Кіріспе

Америкалық кабиналық локомотив

EMD FT – 1939 жылдың наурызынан 1945 жылдың қарашасына дейін General Motors компаниясының Electro Motive Corporation (EMC) құрамында, кейін GM Electro Motive Division (EMD) деп аталған дизельдік-электрлік локомотиві. "F" әрпі – мың төрт жүз (1400) ат күші (1350-ден жуықталған), ал "T" әрпі – "Twin" (жұп) дегенді білдіреді, себебі ол әдетте екі бөліктен тұратын жиынтықта келді. Дизайн 1937 жылы C,RI&P үшін салынған TA моделінен дамытылды және цилиндрлер саны, осьтер саны, ұзындығы және құрылымы жағынан оған ұқсас болды. Барлығы 555 кабинасы бар "A" бөлімдері және 541 кабинасыз күшейткіш немесе "B" бөлімдері салынды, жалпы саны 1096 бөлімді құрады. Локомотивтердің барлығы АҚШ-тағы клиенттерге сатылды. Бұл EMD-нің өте табысты F сериясының алғашқы кабиналық жүк дизельдік локомотиві болды және көптеген АҚШ теміржолдарына дизельдік-электрлік жүк локомотивтері болашақтың локомотивтері екеніне көз жеткізді. Көптеген теміржол тарихшылары FT-ді барлық уақыттағы ең маңызды локомотив модельдерінің бірі деп есептейді.

Жобалау және өндіру

Тұңғыш рет 1940 жылдың желтоқсаны мен 1941 жылдың қаңтарында Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы үшін 100 сериялы бірліктер жасалды. Бұл теміржолдың талабы бойынша және оның көмегімен жасалған динамикалық тежегішпен жабдықталған алғашқы дизельді-электрлік локомотивтер болды. Бастапқыда төрт бірлік, тіркегішпен жабдықталған жиынтық демонстрациялық жиынтықтың үлгісінде екі кабиналық бірліктің арасында екі күшейткіш бірліктерден тұрды. Бірақ локомотив жүргізушілері мен оттықшылардың кәсіби одақтары екі кабинаға екі экипаж қажет екенін талап етті, сондықтан темір жол EMD-ден қосымша күшейткіштер жасауды тапсырды және алғашқы жиынтықтарын бір кабиналық және үш күшейткіш бірліктен тұратын төрт бірлік жиынтықтарына қайта нөмірледі. Кәсіподақтармен келіссөздер жағдайды оңалтты, бірақ жолдың алғашқы бірліктері кейінгілерге қарағанда жоғары жылдамдыққа арналғандықтан, бұл жиынтықтар бір FTA кабиналық бірлігі мен үш FTB күшейткіштен құралды. Сондықтан FTB күшейткіштері FTA кабиналық бірліктерінен он бірлікке артық болды. Бастапқы АВВА демонстрациялық жиынтығы Оңтүстік темір жолына сатылды. FT локомотивтері EMD 567 орташа жылдамдықты, екі тактты дизельді қозғалтқышпен жабдықталды, сондай-ақ оның көптеген ұрпақтары да осы қозғалтқыштың негізінде жасалды. FT локомотивтері көбінесе жартылай тұрақты тіркелген A B жиынтықтары (жетекші бірлік және қатты тіркегішпен қосылған кабинасыз күшейткіш) ретінде сатылды, бұл бір локомотивті құрады. Көптеген темір жолдар осы жиынтықтың жұптарын тізбектеп қосып, төрт бірлік A B B A локомотивін жасады. Кейбір темір жолдар жартылай тұрақты тіркелген A B A үш бірлік жиынтығын сатып алды. Жиынтықтағы барлық бірліктер бір кабинадан басқарылатын болды; көп бірліктерді басқару (MU) жүйелері бірліктерді біріктірді. Санта-Фе сияқты кейбір темір жолдар барлық FT локомотивтерін екі шетінде де стандартты тіркегіштермен жабдықтады, бұл оларға қосымша икемділік берді. Бұл жиынтыққа B бірліктеріне арналған "хостлер" басқару элементтері де кірді, бұл оларға аула шегінде A бірліктерінен тәуелсіз жұмыс істеуге мүмкіндік берді, ал "хостлерге" көрінуді қамтамасыз ету үшін кузовқа бесінші терезе орнатылды. Ішкі қолдануда EMD осы бірліктерді FS моделі деп атады.

