Кіріспе

Англиялық крикетші және актер сэр Чарльз Обри Смит (21 шілде 1863 – 20 желтоқсан 1948) – ағылшын тестілік крикетшісі, кейіннен сахна және кино актері болған. Ол, әсіресе, «Зенда тұтқыны» (1937) фильмінің алғашқы дыбыстық нұсқасында офицер және джентльмен рөлімен танымал болды. Голливудта ол британдық актерлерден крикет командасын құрып, жергілікті көрермендердің қызығушылығын тудырды.

Ерте өмір

Смит Англияның Лондон қаласында, 1838–1928 жылдары өмір сүрген медицина докторы Чарльз Джон Смит пен Сара Энн (қызметтік аты Клод, 1836–1922) отбасында дүниеге келген. Оның әпкесі Берил Фабер (1912 жылы қайтыс болды) Космо Гамильтонға үйленген. Смит Чартерхаус мектебінде және Кембридждегі Сент-Джон колледжінде білім алған. 1888–89 жылдары ол Оңтүстік Африкаға алтын табу үшін барған. Сол жерде ол пневмонияға шалдыққан, ал дәрігерлер оны қателікпен қайтыс деп жариялаған. 1896 жылы Изабелла Вудқа үйленді.

Крикет мансабы

Смит – негізінен оң қолмен жылдам лақтыратын болған, алайда оң қолмен төменгі қатарда ойнайтын және жақсы сақтықшы да еді. Оның ерекше қисық лақтыру жолы, терең ортадан басталатын, оған «Бұрыштағы Смит» деген лақап ат берді. Ол қақпаның шетінен лақтырғанда, төреші оның пайда болуын ұрысшыдан жасырып, содан кейін ғана көрінетін. Осыдан W. G. Грейс: «Ол кенеттен лақтыру сызығында пайда болғанда қатты таңғалады» деген пікір білдірген. Ол Кембридж университетінде (1882–1885) және 1882 жылдан 1892 жылға дейін Сассекс үшін ойнады. Сол кездегі Англия құрамасы ең жақсы ойыншыларды толыққанды көрсете алмады, ал бұл матч тарихта ресми Тест матчы ретінде қалатынын ешкім білмеді. Оның мансабының көп бөлігіндегі туған клубы – Вест Дрейтон крикет клубы болды. Актерлер Лондоннан Вест-Дрейтонға арнайы салынған теміржол стансасына келіп, атпен тартылатын каретамен алаңға жеткізілетін. 1932 жылы ол Голливуд крикет клубын құрып, импортталған ағылшын шөбімен алаң жасады. Ол Дэвид Нивен, Лоренс Оливье, Найджел Брюс (капитандық қызметін атқарды), Лесли Ховард және Борис Карлофф сияқты эмигранттарды, сондай-ақ жергілікті американдық ойыншыларды клубқа тартты. Смиттің стереотиптік ағылшындығы бірнеше қызықты оқиғаларға әкелді: Голливуд клубында сақтықшы болып тұрғанда, ол қиын ауды ұстай алмады және ағылшын үй иесіне көзілдірігін әкелуге бұйрық берді; олар күміс табақта алаңға әкелінді. Келесі доп айсыз түнде бала ұстай алатындай жеңіл қисында келді. Смит оны ұстай алмады, линзаларын шешіп алып: «Ақымақ оқу көзілдірігімді әкепті» деді. Крикет мансабы аяқталғаннан кейін ондаған жылдар өткен соң, ол кинода танымал болған кезде Лордс павильонында көрінді. «Ол кісі таныс сияқты», – деді бір мүшесі екіншісіне. «Иә», – деді екіншісі, Голливудтағы оның аты-жөліне мән бермей, – «Смит деген жігіт. Сассекс үшін ойнаған».

