланд Сусо Рихтердің «Es müssen mehr Köpfe ans Denken kommen» («Көбірек адамдар ойлауға кірісуі керек») фильмінің сценарийін жазған автор Андреа Столлмен бірлесіп жазды. Бұл фильм Bertelsmann атқарушы кеңесінің 2006 жылы Мохнның 85 жылдығына сыйға бергені болды.

Әр түрлі

1991 жылы Рейнхард Мохнның 70 жылдығына орай Bertelsmann компаниясының басқару кеңесі Виттен/Гердеке жеке университетінде корпоративтік басқару, бизнес этикасы және әлеуметтік эволюция саласындағы Рейнхард Мохн атындағы профессорлық қызметін (Endowed Chair) құрды. 2006 жылы Мохн өзінің есімін алып жүрген Reinhard Mohn Stiftung [de] қорын құрды, оны 2010 жылдан бері оның ұлы Кристоф Мохн басқарып келеді. Рейнхард Мохнның қазасынан кейін, қор оның делдалдық компания арқылы иеленген Bertelsmann акцияларын алды. 2010 жылы Виттен/Гердеке университеті Мохнның құрметіне корпоративтік басқару және менеджмент институтын құрды, ол қазір Рейнхард Мохн менеджмент институты деп аталады. Институтта 1991 жылы құрылған Рейнхард Мохн атындағы менеджмент кафедрасы және стратегия мен ұйымдастыру, сондай-ақ зерттеу салаларындағы екі профессорлық лауазым бар. 2011 жылы Bertelsmann Stiftung Карл Бертельсманн сыйлығының дәстүрін жалғастыратын алғашқы Рейнхард Мохн сыйлығын табыс етті. Бұл сыйлық қоғамдық және саяси қиындықтарға инновациялық шешімдер ұсынатын әлемдік деңгейдегі белгілі тұлғаларды марапаттайды.

Сын

Мона Бертельсманның ұлттық-социалистік кезеңдегі тарихымен қарым-қатынасына сын бағытталды. 1990 жылдары компанияның үшінші рейхтегі рөлі туралы сұрақтар туындағаннан кейін, Бертельсманн Моның қолдауымен нацистік дәуірге қатыстылығын анықтау үшін тәуелсіз тарихи комиссия құрды. Комиссия 2002 жылы соңғы есебін ұсынды, онда компанияның қарсылық қозғалысы үшін баспа компаниясында болған деген ұзақ жылдар бойғы мәлімдемелеріне ешқандай дәлел табылмайтыны анықталды. Керісінше, Бертельсманн Вермахт үшін ең ірі кітап өндіруші болған. 2010 жылы автор және журналист Томас Шулер Бертельсманн мен Бертельсманн Stiftung қоры арасындағы "салықты үнемдеуге бағытталған байланысты" сынға алды. Моның құрған құрылымдары оның отбасына миллиардтаған теңге мұралық салықтан сақтауға мүмкіндік берген. Бірақ, сол кездегі заңнама бойынша бұл салық төленуге тиіс болмаған.