Мәскеудегі Үкімет Үйі

Кіріспе

Мәскеудегі үкіметтік ғимарат – Ақ үй (; ресми түрде Ресей Федерациясы Үкіметінің үйі), сонымен қатар Ресейдің Ақ үйі деп аталады, бұрын Ресейдің Кеңестер үйі деп танылған, Мәскеудегі үкіметтік ғимарат. Ол Краснопресненская набережнаясында орналасқан. Бұл ғимарат Ресей үкіметінің бас кеңсесі және Ресей Премьер-Министрінің ресми жұмыс орны болып табылады. Ол 1965 жылдан 1981 жылға дейін сәулетші Дмитрий Чечулиннің жобасы бойынша Халықтық бақылау комитеті мен Ресейдің Жоғарғы Кеңесі үшін салынған. 1991 жылдың тамызындағы төңкеріс әрекеті кезінде ғимарат Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитетке қарсы тұру орталығына айналды. 1993 жылғы конституциялық дағдарыс барысында ғимарат көп зақым көрді және кейіннен қайта жаңартылды.

Совет одағында салу және пайдалану

1965 жылы осы жерде РСФСР әкімшілік органдарын орналастыру үшін Кеңестер үйінің құрылысы басталды. Жалпы жобалау 1934 жылғы Чечулиннің «Аэрофлот» ғимаратының жобасына сәйкес келеді. Бастапқыда Чечулин ғимаратты қаланың маңызды бөлігінен биік тұратын Таганка алаңында салуды ұсынған, себебі Краснопресненская жағалауындағы жер, жақын орналасқан ғимараттарға байланысты қолайсыз болды; алайда, Мәскеу өзенінің жоғары жағалауынан ашылатын әдемі көрініс болғандықтан, қазіргі орналасқан жері таңдалды. Кеңестер үйі – монолитті беріктік ядролары бар біркелкі пішіндес жиналмалы темірбетон қаңқасы қолданылған алғашқы көп қабатты ғимарат. Сыртқы жағы жеке клейдит бетон панельдерімен қапталған, олар бұрын мәрмәрмен әрленген. Кешеннің жалпы ауданы 732 000 шаршы метрді құрайды, ал кеңсе кеңістігінің ауданы шамамен 132 000 шаршы метрді құрайды. Ғимарат үш деңгейлі күрделі жер асты қабаттар жүйесімен жобаланған, онда тұрақ, бомбобезегіштер, желдету камералары және салқындату жабдықтары орналасқан. Құрылыста жеке кәріз және автономды электрмен жабдықтау жүйесі қарастырылған. Ғимараттың метро туннельдерімен жер асты жолдары арқылы байланысты деген болжам бар, бірақ ресми дереккөздер бұл ақпаратты нақтылай да, жоққа да шығармайды. Құрылысшылардың бірі, Феликс Михайлович Ашуровтың естеліктерінде айтылғандай, Дмитрий Чечулин пропорциялардың үйлесімді болуы үшін тудың тірегін үш метрге қысқартуды бұйырған; алайда, ықтимал кешігулерге байланысты жұмысшыларға сәулетшіден жасырып, демалыс күні дайын тіректі орнатуға тапсырма берілген. Құрылыс 1981 жылы аяқталды, оның жалпы құны 94 миллион рубльден асты. Жоба аяқталғаннан кейін команда жетекшісі Дмитрий Чечулин, сәулетші Виталий Мазурин және инженер-конструктор Юрий Дыховичный Ленин сыйлығымен марапатталды. 1981 жылдан 1993 жылға дейін Ресейдің Жоғарғы Кеңесі, ол бұрынғыда Ұлы Кремль сарайында сессияларын өткізген, Ақ үйді пайдаланды. Ресейдің Жоғарғы Кеңесі 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауына дейін, сондай-ақ Ресей Федерациясының алғашқы жылдарында осы ғимаратта орналасқан. 1991 жылы Кеңес Одағы Ақ үйді бейнелейтін және 1991 жылғы мемлекеттік төңкеріс әрекетіне қарсылықты бейнелейтін 50 копекке бағалы марка шығарды.

