Кіріспе
Уайтмарш Холл – АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Уиндмур қаласында орналасқан алып сарай. Оның иесі – банкир Эдвард Т. Стотсбери және оның әйелі Ева. Алтын ғасыр архитекторы Гораций Трумбауэр жобалаған бұл сарай 1921 жылы салынды және 1980 жылы бұзылды. Бұзылмас бұрын, Уайтмарш Холл АҚШ-тағы үшінші ең ірі жекеменшік резиденция болып есептелді. Атауына қарамастан, Уайтмарш Холл Спрингфилд қалашығында орналасқан, ал Уайтмарш қалашығы Спрингфилдпен батыс жағынан шектеседі.
Whitemarsh Hall was a large estate located on of land in Wyndmoor, Pennsylvania, United States, and owned by banking executive Edward T. Stotesbury and his wife, Eva. Designed by the Gilded Age architect Horace Trumbauer, it was built in 1921 and demolished in 1980. Before its destruction, the mansion was the third largest private residence in the United States. Despite the name, Whitemarsh Hall was located in Springfield Township, not in Whitemarsh Township which borders Springfield to the west.
Құрылыс және тағайындалу
1916-1921 жылдар аралығында шабыттанған өзіндік біліммен үйренген Beaux Arts сәулетшісі Хорас Трумбауэр жобалаған Whitemarsh Hall алты қабаттан (оның үшеуі толығымен немесе ішінара жер астында) тұрды, сондай-ақ 147 бөлме, 45 ванна бөлме және балл залы, спортзал, кинотеатр және мұздатқыш орнатылған арнайы бөлмелерді қамтыды. Нео-грузин стиліндегі особняк Стотсберидің екінші әйелі Еваға (бұрынғы Люкреция Кромвелл, Робертс туған) үйлену тойына жасаған сыйы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталу мерзімін ұзартты; соғыс аяқталғанға дейін сыртқы жағы көбінесе бітірілді, бірақ интерьердегі әрлеу және жиһаз, олардың көп бөлігі соғыстан қираған Еуропадан әкелінді, келуіне көбірек уақыт кетті. Особняк жылдар бойы Стотсбери жинаған мүсіндермен, картиналармен және гобелендермен сәнді безендірілді, бұл коллекция кейін Филадельфия өнер мұражайына тапсырылды. Француздық 18 ғасырлық жиһаз Лорд Дювен арқылы сатып алынды, ол Стотсбериге Американың ағылшын портреттерінің екінші үлкен коллекциясын құруға көмектесті, ал еден Дювеннің басшылығымен сатып алынған тамаша Шығыс кілемдерімен жабылған. Дювен Стотсбериге осы алып особняқты безендіру үшін француз мүсіндерін сатып алуға да кеңес берді. Бақша мен ландшафтты қала құрылысшысы және сәулетшісі Жак Гребер жобалады, оның Андре Ле Нотр стиліндегі жобалары Филадельфиялық П. А. Б. Уайденерге Lynnewood Hall-да ұсынылып, Трумбауэрге және Ева Стотсбериге ұсынылды, ол құрылыстың барысын жақыннан қадағалау үшін иелікке жақын үйге көшіп келді.
Уайтмарш залындағы өмір
Иелікте бірнеше шағын үйлер мен қосалқы ғимараттар, сондай-ақ ағаштар мен папоротниктер өсіруге арналған төрт үлкен жылыжай болды. Кішкентай жылыжайлар Стотсберилердің үйін безендіруге қажетті көптеген гүлдерді өсіру үшін пайдаланылды. 70-тен астам бағбан осы аумақты күтіп ұстаумен айналысты. Ішкі қызметкерлердің саны әдетте 40-қа жететін, бірақ олардың көпшілігі жыл сайын Стотсберилермен бірге Флоридадағы «Эль Мирасол» имениесіне қыста және Мэн штатындағы Бар-Харбордағы «Вингвуд Хаус» имениесіне жазда саяхаттайтын. Е.Т., Ева және олардың қызметшілерімен қатар, Уайтмарш Холл Еваның екі баласын (үй ішінде ашылған кезде ересектер) ескере отырып жоспарланған, оларға үйде жеке бөлмелер берілді. Оның ұлы Джимми жиі онда тұратын, ал қызы Луиза да (аздау дәрежеде) тұратын. Шамамен тоғыз жыл бойы осы имаратта сән-салтанатты кештер мен қабылдаулар өтті. 1929 жылғы Ұлы депрессиядан кейін кештердің қарқындылығы азайып, 1933 жылдан кейін, Стотсберилер елдің көп бөлігі депрессияның ауырлықтарын бастан өткерген кезде, олардың сән-салтанатқа толы өмір салтына ашық сыналып, одан да азайды. 1935 жылы Е.Т. Стотсберидің қызының қазасы Стотсберилердің мерекелерге деген ынтасын одан әрі төмендетті. Уайтмарш Холл бақшалар мен негізгі ғимаратқа назар аудару деңгейіне байланысты көбінесе «Америкалық Версаль» деп аталды.