Актерлік мансап

Смит 1895 жылы Лондон сахнасында актерлік өнер көрсете бастады. Оның алғашқы маңызды рөлі келесі жылы "Зенда тұтқыны" спектаклінде болды, онда ол патша мен оның көрінесінің екі рөлін ойнады. Қырық бір жыл өткен соң, ол романның ең танымал фильмдік нұсқасында, бұл жолы ақылды кеңесші рөлінде пайда болды. Реймонд Масси одан Қара Майкл рөлін түсінуге көмектесуін сұрағанда, ол: "Жанымдағы Рей, мен "Зенда тұтқынындағы" барлық рөлдерді ойнадым, тек принцесса Флавияны ғана емес. Бірақ Қара Майклмен менің әрдайым қиындықтарым болды!" деді. Ол 1895 жылы "Бейнемі миссис Эббсмит" спектаклінде Бродвейдегі дебютін жасады. 1907 жылы ол Мари Доромен бірге "Маркустың моральдық кодексі" спектаклінде ойнады, кейіннен Доро осы пьесаны үнсіз фильмге айналдырды. Смит кейіннен Джордж Бернард Шоудың "Пигмалион" спектаклінде қайта ойнап, Генри Хиггинстің басты рөлін сомдады. Смит 1920 жылы "Бамп" фильмінде түсті (А.А.Милн Minerva Films компаниясы үшін жазған, бұл компанияны 1920 жылы актер Лесли Говард пен оның досы, сюжет редакторы Адриан Брунель құрған). Кейін Смит Голливудқа кетіп, офицерлер мен джентльмендер рөлінде ойнаған кейіпкерлік актер ретінде сәтті мансапқа ие болды. 1937 жылы ол Ширли Темпл, Виктор МакЛаглен, Сезар Ромеро және Джун Лангпен бірге "Вилли Винки" фильмінде полковник Уильямс рөлінде ойнады. Ол Голливудтағы британдық киноиндустриясының колониясының бейресми жетекшісі саналды, оны Шеридан Морли "Голливуд Раджы" деп атады – 1930 жылдары кино бизнесінің астанасын отарлаған британдық актерлердің таңдамалы тобы. Бұл таңдамалы топқа Дэвид Нивен (Смит оны ұлындай қарады), Рональд Колман, Рекс Харрисон, Роберт Кут, Базил Ратбон, Найджел Брюс (оның қызының үйлену тойында ол куәгер болды), Лесли Говард (Смит Лондондағы алғашқы фильмдерде онымен жұмыс істегеннен бері таныс болды) және Патрик Ноулз кірді. Смит өз отандастарының Голливудтағы Крикет клубында тұрақты түрде қатысуын күтті. Бұған бас тартқандар "оның наразылығына ұшырады". Ұлттық рухта сөйлейтін Смит 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін соғысқа қайта оралмаған британдық актерлерді ашық сынады. Смит Голливудтағы "Ағылшынның резиденциясы" мәртебесін ойнағанды ұнатты. Оның қалың қабағы, кішкентай көздері, рульдік мұрты және 6'2" бойы оны Голливудтағы ең танымал тұлғалардың біріне айналдырды. Смит Грета Гарбо, Элизабет Тейлор және Вивьен Ли сияқты көрнекті актрисалармен, сондай-ақ Кларк Гейбл, Лоренс Оливье, Рональд Колман, Морис Шевалье және Гэри Купер сияқты актерлермен бірге ойнады. Оның фильмдеріне "Зенда тұтқыны" (1937), "Төрт қауырсын" (1939), Хичкоктың "Ребеккасы" (1940), "Доктор Джекилл және мистер Хайд" (1941), "Ешкім қалмады" (1945) (онда ол генерал Мандрейк рөлін ойнады) және Элизабет Тейлор мен Джанет Лидің қатысуымен түсірілген 1949 жылғы "Кішкентай әйелдер" фильмі кіреді, онда ол Лори Лоуренстің қарт әкесін (жас Питер Лоуфорд ойнады) сомдады, ол әлсіз Бет Марчқа (Маргарет О'Брайен ойнады) жомарттықпен фортепиано сыйлайды. Ол сондай-ақ Джонни Вайсмюллермен бірге түсірілген алғашқы "Тарзан маймыл адам" фильмінде Морин О'Салливанның әкесі рөлінде де ойнады. Смит сонымен қатар Дэвид О. Селзниктің "Кішкентай лорд Фонтлерой" (1936) фильмінің адаптациясында Доринкорт графы рөлін ойнады. Ол 1934 жылы Деннис Уитлидің "Ондай күш қауіпті" триллерінде Голливудты басып алу әрекеті туралы, Чарльз Обри Смит емес, Уоррен Хейстингс Рук деген атпен пайда болды. Автор Эвелин Во Смит оның кейіпкерін, сэр Амброз Аберкромбиді жасауда көп көмек көрсетті, ол 1948 жылы Воның Голливудты сатиралық сипаттаған "Сүйіктісі" романында пайда болды. "Теннесси Тюксидо және оның ертегілері" телесериалындағы командир Макбрагг оның пародиасы болып табылады.

