Аахен қаласы: Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалиясындағы 252 мың тұрғыны бар қала. Географиясы, орналасуы, тарихы туралы ақпарат. Германия, Бельгия, Нидерланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы қала, Германия
City in North Rhine Westphalia, Germany
Аахен (/'//ɑː//x//ən//audio=En us Аахен.ogg/ AHkhən, ; фр. Aix-la-Chapelle; лат. Aquae Granni немесе Aquisgranum) – Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы 13-ші ірі қала және шамамен 252 000 тұрғыны бар Германияның 27-ші ірі қаласы. Аахен Биік Фендер мен Эйфель тауларының солтүстік етегінде орналасқан. Ол Вурм өзенінің бойында, Рур өзенінің саласында жатыр және Мёнхенгладбахпен бірге Мёзаның су жинау алабындағы Германияның ең ірі қалаларының бірі болып табылады. Аахен Германияның батысындағы ірі қала, ол Кельн мен Бонн қалаларынан батысқа қарай орналасқан, оңтүстік-батысында Бельгиямен, солтүстік-батысында Нидерландымен шектеседі. Ваальсерберг тауы, Еуропалық Нидерландының ең биік нүктесі және үш елдің шекарасы осы қаланың шегінде орналасқан. Қала Мёза-Рейн еуроаймағында орналасқан және Ахен ауданының (Аахен аймақтық әкімшілігі) орталығы болып табылады. Бұл жердегі ежелгі кельт қонысы, римдіктердің I ғасырда Аахеннің жылы минералды суларына қоныстануы кезінде бірнеше термальды ванналармен жабдықталған. Рим әскерлерінің шығуынан кейін, V ғасырда Aquae Granni поселкесі франктар тарапынан германизацияланды. Одан кейін, алдымен Меровингтер, содан кейін Каролингтердің билігінде тұрақтандыру кезеңі басталды. IX ғасырдың басында Аахендегі Каролингтер сарайының құрылысы аяқталғаннан кейін, Аахен Карл I Ұлының басқаруындағы Франк империясының басты резиденциясы болды. Осы себепті қала кейде Еуропаның бесігі деп аталады. Верден шартынан кейін қала Орта Франк мемлекетінің құрамына кірді, бірақ 870 жылғы Мерсен шартынан кейін Шығыс Франк мемлекетінің бөлігі болды. Кейіннен ол Киелі Рим империясының құрамына кірді және 1166 жылы император Фридрих Барбаросса қала құқығын берді, императорлық қалаға айналды. 936 жылдан (Ұлы Отто) 1531 жылға дейін (Фердинанд I) 31 Киелі Рим императоры Германия корольдері болып тағайындалған орын болды, содан кейін Франкфурт-на-Майне тағайындаудың басты орталығы болды. Қалада Германияның жетекші жоғары технологиялық білім беру орталықтарының бірі – Рейн-Вестфалия техникалық университеті (RWTH Aachen University) орналасқан. Оның университет клиникасы Uniklinikum Aachen – Еуропадағы ең ірі бір ғимараттағы аурухана. Аахеннің өнеркәсіп салалары ғылым, инженерия және ақпараттық технологияны қамтиды. 2009 жылы Аахен Германия қалалары арасында инновация бойынша сегізінші орынға ие болды. Қалада қолданылатын аймақтық диалект – Орталық Франк диалектісінің Рипуарлық түрі, көршілес Нидерланды диалекттерінен Лимбург диалектісінің күшті әсері байқалады. Рейн аймағындағы қала ретінде Аахен Германиядағы карнавал мерекелерінің маңызды орталықтарының бірі болып табылады, Кельн және Майнц қалаларымен бірге. Қаланың ең танымал тағамдық ерекшелігі – Аахенер Принтен, имбирлі нанның бір түрі.
