Тжаллинг Чарльз Купманс: Американ математигі және экономисі
Tjalling Koopmans
Тьяллинг Купманс (1910-1985) – голланд-американ математигі, экономист. 1975 ж. экономика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты, ресурстарды тиімді бөлу теориясының авторы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық математик (1910–1985)
American mathematician (1910–1985)
Тжаллинг Чарльз Купманс (28 тамыз 1910 – 26 ақпан 1985) – голланд-американдық математик және экономист. Ол Леонид Канторовичпен бірге 1975 жылғы Экономика ғылымдары саласындағы Нобельдік естелік сыйлығын (Nobel Memorial Prize) ресурстарды тиімді бөлу теориясы жөніндегі еңбектері үшін бөлісіп алды. Купманс белгілі бір тиімділік критерийлеріне сүйене отырып, оптималды баға жүйесі туралы маңызды қорытындылар жасау мүмкін екенін көрсетті.
Tjalling Charles Koopmans (August 28, 1910 – February 26, 1985) was a Dutch American mathematician and economist. He was the joint winner with Leonid Kantorovich of the 1975 Nobel Memorial Prize in Economic Sciences for his work on the theory of the optimum allocation of resources. Koopmans showed that on the basis of certain efficiency criteria, it is possible to make important deductions concerning optimum price systems.
Өмірбаян
Купманс Нидерландының 'с Гравеланд қаласында дүниеге келген. Ол 17 жасында Утрехт университетінде математика мамандығы бойынша университет білімін бастады. Үш жылдан кейін, 1930 жылы, теориялық физикаға ауысты. 1933 жылы ол 1969 жылы экономика саласындағы Нобель сыйлығының иегері Ян Тинбергенмен танысып, оның жетекшілігімен математикалық экономиканы зерттеу үшін Амстердамға көшіп барды. Математикалық экономикадан басқа, Купманс өзінің зерттеулерін эконометрия және статистика саласына кеңейтті. 1936 жылы ол Лейден университетінің докторлық диссертациясын Хендрик Крамерс басшылығымен қорғады. Диссертациясының тақырыбы "Экономикалық уақыт қатарларының сызықтық регрессиялық талдауы" болды. Ол сонымен қатар Ұлттар Лигасының Экономикалық және қаржы ұйымында жұмыс істеді. Купманс 1940 жылы АҚШ-қа көшті. Ол Вашингтондағы мемлекеттік мекемеде біраз уақыт жұмыс істеді, онда көліктің экономикасы және оңтайлы маршруттар туралы жарияланымдар жасады, содан кейін Чикагоға көшіп, Чикаго университетіне қарайтын Экономика саласындағы зерттеулер жөніндегі Каулс комиссиясына қосылды. 1946 жылы ол АҚШ азаматтығын алды, ал 1948 жылы Каулс комиссиясының директоры болды. Сондай-ақ 1948 жылы ол Америка Статистикалық қауымдастығының мүшесі болып сайланды. 1950 жылы ол Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының корреспондент мүшесі атанды. 1950 жылдары Чикаго университетінің экономика факультетінен Каулс комиссиясына қарсы наразылықтар Купмансты 1955 жылы Каулс отбасын Йель университетіне көшіруге ықпал етті (онда ол Каулс қоры болып қайта аталды). Ол оңтайлы өсім экономикасы және іс-әрекет талдауы туралы жарияланымдарын жалғастырды. Купманстың Хартри-Фок теориясы бойынша ерте жұмыстары кванттық химияда кеңінен танымал Копманс теоремасымен байланысты. Купманс ресурстарды бөлу саласындағы, атап айтқанда ресурстарды оңтайлы пайдалану теориясындағы үлесі үшін (Леонид Канторовичпен бірге) Нобель сыйлығымен марапатталды. Сыйлық берілген жұмыс іс-әрекет талдауына, өндірістің кірістері мен шығыстары арасындағы өзара әрекеттесуді зерттеуге және олардың экономикалық тиімділік пен бағалармен байланысына бағытталған. Соңында, Копманс (1942) мақаласының маңыздылығын, сериялық корреляция коэффициентінің таралуын шығару арқылы Джон фон Нейман мойындады, және бұл кейіннен Джон Денис Сарган мен Алок Бхаргаваның бірлік түбіріне арналған оңтайлы сынақтарына әсер етті (Сарган және Бхаргава, 1983).
