Кіріспе

Неміс тарихшысы және мемлекет қайраткері (1764–1835)

Карл Генрих Риттер фон Ланг (7 маусым 1764 – 26 наурыз 1835) – неміс тарихшысы және мемлекет қайраткері.

Өмір

Ол Нордлингенге жақын Балгеймде дүниеге келген. Алғашқы кезден бастап тарихи зерттеулерге қатты қызығушылық танытқан, бұл Отинген гимназиясына барғанда және 1782 жылы Нюрнбергке жақын Альтдорф университетіне түскенде байқалды. Осымен қатар ол құқық танымын оқыды және 1782 жылы Оттенгендегі мемлекеттік кеңсе қызметкері болды. Сонымен бірге ол журналист және публицист ретінде де жұмыс істеуді бастады. Бірақ Лэнг ұзақ уақыт мемлекеттік қызметте болған жоқ. Ол мазасыз, өзгермелі мінезді болғандықтан, жиі жеке дауларға қатысып, содан кейін тез арада олардан бас тартқан. 1788 жылы ол Венгрияда Иоганн Кальзиус пен Иоганна Пронай отбасында жеке тәрбиеші болып жұмыс істеді. Бұл одан әрі саяхаттауға және Оттенген-Валерштейн үйінің қызметіне кіруге мүмкіндік берді. 1792 жылы Лэнг тағы да университетке, бұл жолы Геттингенге барды. Мұнда ол тарихшы Людвиг Тимофей Шпиттлердің ықпалына түсті, сондай-ақ Йоханнес фон Мюллер мен Фридрих Шлегельден тарихи зерттеулеріне жаңа серпін алды. 1793 жылдан 1801 жылға дейін Лэнг пруссиялық мемлекет қайраткері Харденбергпен тығыз байланыста болды, ол оны жеке хатшысы және архивисі ретінде жұмысқа алды, ал 1797 жылы Харденбергпен бірге Раштаттың екінші конгресіне делегация хатшысы ретінде қатысты. Ол негізінен Пруссияның жаңадан иеленген Ансбах және Байройт княздіктерінің мәселелерімен, әсіресе Бавариямен олардың шекараларына қатысты дауларды реттеумен айналысты. 1805 жылы княздіктер Баварияның құрамына кірген кезде Лэнг Бавария қызметіне (1806) кіріп, 1808 жылы Баварияның Еңбегі үшін орденімен марапатталды және 1810 жылдан 1817 жылға дейін Мюнхенде архивист болып жұмыс істеді. Ол тарих зерттеулеріне қайта құлшыныспен берілді, олар негізінен Бавария тарихымен айналысты. Ол, басқа нәрселермен қатар, ескі округтердің немесе гаулардың (Gaue) шекаралары епархиялардың шекараларымен сәйкес келеді деген теорияны жасады. Бұл теория кейінірек сынға ұшырады және тарихи география саласында шатастық тудырды. Сонымен қатар, Лэнг Бавария тарихын зерттеуге үлкен үлес қосты, әсіресе мұрағаттан жаңа материалдарды пайдаланды. Ол 1814 жылы министр Монтгеластың саясатын қорғайтын егжей-тегжейлі және біршама жағымсыз памфлет жазып, публицист ретіндегі қызметін жалғастырды және иезуиттер тарихы бойынша сындық зерттеулер жүргізді. 1817 жылы Лэнг белсенді өмірден зейнеткерлікке шықты және 1835 жылы қайтыс болғанға дейін негізінен Ансбахта тұрды. Лэнг ең алдымен 1842 жылы Брансвикте екі бөлімде жарияланған және 1881 жылы екінші басылымда қайта басылған "Мемориен" еңбегі арқылы танымал. Ол сол кезеңнің тарихы үшін қызығушылық тудыратын көптеген мәліметтерді қамтиды, бірақ сатираға бейімділігіне байланысты оны сақ пайдалану керек. Лэнгтің мінезі, әсіресе Мюнхендегі мінез-құлқынан байқағандай, көптеген көлеңкелермен қараңғыланған. Мысалы, ол ортағасырлық харталардың куәгерлерінің тізімінен оларды жарияламас бұрын, өзіне ұнамайтын отбасылардың есімдерін алып тастаудан тартынбады.