In 1965, construction of the House of Soviets began to accommodate the administrative bodies of the RSFSR at this site. The overall design follows Chechulin's 1934 draft of the Aeroflot building. Initially, Chechulin proposed constructing the building on Taganka Square, which rises above a significant part of the city, as the site on the Krasnopresnenskaya embankment was inconvenient due to nearby buildings; however, because of the good view alongside the high bank of the Moskva River, the current location was chosen instead. The House of Soviets was the first multi storey building in which a uniformly shaped prefabricated reinforced concrete frame with monolithic stiffness cores was used. Outside, the structure was lined with individual claydite concrete panels, which were previously finished with marble. The total area of the complex was 732,000 square meters, with a total area of office space around 132,000 square meters. The building was designed with a complex three level system of underground floors, where parking, bunkers, ventilation chambers and refrigeration equipment were located. The structure was equipped with a separate sewerage and an autonomous power supply system. There is a theory that the building is connected by underground passages to subway tunnels, but official sources do not confirm or refute this information. According to the memoirs of one of the builders, Felix Mikhailovich Ashurov, when installing the flagpole, Dmitry Chechulin ordered it to be shortened by three meters for a more harmonious combination of proportions; however, due to possible delays, workers were ordered to install the already prepared bar in secret from the architect over a weekend. Construction was completed in 1981, with a total cost exceeding 94 million rubles. After the completion of the project, team leader Dmitry Chechulin, architect Vitaly Mazurin, and designer Yuri Dykhovichny were awarded the Lenin Prize. From 1981 to 1993, the Supreme Soviet of Russia, which had until then held its sessions in the Grand Kremlin Palace, used the White House. The Supreme Soviet of Russia remained in the building until the end of the Soviet Union in 1991, as well as during the first years of the Russian Federation. In 1991 the Soviet Union issued a 50 kopeck stamp depicting the White House and honoring resistance to the 1991 Soviet coup d'état attempt.

1991 жылғы төңкеріс әрекеті

1991 жылдың тамызында Кеңестер үйі Мемлекеттік төтенше жағдай комитетіне қарсы күрестің орталығына айналды. Оппозицияны Ресей президенті Борис Ельцин басқарды, оны қолдау үшін ғимарат төңірегінде кең ауқымды митингілер өтті. 20 тамызға қарай ғимарат маңына екі жүз мыңға жуық адам жиналды, олардың ішінде қоғамдық және саяси қайраткерлер Руслан Хасбулатов, Иван Силаев, Александр Руцкой, Эдуард Шеварднадзе, Михаил Ходорковский, Мстислав Ростропович, Андрей Макаревич және тағы да басқалар бар еді. Ғимаратқа шабуыл жасалмады, себебі азаматтық және әскери жандардың көп болуы мүмкін еді. Осы кезеңде Мәскеудің әртүрлі аймақтарында митингілер өтіп, қарулы қақтығыстарға ұласты, ал ғимарат төңірегіндегі аумақ ерекше қауіпті аймақ деп танылды. Ресей Федерациясы Қарулы Күштері Бас штабының мәжілісінде Кеңестер үйіне шабуыл жасау туралы шешім қабылданды, содан кейін президент Борис Ельцин Қорғаныс министрлігінің әскерлерін Мәскеуге шақыру туралы жарлыққа қол қойды. Ғимаратты басып алу кезінде Новоарбатский көпіріне орналастырылған Таман дивизиясының алты танкы ғимараттың жоғарғы қабаттарына 12 оқ-дәрі атты. Шабуылдан кейін Кеңестер үйінің коменданты болып тағайындалған Аркадий Баскаев Жоғарғы Кеңес ғимаратындағы өрт танктерден атылған оқтардың салдарынан болғанын мәлімдеді. Кейін Александр Руцкой оқиғаны былай сипаттады:

In August 1991, the House of Soviets became the center of a confrontation against the State Committee on the State of Emergency. The opposition was headed by Russian President Boris Yeltsin, in support of whom large scale rallies were held around the building. By August 20, approximately two hundred thousand people had gathered around the structure including public and political figures Ruslan Khasbulatov, Ivan Silayev, Alexander Rutskoy, Eduard Shevardnadze, Mikhail Khodorkovsky, Mstislav Rostropovich, Andrey Makarevich, and others. The building was not stormed, presumably due to the possible number of civilian and military casualties. During this period, rallies were held in different parts of Moscow, which caused armed skirmishes, and the territory around the building was recognized as a particularly dangerous zone. At a meeting of the General Staff of the Armed Forces of the Russian Federation, it was decided to storm the House of Soviets, after which President Boris Yeltsin signed a decree on attracting troops from the Ministry of Defense to Moscow. During the seizure of the building, six tanks from the Taman Division that were placed on the Novoarbatsky Bridge fired 12 shells at the upper floors of the building. Arkady Baskaev, who was appointed commandant of the House of Soviets after the assault, said that the fire in the building of the Supreme Soviet arose as a result of shelling from tanks. Subsequently, Alexander Rutskoy described the incident as follows:

Because of the shelling, a fire began on the 12th and 13th floors of the White House. The fire covered the entire upper part and destroyed 30% of the total area of the building, later the damage was estimated at 170 billion rubles. The situation in the White House after the assault was described by a correspondent of the Kommersant newspaper:

Ruslan Khasbulatov, referring to eyewitness letters in Nezavisimaya Gazeta, states that there were about 1,500 victims in total, whose bodies were taken out of the building in secret passages.

