Аляскадағы Шишалдин жанартауы – Алеут аралдарының ең биік нүктесі. Симметриялы пішіні, геологиялық құрылысы және активтілігі туралы ақпарат. Жанар таулар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аляскадағы симметриялық жанартау
A symmetrical volcano in Alaska
Шишальдин жанартауы немесе Шишальдин тауы (/ʃ//ᵻ/'/ʃ//æ//l//d//ən/) – Алясканың Алеут аралдары тізбегіндегі Юнимак аралында орналасқан орташа белсенді жанартау. Бұл Алеут аралдарының ең биік тау шыңы, және жанартаудан оңтүстікке қарай 140 шақырым жерде орналасқан Алеут шұңқырының түбінен шамамен 10 000 метр (33 000 фут) биіктікке көтеріледі. Жанартаудың топографиялық контур сызықтары 6500 футтан (1981 метр) жоғарыда дерлік толық шеңберлерді құрайды. Төменгі солтүстік және оңтүстік беткейлері төменгі шығыс және батыс беткейлеріне қарағанда сәл тік. Шығанақтың батыс жағында, шамамен 3500-6500 фут аралығында ғана, Шишальдин салынған ескі құлаған жанартаудың қалдықтарынан пайда болған, кішкентай ауданда қатал топография байқалады. Бұл жанартау Юнимак аралының шығыс жартысындағы шығыс-батыс бағытында орналасқан үш ірі стратовулкандардың ең батысы болып табылады. Жоғарғы 6600 фут (2012 метр) мұздық қар мен мұзбен жабылған. Шишальдиннің мұздық қалқанының жалпы ауданы шамамен 91 шаршы километрді құрайды. Солтүстік-батыс жағында 24 моногенетикалық паразиттік конус орналасқан, бұл аймақ кең ауқымды лава ағындарымен жабылған. Шишальдин конусы 10 000 жылдан аспайтын жасқа ие және бұрынғы сома мен қалқанның мұздық әсерінен еритін қалдықтарына салынған. Ескі ата-бабалар жанартауының қалдықтары батыс және солтүстік-шығыс жақтарында көрінеді. Шишальдин құрылымында шамамен 300 текше километр (72 текше миль) материал бар. Оның кішкентай шыңындағы кратерінен тұрақты бу көтеріледі, оның диаметрі шамамен 500 фут (152 метр), және солтүстік жиегі бойында сәл жарықтар бар. Сыртқы түріне қарай, жанартау көрінісі күлдің түсуіне байланысты дерлік толығымен ақтан қараға дейін өзгеруі мүмкін. 1967 жылы Шишальдин жанартауы Ұлттық саябақтар қызметімен Ұлттық табиғи ескерткіш ретінде тағайындалды. Ескерткіштің ауданы 62 714 акрды құрайды, және жағалауға жақын жерде тақта орнатылды.
Shishaldin Volcano, or Mount Shishaldin (/ʃ//ᵻ/'/ʃ//æ//l//d//ən/), is a moderately active volcano on Unimak Island in the Aleutian Islands chain of Alaska in the United States. It is the highest mountain peak of the Aleutian Islands and rises about 10,000m (33,000 ft) from the bottom of the Aleutian Trench 140 miles south of the volcano. The volcano's topographic contour lines are nearly perfect circles above 6500. feet (1981 m). The lower north and south slopes are somewhat steeper than the lower eastern and western slopes. Only on the volcano's west flank between about 3500 to 6500 ft are small areas of rough topography which are remnants of an older collapsed volcano upon which Shishaldin is built. The volcano is the westernmost of three large stratovolcanoes along an east–west line in the eastern half of Unimak Island. The upper 6600. feet (2012 m) is almost entirely covered by glacial snow and ice. In all, Shishaldin's glacial shield covers about 35 square miles (91 km2). It is flanked to the northwest by 24 monogenetic parasitic cones, an area blanketed by massive lava flows. The Shishaldin cone is less than 10,000 years old and is constructed on a glacially eroded remnant of an ancestral somma and shield. Remnants of the older ancestral volcano are exposed on the west and northeast sides at elevation. The Shishaldin edifice contains about 300 cubic kilometers (72 cubic miles) of material. A very steady steam plume rises from its small summit crater which is about 500. feet (152 m) across and slightly breached along the north rim. In appearance, the volcano can vary from nearly completely white to almost all black, depending on the occurrence of ashfall deposits. In 1967, Shishaldin Volcano was designated as a National Natural Landmark the Shishaldin Volcano National Natural Landmark by the National Park Service. The landmark is 62,714 acres and a plaque was erected near the coast.
