Кіріспе

GUM (ГУМ, , Главный универсальный магазин) – бұрынғы Кеңес Одағының көптеген қалаларындағы басты универмаг, Кеңес дәуірінде (1991 жылға дейін) Мемлекеттік универмаг (Государственный универсальный магазин) деп аталған. Осыған ұқсас атаумен кейбір Кеңес республикаларында және посткеңестік мемлекеттерде де дүкендер жұмыс істеді. Ең танымал GUM – Кітай-город ауданындағы Қызыл алаңға қарап тұрған ірі универмаг. Бұл ғимарат бастапқыда және қазіргі күні сауда орталығы ретінде қызмет етеді. Кеңес кезеңінің көп бөлігінде ол бір ғана сатушы – Кеңес мемлекеті болғандықтан, негізінен универмаг болып табылды. 1920 жылдарға дейін бұл жер Жоғарғы сауда қатарлары (Верхние торговые ряды) деп белгілі болды. 2021 жылғы мәліметтер бойынша GUM 100-ден астам түрлі брендті ұсынады және универмаг ішінде кафелер мен мейрамханалар орналасқан.

Құрылымы мен құрылымы

Қызыл алаңның шығыс жағында 794 футқа (242 м) созылатын қасбетімен, Жоғарғы сауда қатарларын 1890 және 1893 жылдар аралығында Александр Померанцев (архитектураға жауапты) және Владимир Шухов (инженерлікке жауапты) салған. Трапеция тәрізді ғимаратта орыс ортағасырлық архитектурасының элементтері мен болат қаңқасы және шыны шатыры біріктірілген, бұл Лондонның 19 ғасырдағы ірі темір жол станцияларына ұқсас стиль. Уильям Крэфт Брамфилд ГУМ ғимаратын "Шуховтың жобасына және 19 ғасырдың соңындағы орыс архитектурасының техникалық біліктілігіне жасалған құрмет" деп сипаттады. Шыны шатырымен жасалғандықтан, ғимарат сол кезде бірегей болды. Диаметрі 14 метр болатын шатыры жеңіл көрінеді, бірақ 50 000-нан астам металл бөліктен (шамамен) тұратын, қар жиналуын ұстап тұра алатын берік құрылыс. Жарық беру үшін темір мен шыныдан жасалған үлкен аркалы люктер қолданылады, олардың әрқайсысы салмағы бірнеше тоннаға жетеді және 20 000-нан астам шыны панельден тұрады. Фасад бірнеше көлденең қабаттарға бөлінген, қызыл фин гранитімен, Таруса мәрмрімен және әктаспен қапталған. Әр аркада үш деңгейлі, темір бетоннан жасалған өткелдермен байланыстырылған.

Тарих

Ресейдің Екатерина II итальяндық неоклассикалық сәулетші Джакомо Кваренгиге Қызыл алаңның шығыс жағында үлкен сауда аумағын жобалауды тапсырды. Бірақ, бұл ғимарат 1812 жылғы Мәскеу өртінен жойылды және оның орнына Джозеф Бов жобалаған сауда қатарлары салынды. Кезекте, қазіргі құрылыс 1894 жылы Бов ескерткіштерін алмастырып ашылды. 1917 жылғы Ресей революциясы кезінде ғимаратта шамамен 1200 дүкен болды. Революциядан кейін ГУМ мемлекеттік меншікке өтті. Дегенмен, Жаңа экономикалық саясат (1921–1928) кезеңінде ГУМ мемлекеттік дүкен ретінде Ресейдің барлық азаматтарына – әйел-еркекке, тегіне, әлеуметтік жағдайына қарамастан, үлгілі сауда орталығы болып жұмыс істеді. ГУМ дүкендері жеке кәсіпкерлікті социалистік жолмен қайта құру және «жұмысшылар мен шаруалар үшін тұтынуды демократияландыру» мақсатын іске асыру үшін пайдаланылды. Ақырында, ГУМ-ның тұтыну арқылы коммунизм құруға жасаған тырабы сәтсіз аяқталды және, тіпті «мемлекеттік дүкендерден тұтынушыларды алшақтатып, наразылық пен өз құқығына талап ету мәдениетін қалыптастырды» деуге болады. 1928 жылы Иосиф Сталин оны алғашқы бесжылдық жоспарды жүзеге асырумен айналысатын комитет үшін кеңсеге айналдырғанға дейін ГУМ дүкен ретінде қолданыла берді. 1953 жылы дүкен ретінде қайта ашылғаннан кейін, ГУМ Кеңес Одағындағы тұтыну тауарлары жетіспейтін сирек дүкендердің біріне айналды, сондықтан сатып алушылардың кезектері ұзаққа созылып, көбінесе Қызыл алаңның барлық аумағын алып жатты. 1960 және 1970 жылдары бірнеше рет Коммунистік партияның екінші хатшысы Михаил Суслов, Ленин мавзолейіне қарап тұрған дүкенді ұнатпай, ГУМ-ды Кеңес Одағы мен коммунизмнің жетістіктерін көрсететін көрме залы мен мұражайға айналдыруға тырысты. Бірақ Брежневке әр жолы хабар беріліп, ол осы жоспарларды тоқтатты. Кеңес кезеңінің соңында ГУМ ішінара, содан кейін толығымен жекешелендірілді және «Перекресток» супермаркет компаниясына тиесілі болғанға дейін бірнеше иесі болды. 2005 жылдың мамыр айында 50,25% үлесі Ресейдің сәнді тауарлар дистрибьюторы және бутик операторы «Bosco di Ciliegi» компаниясына сатылды. Жеке сауда орталығы ретінде ол өзінің бұрынғы аббревиатурасын сақтап қалу үшін қайта аталды. «Мемлекеттік» деген мағынаны білдіретін «Государственный» сөзі «Басты» деген мағынаны білдіретін «Главный» сөзімен ауыстырылды, сондықтан ГУМ енді «Басты әмбебап дүкен» деген аббревиатура болып табылады.