Өлім

Смит 1948 жылғы 20 желтоқсанда Беверли-Хиллстегі үйінде 85 жасында пневмониядан қайтыс болды. Одан әйелі мен қызы Honor тірі қалды. Оның денесі кремацияланды және тоғыз айдан кейін, оның өсиетімен, күлі Англияға қайтарылып, Суссекс округінің Хов қаласындағы Сент-Леонард шіркеуінің қорымдығында анасының қабіріне жерленді.

Құрметтер мен марапаттар

Смиттің Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы бар. Смит Шекарашылдар легионының офицері болған. 1933 жылы ол Screen Actors Guild-тің алғашқы кеңесіне мүше болып кірді. 1938 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды және 1944 жылы VI Георгий оны ағылшын-американдық қарым-қатынастарды жақсартуға қосқан үлесі үшін рыцарь атағына ие етті.

Толық кинографиясы

Жыл Фильм Рөлі Режиссер Ескертулер 1915 Көпір салушы Эдвард Тёрсфилд Джон Глейдтің құрметі Джон Глейд 1916 Джаффри Джаффри Сағаттың сиқыры Джек Брукфилд 1918 Қызыл коттедж Лорд Ньюхейвен Мейрик Милтон 1920 Терезедегі бет Бентинк Уилфред Ной Испаниядағы қамалдар Құрылысшы Хорас Лисл Люкок «Джером» Джеймс Барр Уильямс «Шаттл» өмірі Пастор Джон Стоун Д.Ж. Уильямс 1922 Жоғалған фильм «Богемиялық қыз» Devilshoof Йозеф фон Стернберг Аяқталмаған фильм «Жалынның құмарлығы» Ричард Хок, К.С. Каттс 1923 Карлтонның құмарлығы Карлтон Эрл Уилфред Ной 1924 Қаламағандар Полковник Каррингтон Уолтер Саммерс (қайта жаңартылып, қалпына келтірілген 2011) Қабылданбаған әйел Питер Лесли Альберт Паркер 1928 «Шоу адамдары» Киноалдын ала қараудағы қосымша актер Кинг Видор (атаусыз) 1930 «Заң осылай» Сэр Джеймс Уиттакер Синклер Хилл «Жануарлардың тобы» Артур Хилтон Базил Дин Джон Е. Берч (ассистент) «Құмар гүлі» Пирске дейінгі қайықтардағы адам Уильям К. деМилл (атаусыз) (атаусыз) 1931 «Бакалавр әке» Сэр Базил Алджернон «Бас» Винтертон Роберт З. Леонард «Саудагер Горн» Сент-Клер У.С. Ван Дайк (атаусыз) «Контрабандалық махаббат» Пол Мачин, Әділет судьясы Сидней Морган «Таң шұғыласы» Генерал фон Герц Жак Фейдер «Ешқашан екілік болмайды» Мырза Притчард У.С. Ван Дайк «Жәй ғана гиголо» Лорд Джордж Хэмптон Джек Конвей «Иеленуші адам» Мырза Дабни Сэм Вуд (атаусыз) «Үндістанның ұлы» Доктор Уоллес Жак Фейдер «Кінәлі қолдар» Пастор Хастингс Лионель Барримор «Парижтің көлеңкесі» Буррельер Джон С. Робертсон «Бағыну» Граф Рейхендорф Уильям К. Ховард 1932 «Цирк әйелі Полли» Пастор Джеймс Нордкотт Альфред Сантелл «Адам-маймыл Тарзан» Джеймс Паркер У.