Қозғалтқыш пен қуат беру жүйесі

FT-де 567 (кейін 567A) сериялы қозғалтқыштың 800 айналымда 16 цилиндрлі нұсқасы енгізілді. Темір жол локомотивтері үшін арнайы жасалған, механикалық түрде тазартылатын (тамыр үрлемелі) екі тактілі, 45 градус V типті, цилиндрдің көлемін анықтайтын диаметрі мен ұзындығы бар, бұл қозғалтқыш 1966 жылға дейін өндірісте болды. D8 тұрақты ток генераторы төрт D7 жетек қозғалтқышына қуат береді, әр шассиде екеуі, әр осьте біреуі, B-B схемасында. Мұнда енгізілген Blomberg конструкциясы EMD-нің стандартты B шассисі болып табылады, ол 1994 жылғы F59PHI моделіне дейін көбінесе өзгеріссіз қолданылды. EMD 1939 жылдан бері барлық құраушы бөліктерін өзі шығарады. Тек төрт демонстрациялық FT локомотиві 567 U Deck қозғалтқышын пайдаланды. Бұл қозғалтқыштар 1941 жылдың мамыр айында Оңтүстікке сатылар алдында демонстрациялық үлгілерде 567 V Deck қозғалтқыштарымен ауыстырылды. 1940 жылдың желтоқсаны мен 1943 жылдың ақпаны аралығында салынған барлық FT локомотивтері 567 V Deck қозғалтқышын пайдаланды. 1943 жылдың мамыр айында 567 V Deck қозғалтқышы өндірісте 567A қозғалтқышымен алмастырылды. 1943 жылдың мамырынан 1945 жылдың қарашасына дейін салынған барлық FT локомотивтері 567A қозғалтқышын пайдаланды.

Дене тану және сыртқы түрі

FT сыртқы түрінен кейінгі F бірліктеріне өте ұқсас, бірақ кейбір айырмашылықтар бар, олар оны кейінгі EMD жүк кабиналарынан ажыратуға мүмкіндік береді. FT-нің бүйір панельдері басқаша болды, бірақ темір жолдар оларды өзгертіп, ертерек бірлікті кейінірек көрсету үшін бейімдеген. FT бірліктерінде қабырғалары бойымен бір-біріне жақын орналасқан төрт терезе болды, ал екі жағында жалғастырғыштары бар B бірліктерінде, егер хостлер басқару құралдарымен жабдықталған болса, хостлер орнына арналған бесінші терезе болды. Шатыры сенімдірек көрсеткіш болып табылады; FT орта сызығы бойымен төрт түтін шығару құбырына ие болды (динамикалық тежегіштер болған жағдайда тікбұрышты құрылымдармен шектеліп). Радиатор желдеткіштері кузовтың ішіне орналастырылып, екі жұпқа бөлінді, олардың бірі локомотивтің әр шетінде орналасқан. Кейінгі бірліктерде желдеткіштер біріктірілген, ал олардың қаптамасы шатырдың үстіне дейін созылған. FT корпусының шассиден асып тұруы кейінгі бірліктерге қарағанда өзгеше. Жартылай тұрақты түрде қосылған A-B жиынтығында тапсырылған FT-нің B бірліктері, сондай-ақ екі жағында жалғастырғыштары бар бірліктерде, жұпталған бірліктердегі жалғастырғыш ұшында басқа EMD B бірліктерінде кездеспейтін үлкен асып тұру бар. Бұл жартылай тұрақты қосылған A-B-A жиынтығындағы B бірліктерінде жоқ, олар FTSB (Short Booster) деп аталды. Басқа жерлерде, кабинаның алдыңғы бөлігін қоспағанда, FT бірліктерінің асып тұруы кейінгі бірліктерге қарағанда аз; шассилердің ұштарында шассилер орналасқандай көрінеді. Басқа ертедегі кабиналық бірліктер сияқты, бірақ "кап" типті локомотивтерден айырмашылығы, F (және E) сериясы көпір конструкциясына ұқсас құрылымдық элемент ретінде кузовты пайдаланды. EMD-нің көптеген жаңа жолаушылар локомотивтері жүк конструкцияларынан алынған астарлы конструкцияға орнатылған құрылымдық емес "коулл" типті кузовқа ие.