Оқ-дәрілердің салдарынан Ақ үйдің 12 және 13-ші қабаттарында өрт шықты. Өрт ғимараттың жоғарғы бөлігінің барлығын қамтып, жалпы аумағының 30 пайызын жойды, ал кейін келген зиян 170 миллиард рубльге бағаланды. Ақ үйдегі шабуылдан кейінгі жағдайды "Коммерсант" газетінің тілшісі "Независимая газета" газетіндегі куәгерлердің хаттарына сілтеме жасай отырып, барлығы 1500-ге жуық адам қаза тапқанын, олардың денелері ғимараттан құпия жолдармен шығарылғанын хабарлады. Руслан Хасбулатов мәлімдеме жасап, осы деректерді растады.

ХХ ғасырдың соңы мен қазіргі заман

1993 жылғы конституциялық дағдарыстан кейін ғимараттың бақылауы Борис Ельциннің жарлығы арқылы Ресей Федерациясының Үкіметіне (атқарушы билікке) берілді, оның бақылауында ғимараттың қайта құрылысы жүргізілді. Реставрациялау жұмыстары кезінде ғимараттың басты қасбеті мұнарасындағы сағат қалпына келтіріліп, қайта пайдаланылды; алайда, 1994 жылдың екінші жартысында сағат демонтаждалып, оның орнына екі бас бүркіттің алтын бейнесі – Ресейдің мемлекеттік елтаңбасы орнатылды. Осы кезеңде ғимарат жағалаудан үлкен қоршаумен қоршалды, бұл ғимарат қабырғаларында митингілер өткізуге кедерілді. Дегенмен, наразылық білдірушілер Белі үйдің жанындағы Хумпбек көпірінде жинала берді. 1996 жылы жақын орналасқан Пресненский саябағында Советтер үйінде қайтыс болғандардың естелігіне арналған шағын шіркеу ашылды. Реставрациялық жұмыстарға шамамен бір жыл кетті, ал 1994 жылы жөнделген кешен Ресей Федерациясының Үкіметімен иеленілді. 2008 жылы ғимараттың бесінші қабатында кең ауқымды реконструкция жүргізілді. Сонымен қатар, кейбір бұқаралық ақпарат құралдары ғимарат ішінде бассейн мен спорт залы салынып жатқанын хабарлады, бірақ ресми дереккөздер бұл ақпаратты растамады. Бір жыл өткен соң, кешеннің он екінші қабатында жеке ресторан ашылды. 2012 жылы Үкімет кеңселерін Коммунаркадағы жаңа федералды орталыққа көшіру жоспарланды, бірақ бұл идея мерзімсіз кешіктірілді. Келесі жылы ғимаратқа тікұшақ алаңы орнатылды. 2020 жылдың қыркүйегінде Ресей Федерациясы Үкіметінің баспасөз қызметі Ақ үйдің жағдайын төтенше деп таныды, себебі шатырда ақаулар және жертөледе су ағуы сияқты мәселелер анықталды. Ресей Үкіметі реконструкция мақсатында 5 миллиард рубльден астам қаржы бөлуді жоспарлап отыр.

Сәулет

Ақ үйді салу кезінде Дмитрий Чечулин мемлекеттік әуежол компаниясы «Аэрофлоттың» штаб-пәтері үшін 1934 жылы жүзеге аспаған жобасының элементтерін пайдаланды. «Аэрофлот» ғимаратының бастапқы идеясы совет ұшқыштарының батып кеткен кеменің жолаушыларын құтқаруының құрметіне жасалған. Құрылыстың пішіндері қарапайым болуы тиіс еді; ғимараттың стилобаты кеменің мөлшерімен ұқсас болды және көптеген мүсіндік композициялармен толықтырылды. Жоспарланған ғимараттың негізгі кіреберісі триумф аркасына еске түсіретін портикке ерекше назар бөлді. «Аэрофлот» ғимараты Белорусский теміржол станциясы алаңының жаңа бейнесін қалыптастыруы керек еді; бірақ құрылымның мөлшері мен орналасуы учаскеге сәйкес келмегендіктен, ол ешқашан салынбады. 1965 жылы Дмитрий Чечулин «Аэрофлот» ғимаратының іске аспаған жобасының жоспарларын болашақ Кеңестер үйінің жоспарларын жасау үшін пайдаланды. Дегенмен, Ақ үйдің монументалды кешені сәулетшінің бастапқы ойынан өзгеше болды. Кешеннің бөлмелері түрлі-түсті тас мрамордан жасалған инкрустациялармен әсемделген.