Атауы
Алеуттар жанартауды Сисук немесе Сисагукс деп атаған, бұл "Мен жолдан адасқанда бағыт көрсететін тау" деген мағынаны білдіреді. Шишалдин атауы – алеут есімінің орыс тіліндегі Шишалдина түрінен келген.
The Aleuts named the volcano Sisquk or Sisagux, meaning "mountain which points the way when I am lost." The spelling Shishaldin comes from the Russian version, Шишалдина, of the Aleut name.
Белсенділік
Бұл жанартаудың 19 және 20 ғасырларда көптеген атқылаулары тіркелген, ал 18 ғасырда бұл аймақтағы жанартаулық белсенділіктің бірнеше хабарламалары Шишальдинге де қатысты болуы мүмкін. Сондықтан, оның барлық тарихы белсенділік туралы мәліметтермен толы. AVO Шишальдинде 24 расталған атқылауды тіркеді, бұл оны үшінші расталған атқылау саны бойынша вулканға айналдырды (Акутан мен Павловтан кейін). Алайда, Шишальдин Аляскадағы ең көп атқылауларға ие (расталған және болуы мүмкін атқылаулардың барлығы), бірақ атқылаулардың жартысы расталмаған. Соңғы, жақсы құжатталған атқылаулар 1995–96 және 1999 жылдары болды. 1999 жылғы атқылаудан бері сейсмикалық белсенділік сақталып келеді, әдетте өте төмен магнитудалы жанартаулық жер сілкіністері (көбісі 1 магнитудадан төмен) 1–2 минут сайын тіркеледі. Бұл сейсмикалық белсенділік кезеңінде, жанартау бу шығарып тұрады, сондай-ақ 1–2 минут сайын будың шығуы байқалады. 2004 жылы бумен бірге шамалы күл шығарылғаны туралы хабарлар түсті. 2014 жылы 2016 жылға дейін созылған төмен деңгейдегі эффузиялық атқылау циклі басталды. 2019 жылдың шілдесінде сейсмикалық белсенділік күшейген кезде кратерде қызу байқалды, жаңа белсенділік кезеңі басталды. 23 шілдеде лава көлі және кратерде шашырау байқалды. 13 қазанда жаңа лава ағызу басталды, ол келесі бірнеше аптада кеңейді. 25 қарашада кратердің жоғарғы бөлігі ішінара құлап, солтүстік-батысқа қарай пирокластикалық ағын мен жаңа лава ағынын тудырды. 12 желтоқсанда Шишальдиннен қысқа мерзімді жарылыс күл бұлтын шығарды. 2020 жылдың 3 қаңтарында сейсмикалық белсенділік салдарынан 27000 фут (8230 м) биіктікке дейін күл бұлты атқыланды. 2020 жылдың 19 қаңтарында тағы бір үлкен күл бұлты шығарылды. Бұл оқиға сейсмикалық белсенділіктің күрт тоқтауымен аяқталды. Атқылау кезінде шыққан лава ағындары жанартаудың солтүстік беткейіндегі қар мен мұздың үстінде терең каналдар жасады. Екі жылдан астам уақыт бойы тыныш болғаннан кейін, тағы бір атқылау циклі басталды және 2023 жылдың 14 шілдесінде жанартау кратерде бірнеше жарылыстан кейін 40,000 фут биіктікке дейін күл түтінін шығарды. 2023 жылғы 12 шілде мен 3 қараша аралығында Шишальдинде он төрт маңызды жарылыс оқиғасы тіркелді. 3 қарашадағы жарылыс оқиғасынан кейін, кратердің айналасында бір апта бойы жиі жарылыстар, бу мен газ шығарылуы және құлдырау оқиғалары байқалды. 2024 жылдың қаңтарына қарай кратердің тереңдігінде тек шағын бу шығарылуы мен кішігірім оқиғалар жалғасты. Аляска вулканы обсерваториясы сейсмометрлер мен спутниктік суреттер арқылы жанартаудың қауіпті белсенділігін қадағалайды. Жанартаудың шалғай орналасқан жеріне байланысты визуалды бақылаулар сирек кездеседі.