Соғыс уақытындағы шектеулер

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде локомотивтерді шығаруды Соғыс өндірісі жөніндегі кеңес реттеді. Дизельді қозғалтқыштардың өндірістік қуаты, сондай-ақ қозғалтқыштарды, электр генераторларын және жетектік моторларды жасау мен құрастыруда қолданылатын материалдарға бірінші кезекте әскери қажеттіліктер басымдық берілді. Бу локомотивтерін сирек кездесетін материалдарды аз қолдана отырып, әскери қажеттіліктермен келіспеушіліктерді де азайтуға болады. АҚШ соғыс қимылдарының басында шығыс жағалауға мұнай жеткізілімі бұзылғандықтан, шығыс теміржолдары үшін көмірмен жұмыс істейтін бу машиналарына көшу ыңғайлы болды. Дәстүрлі локомотивтерді құрастырушыларға 1945 жылдың басына дейін дизельді жол локомотивтерін жасауға немесе құрастыруға тыйым салынды, тек Нью-Хейвен теміржолы үшін жасалған бірнеше ALCO DL 109 экипаждарынан басқа. EMD, алайда, дизельді құрастырушы болғандықтан, 567 қозғалтқыштарына Әскери-теңіз күштерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру шартымен дизельді жүк локомотивтерін құрастыруға рұқсат берілді. WPB жаңа локомотивтерден ең көп пайда көретін теміржолдарға FT локомотивтерін бөліп берді. Санта-Фе ең ірі үлесті алды, себебі олардың соғыс кезіндегі ауыр жүк тасымалы және ұзақ шөлді аймақтарында бу локомотивтерін сумен қамтамасыз етудің қиындығы мен қымбаттығы. Соғыс кезіндегі шектеулер болмағанда, көптеген FT локомотивтері құрастырылар еді. Көптеген теміржолдар дизельді локомотивтерді қалаған, бірақ көбінесе бу машиналарына келісуге мәжбүр болды. Басқа өндірушілердің дизельді бағдарламаларына соғыс кезіндегі шектеулер EMD-нің соғыстан кейінгі дизельді нарықтағы үстемдігін қамтамасыз етуге көмектесті, себебі EMD соғыс кезіндегі шектеулерден толыққанды жетілген, жоғары қуатты жолдарға жарамды дизельді қозғалтқышпен шықты. Басқа локомотивтерді құрастырушылар EMD-нің жоғары қуатты және сенімді 567 қозғалтқышынан соғыстан кейінгі кезеңде күшті бәсекелестікке тап болды және қанағаттанарлықсыз нәтижелер берген жеделдетілген әзірлеме бағдарламаларын іске қосты. EMD-нің артықшылығы дизельдеу кезеңінде бірліктердің басым көпшілігін сатуға және соғыстан кейінгі нарықта олармен бәсекелесуге тырысқандар үшін өлім спираліне әкелді.

