Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зарафшон "Өзбекстанның алтын астанасы" деп аталады. Мұнда Навои тау-кен металлургия комбинатының орталық тау-кен басқармасы орналасқан, оған жақын орналасқан Мурунтау ашық карьерінен алтын өндіру және өңдеу міндеті жүктелген. 1995-2006 жылдар аралығында Мурунтау алтын өндіру және өңдеу операцияларын Колорадо штатының Денвер қаласындағы Newmont Mining Corporation компаниясының тікелей шетелдік инвестициясы – "Зарафшан Ньюмонт" бірлескен кәсіпорны басқарды (сол кезде бұл компания АҚШ-тың Өзбекстандағы ең ірі инвесторы және Кеңес Одағының тарағаннан кейін аймаққа жасалған алғашқы маңызды батыстық инвестиция болды). Өзбекстан 2006 жылы компанияның активтерін мемлекеттік меншікке алды және 2007 жылға қарай кен орнына толық ие болды. "Зарафшан" әуежайына Өзбекстан әуекомпаниясы Ташкенттен және Ташкентке күн сайын тікелей рейстермен қызмет көрсетеді.
Zarafshon is called "the gold capital of Uzbekistan". It is home of the Navoi Mining & Metallurgy Combinat's Central Mining Administration, charged with mining and processing gold from the nearby Muruntau open pit mine. Between 1995 and 2006, the Muruntau gold mining and processing operation was run by the Zarafshan Newmont Joint Venture, a foreign direct investment by Newmont Mining Corporation of Denver, Colorado (at the time the largest U. S. investor in Uzbekistan it was also the first major Western investment in the region since the breakup of the Soviet Union). Uzbekistan expropriated the company's assets in 2006 and by 2007 had taken full ownership of the mine. Zarafshan Airport is served by Uzbekistan Airlines with direct daily flights to and from Tashkent.
Тарих
Қала құрылысы 1960 жылдардың басында басталып, КСРО ыдырағанға дейін жалғасты. 1965 жыл қаланың құрылған күні ресми түрде қабылданды. 1967 жылдың 16 қаңтарында Зарафшон қала типті мекенге дейін жеткізілді. КСРО ыдыраған кезде қалада әдеттегі советтік үлгідегі (3, 4, 5, 7 және 9 қабатты) ғимараттары бар 12 шағын аудан болды. Қалада 8 жалпы білім беретін мектеп және 21 балабақша жұмыс істеді. Алғашқыда қала Мурунтау кенішінде және «Бессопан» өнеркәсіптік алабында орналасқан алтын өндірумен айналысатын өнеркәсіптік объектілерге қызмет көрсету үшін жұмысшылардың тұруы ретінде құрылды, сондай-ақ Навои тау-кен және металлургия комбинатының құрамына кірді. Мурунтау кен орнынан алынған алтын КСРО бойынша өндірілген алтынның шамамен 30 пайызын құрады. Кеңес кезеңінде алтын кені үздіріссіз игеріліп келді. Жұмысшылар КСРО-ның барлық аймақтарынан шақырылды, бірақ олардың көпшілігі туған жеріне қайтып оралмады. Зарафшон 1950-ші жылдардың соңы мен 1960-шы жылдардың басында аймақта қала құраушы кәсіпорындардың (Навои тау-кен металлургия комбинаты және Навоиазот) құрылуына байланысты Учкудук және Навоиден кейін Навои облысының үшінші өнеркәсіптік қаласына айналды. Навои тау-кен металлургия комбинатының ең ірі бөлімшесі Зарафшон қаласында орналасқан – Орталық тау-кен басқармасы, қазіргі таңда 29 негізгі және қосалқы бөлімшені қамтиды. Орталық тау-кен басқармасының басты міндеті – құнды металл кен орындарын (алтын, күміс) игеру және оларды өндіру.
Construction of the city began in the early 1960s and continued until the collapse of the USSR, 1965 is considered the official year of the city's foundation. On January 16, 1967, Zarafshon received the status of an urban type settlement. At the time of the collapse of the USSR, the city had 12 microdistricts with typical Soviet (3 , 4 , 5 , 7 and 9 story) buildings. There were 8 comprehensive schools and 21 kindergartens in the city. Initially, the city was created as the residence of workers servicing industrial facilities for gold mining located at Muruntau Mine and «Bessopan» industrial site and being a part of Navoi Mining and Metallurgy Combinat. Gold production from the Muruntau Mine deposit accounted for approximately 30% of total gold production in the USSR. During the Soviet period, the gold mine was being developed non stop. Workers were recruited from all over the Soviet Union, and only a few left to return. Zarafshon became the third industrial city in Navoiy region, after Uchquduq and Navoiy, built due to the establishment of city forming enterprises (Navoi Mining and Metallurgical Combinat and Navoiyazot) in the region in the late 50s and early 60s. The largest division of Navoi Mining and Metallurgical Combinat is located in the city of Zarafshon, it is the Central Mining Department, which currently includes 29 main and auxiliary divisions. The main task of the Central Mining Department is the development of precious metal deposits (gold, silver) and their mining.