This volcano has had many recorded eruptions during the 19th and 20th centuries, and a couple of reports of volcanic activity in the area during the 18th century may have referred to Shishaldin as well. Therefore, the volcano's entire recorded history is spotted with reports of activity. AVO has 24 confirmed eruptions at Shishaldin, making it the volcano with the third most confirmed eruptions (after Akutan and Pavlof). However, Shishaldin has the most eruptions (this means confirmed and possible eruptions) in Alaska, but half of the eruptions are unconfirmed. Recent, well documented eruptions were in 1995–96 and 1999. Since the 1999 eruption, it has maintained seismic activity, typically having very low magnitude volcanic earthquakes (most are below magnitude 1) every 1–2 minutes. During this period of non eruptive seismic activity, it has been puffing steam, with puffs also occurring about every 1–2 minutes. There were reports in 2004 of small quantities of ash being emitted with the steam. In 2014, a low level effusive eruption cycle started which lasted into 2016. A new period of activity started in July 2019 with incandescence observed in the summit crater during a time of increased seismic activity. On July 23, an active lava lake and minor spattering within the summit crater was observed. A new lava effusion event began on October 13 advancing over the next several weeks. The summit cone partially collapsed on November 25, producing a pyroclastic flow down the northwest side of the volcano and a new lava flow. On December 12, a short lived explosion from Shishaldin expelled an ash cloud to During late December, eruptive activity continued with lava flows and low level explosive activity at the summit. On January 3, 2020, seismicity led to an ash cloud eruption that reached as high as 27000 feet (8230 m). Another large ash cloud was emitted on January 19, 2020. This event ended shortly afterwards with an abrupt end in seismicity. The lava flows emitted during the eruptive events have cut deep channels in the snow and ice mantle of the volcano's north slope. After more than two years of dormancy, another eruptive cycle began and on 14 July 2023, the volcano emitted ash plumes up to 40,000 feet high after several explosions at the summit. Fourteen significant explosive events occurred at Shishaldin between 12 July and 3 November 2023. After the November 3 explosive event, much smaller explosions, steam and gas emissions and collapse events around the summit crater rim occurred frequently for about a week, By January 2024, only minor steam emissions and small events deep in the summit crater continued. The Alaska Volcano Observatory monitors the volcano for more hazardous activity with seismometers and satellite images. Due to the remote location of the volcano, visual observations are rare.
Үстірту
Шишальдин тауына алғашқы ресми көтерілу 1932 жылы Г. Петерсон және оның екі серігі жасаған. Көтерілудің салыстырмалы түрде оңай екенін ескере отырып (Аляска шкаласы бойынша 1-ші деңгей, қардың беткейі 40 градусқа дейін), бұрынғы жергілікті алеуттар, орыстар немесе басқа саяхатшылар да көтерілген болуы мүмкін. Шишальдиннің ерекшелігі – альпинист көтерілу кезінде оның сыртқы түрі көбінесе өзгермейді. 2005 жылдың мамыр айында Шишальдинге көтерілген топ, Фальс-Пасс ауылынан төрт күндік жаяу және шаңғымен саяхаттан кейін шығыс беткейінде 2500 фут биіктікте базалық лагерь құрды. Конусқа көтерілген кезде олар: «Оның осылай биік екеніне сене алмадық, себебі шыңы әрқашан 'қатты жақын' көрінетін. Бірақ ол ешқашан жақындамайтын сияқты!» деді. Бұл топтың шыңға жетуіне шамамен 8 сағат уақыт кетті. Шишальдин жергілікті альпинистер үшін тік шаңғымен түсуге танымал (олардың саны аз). Шишальдиннің қашықтығына байланысты, оған сырттан келгендер көбінесе шықпайды.
The first recorded ascent of Shishaldin was in 1932, by G. Peterson and two companions. Given the straightforward nature of the climbing (Alaska Grade 1, snow up to 40 degree slope), it is possible that an earlier ascent occurred, either by native Aleuts, Russians, or other visitors. Shishaldin is rather unique in that its appearance changes very little to a climber during an ascent. A group climbing Shishaldin in May, 2005 set a base camp at 2500 feet on the east side after a four day hike and ski trip from the village of False Pass. As they climbed the cone, they noted "we could never believe it was so tall since the summit always looked 'so close'. Yet it never seemed to get any closer!" It took that group about 8 hours to climb to the top. Shishaldin is a popular ski descent ( vertical) for local climbers (of whom there are few). Due to its remoteness, Shishaldin is not often climbed by outsiders.