Кейінгі үлгілер

FT 1945 жылдың соңында өндірістен алынды, оның орнына FT-нің қуаты сақталған, бірақ жаңартылған электр жабдықтары мен басқару жүйесі бар F2 локомотиві жасалды. Бұрын локомотив машинисінің үнемі күтім жасауын қажет еткен механикалық желдеткіштер электрмен жұмыс істейтін, автоматты басқарылатын желдеткіштермен ауыстырылды, осы жүйе қазірге дейін қолданылып келеді. F2 локомотиві тек 1946 жылы ғана шығарылды, содан кейін EMD F сериясының жаңартылған модельдерімен, мысалы F3, F7 және F9 локомотивтерімен алмастырылды.

Бастапқы сатып алушылар

Темір жол Сан А бірлік Сан Б бірлік Жол нөмірлері А бірлік Жол нөмірлері Б бірлік Ескертулер Электр қозғалтқыштар бөлімшесі (демонстратор) 2 2 103,А 103(b),А 1941 жылдың мамыр айында 6100ABCD ретінде Оңтүстік темір жолына сатылды. 6100, 6150, 6151, 6105 деп қайта нөмірленді. Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы 155 165 100 104, 105,C–179,C 100A,B,C 104A,B,C, 105A,B–179A,B Бұл бірліктердің көбісі қайта нөмірленді. Атлантик жағалау желісі темір жолы 24 24 300–323 300B–323B 317, 1950 жылдың қараша айында апатқа ұшырады, 1951 жылдың мамырында F7 ретінде қайта құрылды 317:2. Балтимор және Огайо темір жолы 12 12 1,A–11,A (жұп) 1X,AX–11X,AX (жұп) 101,A–111,A (жұп) және 101X,AX–111X,AX (жұп); кейін 4400–4411 (A) және 5400–5411 (B) Бостон және Мэн темір жолы 24 24 4200A–4223A 4200B–4223B Чикаго және Солтүстік-Батыс темір жолы 4 4 5400A,D–5401A,D 5400B,C–5401B,C 4051A–4054A (A) және 4051B–4054B (B) қайта нөмірленді. Барлығы 1955 жылы FP9 және F9 (B) ерекшеліктеріне сәйкес қайта құрылды (тек 1500 л.с.), нөмірлері өзгерген жоқ. Чикаго, Burlington және Quincy темір жолы 32 32 100A,D–115A,D 100B,C–115B,C 100–104, 150B,C, 154B,C, 155A,B, 159A,B ретінде қайта нөмірленді. Чикаго, Milwaukee, St. Paul және Pacific темір жолы 26 26 35A,D–47A,D 35B,C–47B,C Чикаго, Rock Island және Pacific темір жолы 20 16 70,A–73,A, 88–99 70B–73B, 88A–99A 70B–73B қысқа B бірліктері, 88A–99A қайта тағайындалды 88B–99B. Delaware, Lackawanna және Western темір жолы 12 8 601A,C–603A,C, 651A–654A 601B–604B, 651B–654B 601B–604B қысқа B бірліктері. Erie Lackawanna-ға Денвер және Рио-Гранде Батыс темір жолы 24 24 540A,D–551A,D 540B,C–551B,C 5401/2/3/4–5511/2/3/4 (ABBA) ретінде қайта нөмірленді. Erie темір жолы 12 12 700A,D–705A,D 700B,C–705B,C Erie Lackawanna-ға Ұлы Солтүстік темір жолы 51 45 250A, 258A, 300A,C, 305A,C, 400A,D, 428A,D (жұп) 250B, 258B, 300B, 305B, 400B,C, 428B,C (жұп) 300B, 305B қысқа B бірліктері, 5600AB, 5700AB, 5701AB, 5900AB қайта нөмірленді. Lehigh Valley темір жолы 4 4 500–503 500B–503B 500–507 (A жұп, B тақ) ретінде қайта нөмірленді. Minneapolis және St. Louis темір жолы 4 2 445A,C, 545A,C 445B, 545B Қысқа B бірліктері. Барлығы 1956 және 1957 жылдары 1500 л.с. GP9M ретінде қайта құрылды. Missouri Pacific темір жолы 12 12 501–512 501B–512B New York Central темір жолы 4 4 1600–1603 2400–2403 New York, Ontario және Western темір жолы 9 9 601, 801–808 601B, 801B–808B Northern Pacific темір жолы 22 22 6000A,D, 6010A,D 6000B,C, 6010B,C 5400ABCD–5410ABCD (ABBA) ретінде қайта нөмірленді. Reading Company 10 10 250A–259A 250B–259B St. Louis Southwestern темір жолы 10 10 900A,D, 905A,D, 910A,D, 915A,D, 920A,D 900B,C, 905B,C, 910B,C, 915B,C, 920B,C 901–904; 906–909; 911–914; 916–919; және 921–924 (A тақ, B жұп) 920ABCD, 1948 жылдың 16 қарашасында апатқа ұшырады. 920D, F7 базасында қайта құрылды, 920B,C FTBM ретінде қайта құрылды, 921, 1949 жылдың 29 қарашасында апатқа ұшырады және F7 базасында қайта құрылды. Seaboard Air Line темір жолы 22 22 4000–4021 4100–4121 Southern темір жолы 36 28 4100–4127, 6101–6104, 6800–6803 4100–4119, 6152–6155, 6825–6828 6825–6828 қысқа B бірліктері. Көптеген бірліктер қайта нөмірленді. Western Pacific темір жолы 24 24 901,C–906,C, 907A,D–912A,D 901A,B–906A,B, 907B,C–912B,C 901,A,B,C–906,B,C,D 901ABCD–906ABCD ретінде қайта тағайындалды. Барлығы 555 541