Өнеркәсіп
"NGMK" мемлекеттік кәсіпорнының орталық кен басқармасы (алтын және күміс өндіру, металл емес құрылыс материалдары). "Узхимпром" еншілес компаниясы "Қызылқұм фосфорит кешені" ЖШС (фосфорит концентратын өндіру). "NGMK" мемлекеттік кәсіпорнының "Zarafshan Construction Management" құрылыс басқармасы. "NGMK" мемлекеттік кәсіпорнының "Агама" өндірістік-технологиялық кешені (киім өндірісі).
The Central Ore Directorate of the State Enterprise "NGMK" (gold and silver mining, non metallic construction materials). "Kyzylkum Phosphorite Complex" LLC, a subsidiary of "Uzkhimprom" (phosphorite concentrate mining). Zarafshan Construction Management of the State Enterprise "NGMK" (construction). The "Agama" Production and Technological Facility of the State Enterprise "NGMK" (clothing production).
Инфрақұрылым
Қала Амударья өзенінен сумен қамтамасыз етудің ерекше жүйесімен мақтанады (250 шақырымнан астам құбырлар үздірімді бақылауда). Оған кеңестік кезеңде жақсартылған архитектуралық жоспарлауға ие 12 тұрғын үй микроауданы, құрылысы жүріп жатқан екі микроаудан, мәдени орталықтар мен шығармашылық кеңістер сияқты мәдени нысандар, стадион, бассейн, спорт залдары мен спорт кешендерінен тұратын спорттық нысандар, дүкендер, базарлар мен сауда орталықтарын қамтитын коммерциялық аймақтар, денсаулық сақтау мекемелері және түрлі қоғамдық нысандар кіреді. Бұған қоса, қалада жасанды түрде жасылдандырылған аймақтар мен әдемі саябақтар бар.
The city boasts a unique water supply system sourced from the Amu Darya River (with approximately 250 kilometers of pipes under constant control). It includes 12 residential micro districts with improved architectural planning from the Soviet era, two micro districts under construction, cultural facilities (cultural centers, creative hubs), sports amenities (stadium, swimming pool, gyms, and sports complexes), commercial areas (shops, markets, shopping centers), healthcare institutions, and various other public facilities. Additionally, the city features artificial vegetation and beautiful parks.
Спорт
Зарафшан көптеген спорт жарыстарының, соның ішінде 2004 жылы Азия пауэрлифтинг чемпионатының, ТМД елдері арасындағы халықаралық желкендік спорты турнирінің және тағы да көптеген шаралардың өтетін орны болды. 2004 жылы ғана Зарафшанда әртүрлі деңгейдегі 150 спорттық іс-шара өтті. Зарафшан спортшылары түрлі спорт түрлерінде өзгелерден басым болды. Су спортымен айналысушылар Олимпиада ойындарына қатысты, ал мотокроссшілер ұлттық жарыстарда көшбасшылықты сақтап келді. Пауэрлифтинг командасы көптеген әлем чемпионаттарына қатысып, маңызды нәтижелерге жетіп, жоғары наградаларды жеңіп алды. Желкендік спорт командасы көптеген халықаралық жарыстарға қатысып, үнемі көшбасшылардың қатарында болды. "Қызылқұм" футбол клубы 2000 жылдан бері Өзбекстан Суперлигасында өнер көрсетіп келеді, ал ең үлкен жетістігі 2002 жылғы маусымда 3-орын алу болды. Парашют спор секциясы бұрын өте танымал болған, бірақ қазір тоқтатылды. "Зар Дан" парашют командасы көптеген марапаттар мен сыйлықтарға ие болды. ТМД кубогы үшін өткен жарыстарда Зарафшан спортшылары үштікке кірді.
Zarafshan has been the venue for numerous sports competitions, including the Asian Powerlifting Championship in 2004, an international sailing tournament among CIS countries, and many other events. In 2004 alone, Zarafshan hosted 150 sports events of various levels. Athletes from Zarafshan have excelled in various sports. Swimmers have competed in the Olympic Games, while motocross riders have maintained leadership in national competitions. The powerlifting team has participated in many world championships, achieving significant results and winning top honors. The sailing team has been involved in numerous international competitions and consistently ranks among the leaders. The football club "Kyzylkum" has been competing in the Uzbekistan Super League since 2000, with its highest achievement being a 3rd place finish in the 2002 season. The parachuting section was highly popular, but it has ceased to exist. The "Zar Dan" parachute team has earned many awards, and prizes. In competitions for the CIS Cup, Zarafshan athletes secured a place among the top three.