Koopmans was born in 's Graveland, Netherlands. He began his university education at the Utrecht University at seventeen, specializing in mathematics. Three years later, in 1930, he switched to theoretical physics. In 1933, he met Jan Tinbergen, the winner of the 1969 Nobel Memorial Prize in Economics and moved to Amsterdam to study mathematical economics under him. In addition to mathematical economics, Koopmans extended his explorations to econometrics and statistics. In 1936, he graduated from Leiden University with a PhD, under the direction of Hendrik Kramers. The title of the thesis was "Linear regression analysis of economic time series". He also worked for the Economic and Financial Organization of the League of Nations. Koopmans moved to the United States in 1940. There, he worked for a while for a government body in Washington, D. C., where he published on the economics of transportation focusing on optimal routing, then moved to Chicago where he joined a research body, the Cowles Commission for Research in Economics, affiliated with the University of Chicago. In 1946, he became a naturalized citizen of the United States, and in 1948, director of the Cowles Commission. Also in 1948, he was elected as a Fellow of the American Statistical Association. In 1950, he became a corresponding member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. Rising hostile opposition to the Cowles Commission by the department of economics at University of Chicago during the 1950s led Koopmans to convince the Cowles family to move it to Yale University in 1955 (where it was renamed the Cowles Foundation). He continued to publish, on the economics of optimal growth and activity analysis. Koopmans's early works on the Hartree–Fock theory are associated with the Koopmans' theorem, which is very well known in quantum chemistry. Koopmans was awarded his Nobel memorial prize (jointly with Leonid Kantorovich) for his contributions to the field of resource allocation, specifically the theory of optimal use of resources. The work for which the prize was awarded focused on activity analysis, the study of interactions between the inputs and outputs of production, and their relationship to economic efficiency and prices. Finally, the importance of the article by Koopmans (1942) deriving the distribution of the serial correlation coefficient was recognized by John von Neumann, and it later influenced the optimal tests for a unit root by John Denis Sargan and Alok Bhargava (Sargan and Bhargava, 1983).
Тегі және аты
Тьеллинг Чарльз Купманс – Сьёрд Купманс пен Уитске ван дер Зейдің ұлы; оның ортаңғы аты Чарльз, әлдебір "Шёрдс" деген аталық тегінен шыққан болуы мүмкін. Сёрд Купманстың қарындасы Гатске Купманс және оның күйеуі Саймон ван дер Меер – Нобель сыйлығының иегері Саймон ван дер Меердің әкесінің ата-анасы болды. Сөйтіп, Тьеллинг Купманс пен Симон ван дер Меер – бес туған ағайынды. Тьеллингтің екі бауыры болған, олардың бірі – теолог, доктор Ян Купманс. 1940 жылы, Нидерландыны немістер басып алғанда, ол «Бийна те лат» («Дей тұра, тым кеш» деген мағынада, 30 000 данамен таратылған) атты кітапша жазып, нацистік режимде еврейлердің болашағы туралы ескерткен. 1945 жылы, соғыс аяқталғанға таяу, ол Амстердамда терезе арқылы кепілдердің атылуын көрді және жаңсақ оқтан қаза тапты. Купманс 1936 жылдың қазан айында Труус Ваннингенге үйленді. Олардың үш баласы болды: ұлы Генри және екі қызы – Энн мен Хелен.
Tjalling Charles Koopmans was a son of Sjoerd Koopmans and Wytske van der Zee; his middle name Charles was probably derived from his patronymic "Sjoerds". One of Sjoerd Koopmans's sisters, Gatske Koopmans, and her husband Symon van der Meer were the paternal grandparents of Nobel Prize winner Simon van der Meer. Tjalling Koopmans and Simon van der Meer were therefore first cousins once removed. Tjalling had two brothers, one of whom was theologian Rev. Dr Jan Koopmans, who in 1940, early during the German occupation of the Netherlands, wrote the widely distributed pamphlet "Bijna te laat" ("Almost too late", 30,000 copies), warning about the future of the Jews under the Nazi regime. In 1945, towards the end of the war, he witnessed an execution of hostages in Amsterdam from behind a window and was mortally wounded by a stray bullet. Koopmans married Truus Wanningen in October 1936. The couple had three children a son, Henry, and two daughters, Anne and Helen.