С. Ван Дайк Джейннің әкесі «Бірақ дене әлсіз» Флориан Клемент Джек Конвей «Маған түнде махаббат ет» Дюк д’Артелин Рубен Мамулиан «Жаннаттағы қиындықтар» Адольф Дж. Жирон Эрнст Любич «Ешқандай больше орхидеялар жоқ» Джером Седрик Уолтер Ланг «Олар әділдемеді» Обри Хэмптон Эдвард Людвиг 1933 «Мәйіптің лапы» Сержант-майор Моррис Уэсли Рагглз Эрнест Б. Шодсак (атаусыз) «Сәнді лайнер» Эдвард Торндайк Лотар Мендес «Құпиялар» Мырза Уильям Марлоу Фрэнк Борзаж «Барбарий» Сесил Харвуд Сэм Вуд «Сүйкімді премьер-министр» Фон Хейниц Уильям Дитерл «Таңғы даңқ» Роберт Харли «Боб» Хеджес Лоуэлл Шерман «Сегізде перде» Детектив Джим Хэнви Э. Мейсон Хоппер «Бомба» Мырза Венделл Миддлтон Виктор Флеминг «Королева Кристина» Ааж Рубен Мамулиан 1934 «Караван» Барон фон Токай Эрик Чарлл «Құмарлы әйел» Питер Мэдисон Арчи Майо «Ротшильд үйі» Веллингтон герцогы Альфред Л. Веркер Мауде Т. Хоуэлл (ассистент) «Қызыл императрица» Христиан Август, Ангальт әміршісі Зербст Йозеф фон Стернберг Кэтриннің әкесі «Тағы бір өзен» Генерал Чарвелл Джеймс Уэйл «Булдог Драммонд шабуылдайды» Капитан Реджинальд Нильсен, полковник Рой Дель Рут «Клеопатра» Энобарбус Сесил Б. Демилле «Біз қайтадан өмір сүреміз» Принц Кортхагин Рубен Мамулиан «Отқұс» Полиция инспекторы Миллер Уильям Дитерл 1935 «Бенгалия лансерінің өмірі» Майор Гамильтон Генри Хатауэй «Үндістанның Клайв» Британ премьер-министрі Ричард Болеславски «Алтын лилия» Ллойд Грантон, Лоамшир герцогы Уэсли Рагглз «Өмір сүру құқығы» Майор Ликондра Уильям Кигли «Флоренциялық қанжар» Доктор Литон Роберт Флори «Жална» Көке Николас Уайт Сейс Джон Кромвелл «Қытай теңіздері» Сэр Гай Уилмердинг Тай Гарнетт «Крест жорықтары» Шөлдегі кісі Сесил Б. Демилле «Голливуд» Қысқаша деректі «Туннель» Ллойд Морис Элвей 1936 «Шағын лорд Фаунтлерой» Дорринкерт графы Джон Кромвелл «Ромео мен Джульетта» Лорд Капулет Джордж Кукур (экрандағы оның жалғыз Шекспир ролі) «Алланың бағы» Әке Ж. Рубиер Ричард Болеславски «Ллойдтың Лондон» Ескі «Q» Генри Кинг «Үміттенген ауылдың оқисы» Қысқаша 1937 «Уи Уи Уинк» Полковник Уильямс Джон Форд «Зенданың тұтқыны» Полковник Запт Джон Кромвелл У.