Aachen (/'//ɑː//x//ən//audio=En us Aachen. ogg/ AHkhən, ; French: Aix la Chapelle; ; Aquae Granni or Aquisgranum) is the 13th largest city in North Rhine Westphalia and the 27th largest city of Germany, with around 252,000 inhabitants. Aachen is located at the northern foothills of the High Fens and the Eifel Mountains. It sits on the Wurm River, a tributary of the Rur, and together with Mönchengladbach, it is the only larger German city in the drainage basin of the Meuse. It is the westernmost larger city in Germany, lying approximately west of Cologne and Bonn, directly bordering Belgium in the southwest, and the Netherlands in the northwest. The Vaalserberg, highest elevation in the European Netherlands, with the three country point on its summit, is located within Aachen's city limits. The city lies in the Meuse–Rhine Euroregion and is the seat of the district of Aachen (Städteregion Aachen). The once Celtic settlement was equipped with several thermae in the course of colonization by Roman pioneers settling at the warm Aachen thermal springs around the 1st century. After the withdrawal of the Roman troops, the vicus Aquae Granni was Germanized by the Franks around the 5th century. This was followed by a period of sedentism under first Merovingian and then Carolingian rule. With the completion of the Carolingian Palace of Aachen at the transition to the 9th century, Aachen was finally constituted as the main royal residence of the Frankish Empire ruled by Charlemagne. Because of that the city is sometimes called cradle of Europe. After the Treaty of Verdun, the city found itself within the borders of Middle Francia, until it became part of East Francia after the Treaty of Meerssen (870). It subsequently was a city within the Holy Roman Empire and was granted city rights in 1166 by Emperor Frederick Barbarossa, becoming an imperial city. It served as the coronation site where 31 Holy Roman Emperors were crowned Kings of the Germans from 936 (Otto the Great) to 1531 (Ferdinand I), until Frankfurt am Main became the preferred place of coronation. One of Germany's leading institutes of higher education in technology, the RWTH Aachen University (Rheinisch Westfälisch Technische Hochschule Aachen), is located in the city. Its university hospital Uniklinikum Aachen is Europe's largest single building hospital. Aachen's industries include science, engineering and information technology. In 2009, Aachen was ranked eighth among cities in Germany for innovation. The regional dialect spoken in the city is a Central Franconian, Ripuarian variant with strong Limburgish influences from the dialects in the neighbouring Netherlands. As a Rhenish city, Aachen is one of the main centres of carnival celebrations in Germany, along with Cologne and Mainz. The culinary specialty for which the city is best known is Aachener Printen, a type of gingerbread.
Орта ғасырлар
Римдіктер заманынан кейін Пепин Ұзыны қалада, қалашықта тұратын болды, себебі ыстық бұлақтарға жақын болғандықтан, сондай-ақ Рейн және Солтүстік Франция арасында орналасқандықтан стратегиялық маңызы бар еді. Эйнхард 765–766 жылдары Пепиннің Акис вилласында Рождество мен Пасханы өткізгенін айтады (Et celebravit natalem Domini in Aquis villa et pascha similiter) ("және [ол] Иеміздің тууы [Рождество] Акис вилласында және сондай-ақ Пасханы тойлады"), ол бірнеше ай бойы патшалық үйді қамтамасыз етуге жеткілікті жабдықталған болуы керек. 768 жылы, франктардың патшасы болып таққа отырған жылы, Карл Ұлы алғаш рет Рождествоны Ахенде өткізді. Бұл мәселе даулы, өйткені кейбір тарих кітаптарында Карл Ұлының 742 жылы Ахенде дүниеге келгені жазылған. Карл Ұлы қайтыс болғаннан кейін, ол өзі салған шіркеуде жерленді; оның бастапқы қабірі жоғалып кетті, ал оның қалдықтары Карлсшрейнде сақталады, ол киелі деп жарияланғаннан кейін қайта жерленген; алайда, оның киелілігі Рим Куриясымен ресми түрде мойындалған жоқ. 936 жылы Отто I Карл Ұлы салған коллегиат шіркеуінде Шығыс Францияның патшасы болып тағайындалды. Отто II билік құрған кезде дворяндар көтеріліс жасады және Лотарь бастаған Батыс франктар 978 жылы Ахенге шабуыл жасады. Ахенге Шампан графы Одо да шабуыл жасады, ол Конрад II болмаған кезде император сарайына шабуылдады. Одо оны тез қалдырып, көп ұзамай қаза тапты. Император Фридрих Барбароссаның бұйрығымен 1172 және 1176 жылдар аралығында Ахен қаласының сарайы мен қаласының қабырғалары нығайтылды, сондай-ақ 1166 жылғы кеңес, антипапа Паскаль III шақырған кеңес өтті.