Тірі қалған бірліктер

Қазіргі таңда бірнеше EMD FT қондырғылары сақталған. No 1 демонстрациялық А бірлігі, 103-ші модель Миссури штатының Сент-Луис қаласында орналасқан Ұлттық көлік мұражайында қойылған. А-бірлігі музейге 1961 жылдың 27 маусымында тапсырылды. Вирджиния көлік мұражайы қазіргі уақытта B бірлігіне ие, ол 2015 жылдан 2020 жылға дейін Көлік мұражайына уақытша берілген болатын. Екі бірлік те сыртқы түрі жағынан қалпына келтіріліп, бастапқы GM демонстрациялық бояу схемасына боялған. Дегенмен, бастапқы демонстрациялық жиынтықта тек А-бірлігі ғана бар. Екі B бірлігі мен басқа А бірлігі жылдар бойы қызмет еткеннен кейін жарамсыз деп танылды. Қазір Роанокта көрсетіліп тұрған B бірлігі, бастапқыда қарапайым FT B бірлігі болған, кейіннен қозғалтқышы мен басқа локомотив бөліктері алынып, қазандық вагонына айналдырылды. Одан кейін Вирджиниядағы мұражайға жіберілді. 1989 жылы осы бұрынғы FT B бірлігі, сондай-ақ Сент-Луистен шыққан нағыз демонстрациялық А бірлігі, FT-нің 50 жылдығына арналған EMD (МакКук, Иллинойс, көбінесе пошталық мекенжайы ЛаГранж деп көрсетіледі) мерекесінде бастапқы демонстрациялық түстерге қайта боялды. Олар бірге саяхаттап, содан кейін тиісті мұражай иелеріне қайтарылды. Мексикада бір FT A бірлігі, FSBC 2203 A, қойылған. Ол бастапқыда Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы үшін салынған. Оңтүстік темір жолынан үш B бірлігі сақталған. #960604 Солтүстік Каролина штатының Спенсер қаласындағы Солтүстік Каролина көлік мұражайында, #960602 Оңтүстік Каролина штатының Конвей қаласында, ал #960603 Сент-Луис, Миссуридегі Ұлттық көлік мұражайында.