С. Ван Дайк (атаусыз) «Ұлы Виктория» Герберт Уилкокс «Жаңбыр» Әке Пол Джон Форд «Толыққандылар жыламаңыз» Сэр Питер Калвертон Альфред Э. Грин 1938 «Төрт адам және дұға» Полковник Лоринг Ли Джон Форд «Қашқын» Аргайл герцогы Альфред Л. Веркер «Алпыс даңқты жыл» Веллингтон герцогы Герберт Уилкокс 1939 «Жұмақтың шығыс жағы» Сайрус Барретт ағасы Дэвид Батлер «Төрт қауырсын» Генерал Бёрроуз Золтан Корда «Күн ешқашан батпайды» Сэр Джон Рэндольф Роуленд В. Ли «Бес қайтып келді» Профессор Генри Шпенглер Джон Фарроу «Төменгі күшік» Атасы Ричард Уоллес «Мәңгілік сіздікі» Грамп, бішп Пибоди Тей Гарнет Чарльз Керр (ассистент) «Тағы бір жұқа адам» Полковник Бёрр МакФей У.С. Ван Дайк «Балалайка» Генерал Каргайн Рейнхольд Шюнцель 1940 «Тағдыр қаласы» Судья Рикардо Кортез «Ребекка» Полковник Джулиан Альфред Хичкок «Ертеңнен тыс» Аллан Чэдвик А. Эдвард Сазерленд «Уотерлоо көпірі» Әскери офицер / Герцог Мервин Лерой «Ажырасу туралы есімдер» Доктор Аллиот Джон Фарроу «Біраз жұмақта» Атасы Эндрю Мартон 1941 «Мейси әйел болды» Ал Уолпол Эдвин Л. Марин «Бос және оңай» Герцог Джордж Сидни Эдвард Базелл (атаусыз) «Др. Джекил және мырза Хайд» Епископ Маннерс Виктор Флеминг 1943 «Мәңгі және бір күн» Адмирал Эустас Тримбл бірнеше режиссер «Лондонға екі билет» Әділеттік басқармасы Фэрчайлд Эдвин Л. Марин «Ет пен қиял» Норвалк деканы Жюльен Дувивье Эпизод 2 «Мадам Кюри» Лорд Кельвин Мервин Лерой 1944 «Марк Твеннің шытырман оқиғалары» Оксфорд канцлері Ирвинг Рэппер «Дувердің ақ жартастары» Полковник Уолтер Форсайт Кларенс Браун «1945 жылғы сезімдер» Дэн Линдсей Эндрю Стоун «Шотландия ауласының құпиялары» Сэр Кристофер Пелт Джордж Блэр 1945 «Мәңгі сіздікі» Әке Уильям Най «Шотландия ауласының тергеушісі» Сэр Джеймс Коллисон Джордж Блэр «Содан кейін он екі болды» Генерал Сэр Джон Мандрейк Рене Клер 1946 «Түндегі қорқыныш» Вокзалдың аға азаматы Рой Уильям Нилл (атаусыз) «Клуни Браун» Полковник Чарльз Дафф Грэм Эрнст Любич «Эннимен кездесу» Сэр Арчибальд Клайд Аллан Дуан 1947 «Жоғары жеңіс» Полковник Хью Баннинг Ирвинг Аллен «Жеңіссіз» Бас сот судьясы Сесил Б. Демилле «Идеалды күйеу» Каверс графы, Горингтің әкесі Александр Корда 1948 «Сәнді лайнер» Эдвард Торндайк Ричард Уорф 1949 «Кішкентай әйелдер» Мырза Джеймс Лоуренс Мервин Лерой