Стотсбериден кейін
1938 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Ева Стотсбери өте аз қаржыда қалғанын білді. Стотсбери бұрын үйді және оны қоршаған кең аумақты күтіп ұстауға жылына миллион доллардан астам ақша жұмсағанын айтқан. Ұлы депрессия салдарынан Уайтмарш-холл мен оның сәнді жиһаздарының құны күрт төмендеді. Эва сарайды жабып, Флорида штатының Палм-Бич қаласындағы Эль-Мирасол сарайына көшіп кетті. Ол 3 километрлік, 2 метрлік болат қоршауды 18 000 мылтық жасауға қажетті металлға айналдыру үшін Соғыс министрлігіне тапсырды. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде бұл жер Нью-Йорктің Метрополитен өнер мұражайының өнер туындыларын сақтау үшін пайдаланылды, себебі немістер U- қайықтары мен әскери кемелерінен Манхэттенді бомбалайды деген қауіп болған. Ева Стотсбери күйеуінің қайтысынан кейін мүлікті сатуға шығарған, бірақ сатып алушы табылған жоқ. Мүлік 1943 жылға дейін сатылмады.
Өзгеріс, содан кейін тастау
Уайтмарш-холл ақырында 167 000 долларға Pennsalt Chemical Corporation (қазіргі Total Petrochemicals USA) компаниясына сатылды, ол ғимаратты ғылыми-зерттеу зертханасына айналдырды. Мүлікке жақын жерлердің көп бөлігі жылжымайтын мүлік салу үшін сатылды, және соғыс аяқталғаннан кейін бұл тез орындалды. Pennsalt сарайды және қалған жерлерін күтіп, жаңғыртты, сондай-ақ мүлік аумағында жаңа ғимараттар салды. 1963 жылы Pennsalt (кейіннен Pennwalt деп аталды) Пруссия королі аймағында жаңа зерттеу орталығын салып, Уайтмарш-холлдан көшіп шықты, ол мүліктік инвестициялық топқа сатылды. Осы және келесі иелері сарайды сақтап қалуға немесе тұтас сатуға тырысқандары сәтсіз аяқталды, ал жылдар өте келе мүлік ескерусіз қалды және зардап шекті, нәтижесінде оны бұзу туралы шешім қабылданды. Тұрғын үйлерді қайта жаңарту жобалары бойынша даулар (әсіресе сәнді пәтерлерді салу жоспарлары) бұзуды бірнеше жылға кейінге шегерді.
Қазіргі жері
Вашингтондағы Ақ үйден де үлкен болған сарай 1980 жылы бұзылып, оның орнына Stotesbury Estates деп аталған заманауи таунхаустар салыныпты. Сарайдың алдыңғы кіреберісінің бөлігі болған массивті әк тас бағаналар, сарайдың арт жағындағы үлкен бельведермен бірге естелік ретінде қалдырылған. Сарайдың ізінде ешқандай үй салынбаған, оның жертөлелері мен негізі топырақпен толтырылған. Осы алып бақтың шағын қалдықтары бүгінге дейін сақталған, олардың ішінде фонтан, бірнеше мүсіндер, баспалдақтар, сондай-ақ төменгі тас қоршау мен қабырғалардың бөліктері бар. Уайтмарш-холлдың арт жағынан 1,6 шақырым қашықтықта орналасқан егістіктің басты қақпасының екі бағанасы Дуглас-роудта, Уиллоу-Гроув даңғылынан шығысқа қарай әлі де тұр, бірақ есіктері жоқ. Бас кіреберіс бағаналарының артындағы Дуглас жолындағы қақпа үйі де жеке тұрғын үйге айналдырылған.