Кіріспе
Артек – Қара теңіз жағасындағы, Аю Дағ тауының жанындағы, Қырым түбегіндегі Гурзуф қаласында орналасқан халықаралық балалар орталығы (бұрынғы Жас пионерлер лагері). Ол 16 маусым 1925 жылы құрылған. Лагерь алғашында 80 балаға арналған, бірақ одан кейін қарқынды дамыды. 1969 жылы оның ауданы 3,2 км² (790 акр) құрады. Лагерь құрамында 150 ғимарат болды, оның ішінде үш медициналық мекеме, мектеп, «Артекфильм» киностудиясы, үш жүзу бассейні, 7000 орындық стадион және түрлі іс-шараларға арналған ойын алаңдары бар еді. Артек жылы климатының арқасында жыл бойы жұмыс істейтін лагерь болды, бұл басқа көптеген жас пионерлер лагерлерінен ерекшеленді. Артек өмір сүрген кезеңінде Кеңес Одағының және басқа коммунистік елдердің балалары үшін ерекше құрметпен қаралатын орын болды. Артек өркендеген шағында жылына 27 000 бала демалыс алды. 1925 жылдан 1969 жылға дейін лагерьде 300 000 бала демалды, оның ішінде 70 шетелден келген 13 000-нан астам бала болды. 1991 жылы Жас пионерлер ұйымы таратылғаннан кейін оның беделі төмендеді, бірақ ол танымал демалыс орны болып қала берді.
Artek (Арте́к) is an international children's center (a former Young Pioneer camp) on the Black Sea in the town of Gurzuf located on the Crimean Peninsula, near Ayu Dag. It was established on 16 June 1925. The camp first hosted only 80 children but then grew rapidly. In 1969 it had an area of 3.2 km2 (790 acres). The camp consisted of 150 buildings, including three medical facilities, a school, the film studio Artekfilm, three swimming pools, a stadium with a seating capacity of 7,000 and playgrounds for various other activities. Unlike most of the young pioneer camps, Artek was an all year camp, due to the warm climate. Artek was considered to be a privilege for Soviet children during its existence, as well as for children from other communist countries. During its heyday, 27,000 children a year vacationed at Artek. Between 1925 and 1969 the camp hosted 300,000 children including more than 13,000 children from 70 foreign countries. After the breaking up of the Young Pioneers in 1991 its prestige declined, though it remained a popular vacation destination.
Кеңес дәуірі
Артек жалпы он шағын лагерьден тұрды. Олардың әрқайсысының өз атауы болды: Морской, Лазурный, Кипарисный және т.б. Осы лагерьлердің төртеуі (Речной, Озёрный, Лесной және Полевой) 1960-1964 жылдар аралығында салынған Артектің маңызды Прибрежный кешенін құрады. Прибрежныйды жобалаған Анатолий Полянский басқаратын архитекторлар тобы 1967 жылы архитектура саласында КСРО Мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Осындай танымал пионер лагерьлері бірнеше совет республикаларында да сақталды, мысалы, Ресейлік КСР-дегі Орлёнок және Белорусьтік КСР-дегі Зубрёнок. Шығыс Германияда Эрнст Тельман атындағы пионер ұйымы 1952 жылы Берлиннің солтүстік-шығысындағы Вербелинзеде Артекке ұқсас пионер лагерь салды.