Кіріспе

ФСБ-ның бас кеңсесі Мәскеуде, Ресей.

Лубянка – Ресейдің Мәскеу қаласының Мещанский ауданындағы Лубянка алаңында орналасқан Шекара күзет қызметінің (ФСБ агенттігі) бас кеңсесі мен оған қарасты түрме орналасқан ғимараттың көпке танымал аты. Бұл 1897 жылы Александр В. Иванов жобалаған, ал 1940-1947 жылдары Алексей Щусев кеңейткен сары кірпіштен тұрғызылған үлкен нео-барокко стиліндегі ғимарат. Бұрын бұл ғимарат КГБ-ның бас кеңсесі болып табылды. Ғимараттың қасбетінде советтік балға мен орақ белгілерін көруге болады.

Сипаттама

Лубянка ғимаратында Лубянка түрмесі, Шекара қызметінің бас кеңсесі, КГБ мұражайы және ФСБ бөлімшесі орналасқан. Ғимаратты сәулетші Александр В. Иванов жобалаған. Ол паркет едендерімен және ашық жасыл қабырғаларымен ерекшеленеді. Өлшеміне қарамастан, ғимарат қаһармандық масштабтың әсерін тудырмайды: бұрыштық бөлімдердегі кішкентай фронтондар мен орталық лоджиядағы оқшау Палладиандық және барокколық элементтер үш қатарлы кәрниздермен баса көрсетілген сарайдың біркелкі фасадында жоғалып кетеді. Фасадтың ең жоғарғы қатарында сағат орналасқан. Бұрын ғимараттың алдында, Лубянка алаңының ортасында фонтан тұрған. Большевик революциясынан кейін, 1918 жылы ғимаратты үкімет басып алып, оны құпия полицияның бас кеңсесі ретінде пайдалануға берді, ол кезде ол Чека деп аталған. Түрме жоғарғы қабатта орналасқан, бірақ сол қабатта терезелер болмағандықтан, көптеген тұтқындар және жалпы халық олардың жертөледе ұсталғанын ойлады.

КГБ

Ұлы тазалау кезінде кеңселер қызметкерлердің санының артуына байланысты тығыз болды. 1940 жылы Алексей Щусевке ғимаратты кеңейту тапсырылды. 1947 жылы оның жаңа жобасы Любянканың ауданын екі есеге ұлғайтты. КГБ мәліметінше, 1953 жылы Сталиннің қайтысынан кейін Любянкада тұтқындарды тексеру тоқтатылды. 1957 жылы Любянка алаңының қарсы бетінде, бұрын ортағасырлық зеңбірек құю шеберханасы болған жерде, Ресейдегі ең ірі ойыншық дүкені ашылды. (немесе 15 тонна) салмақты Феликс Дзержинскийдің ("Темір Феликс") мүсіні, Чеканың негізін қалаушы. Ғимараттың асимметриялық фасады 1983 жылға дейін өзгеріссіз сақталды, содан кейін Коммунистік партияның Бас хатшысы және бұрынғы КГБ директоры Юрий Андроповтың ұсынысымен, Щусевтің жоспарларына сәйкес жаңа ғимаратқа бейімделу үшін қайта жаңартылды. Советтік құпия полициясы атын көп рет өзгерткенімен, олардың бас кеңсесі осы ғимаратта орналасқан күйінде қалды. Лаврентий Бериядан Андроповқа дейінгі құпия полиция басшылары үшінші қабаттағы бір кабинетті пайдаланды, одан Чеканың негізін қалаушы Феликс Дзержинскийдің мүсіні көрінетін еді. Ғимараттың бірінші қабатындағы түрме жазушы Александр Солженицыннің "Гүлаг архипелагы" атты кітабында маңызды орын алады. Онда Сидней Рейли, Грэвилл Уинн, Рауль Валленберг, Ион Антонеску, Осип Мандельштам, Генрих Ягода, Янош Эстерхази, Александр Долгун, Рохус Миш және Уолтер Чизек сияқты белгілі тұтқындар ұсталған, азапталған және тексерілген. 1980 жылдары түрме КГБ қызметкерлерінің асханасына айналды. 1990 жылы Лубянканың қарсы жағында саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу үшін Соловецкий тасы орнатылды. 1991 жылдың тамызында Феликс Дзержинскийдің мүсіні демонтаждалып, Лубянка алаңының ортасынан алынып тасталды. Берлиннің басып алынуынан кейін Қызыл Армия тапқан Гитлердің жеке Алтын партия белгісі Лубянкада сақталды. Белгі 2005 жылы ұрланды, өйткені күзетшілер мысық дабыл қағар деп ойлады, соның салдарынан ұры қашып кетті. 2015 жылы суретші Петр Павленский Лубянканың есігін өртеп жіберді. Ол алты айдан кейін түрмеден босатылды. 2017 жылы Сретенский монастырының аумағындағы Лубянка ғимаратының жанында үлкен шіркеу киеліленді. Шіркеу Ресей православие шіркеуінің жаңа шейіттері мен мойындаушыларына арналған, оның ішінде Лубянкада атылғандар да бар. 2019 жылдың желтоқсан айында Лубянка маңында атыс болды.

Қазіргі заман

2008 жылы Мясницкая көшесіндегі үйдің қанаты мәдени мұра орны мәртебесін алды. 2011 жылы оған қайта жаңғырту жұмыстары жүргізілді. Осы кезеңде ғимараттың төбесінде тікұшақ алаңының орнатылғаны туралы ақпарат тарады. "Росохранкультура" ұйымының басшысы Виктор Петраковтың сөзіне қарағанда, ол бұл алаң ұзақ уақыттан бері бар екенін мәлімдеді. Ғимараттың шатыры қорғауға алынбағанмен, Мәскеу қаласының Мәдени мұра департаментінің өкілдері жобаның мақұлданбағанын және қайта құру жұмыстарының тиісті құжаттамасыз жүргізілгенін хабарлады. 2013-2014 жылдары өткен қасбеттерді қалпына келтіру жұмыстарының толық мәліметтері объектінің құпия мәртебесіне байланысты жарияланбады. Бұл ғимаратта жұмыс істеген мемлекеттік органдардың қызметінің нәтижесінде "Любянка" атауы халыққа кеңінен танылды. Үймен байланысты фразеологиялық тіркестер әртүрлі уақытта пайда болды. 2015 жылы, қарсы жақта орналасқан қайта жаңғыртылған "Балалар әлемі" ашылуына дейін, олар ерекше стильдегі жарнама шығарды: "Балаңызды жақсы көресіз бе? Мені Любянкаға апарыңыз!" Бұл қоғамдағы күшті теріс пікірлерге себеп болды. 2016 жылдың қараша айында суретші Петр Павленский "үнемі қорқытуға" қарсы наразылық ретінде ғимараттың басты кіреберісін өртеу акциясын өткізді. Ол мәдени мұра орнына зиян келтіргені үшін айыппұл төледі, бірақ кейін бастапқы есік көп бұрын алынып тасталғаны белгілі болды.