After Roman times, Pepin the Short had a castle residence built in the town, due to the proximity of the hot springs and also for strategic reasons as it is located between the Rhineland and northern France. Einhard mentions that in 765–766 Pepin spent both Christmas and Easter at Aquis villa (Et celebravit natalem Domini in Aquis villa et pascha similiter) ("and [he] celebrated the birth of the Lord [Christmas] in the town Aquis, and similarly Easter"), which must have been sufficiently equipped to support the royal household for several months. In the year of his coronation as king of the Franks, 768, Charlemagne came to spend Christmas at Aachen for the first time. efn|This is in dispute, as some history books state that Charlemagne was in fact born in Aachen in 742. After Charlemagne's death, he was buried in the church which he had built; his original tomb has been lost, while his alleged remains are preserved in the Karlsschrein, the shrine where he was reburied after being declared a saint; his saintliness, however, was never officially acknowledged by the Roman Curia as such. In 936, Otto I was crowned king of East Francia in the collegiate church built by Charlemagne. During the reign of Otto II, the nobles revolted and the West Franks under Lothair raided Aachen in 978. Aachen was attacked again by Odo of Champagne, who attacked the imperial palace while Conrad II was absent. Odo relinquished it quickly and was killed soon afterwards. The palace and town of Aachen had fortifying walls built by order of Emperor Frederick Barbarossa between 1172 and 1176. and the Council of 1166, a council convened by the antipope Paschal III.
Қолжазбаларды шығару
Аахен тарихи қолжазбалар жасаудың маңызды орталығы болып табылады. Шарльмен басқарылған кезеңде Ада Евангелиясы мен Тағайындама Евангелиясы да Аахенде жасалған болуы мүмкін. Сонымен қатар, сарай кітапханасындағы басқа да мәтіндер жергілікті жерде көптеп өндірілген. Людовик ІІ (814–840) билік еткен жылдары Аахенде көптеген ежелгі мәтіндер жасалды, оның ішінде leges scriptorium тобы сияқты заңдық қолжазбалар, сондай-ақ Бамбергтік Плиний тобының бес қолжазбасын қамтитын патристикалық мәтіндер де өндірілді. 16 ғасырдың басынан бастап Аахен өзінің күші мен беделін жоғалта бастады. Біріншіден, императорлардың тәж кигізу рәсімдері Аахеннен Франкфуртқа көшірілді. Бұған діни соғыстар мен 1656 жылғы үлкен өрт ілесіп келді. 1656 жылы қаланың көп бөлігі қирағаннан кейін, қайта құрылыс көбінесе барокко стилінде жүзеге асырылды. Қала тарихының осы жасырын мақсаттары 18 ғасырғы Аахен және басқа да шипажайларға арналған нұсқаулықтарда кездеседі. Қалай болғанда да, емделу үшін келген науқастардың басты себебі – жүрек ауруы (сифилис) болды; тек 19 ғасырдың соңында ғана ревматизм Аахен мен Буртшейдта емдеудің ең маңызды нысанына айналды. Аахен бірнеше маңызды конгрестер мен бейбітшілік шартының өткізілу орны ретінде таңдалды: 2 мамыр 1668 жылы өткен Аахеннің бірінші конгресі (ағылшын тілінде көбінесе Экс-ла-Шапель конгресі деп аталады), нәтижесінде сол жылы Аахеннің бірінші шарты жасалды, ол Деволюция соғысын аяқтады. Екінші конгрес 1748 жылы екінші шартқа қол қоюмен аяқталды, бұл Австрия мұрагерлік соғысын тоқтатты. 1789 жылы Аахен үкіметінде конституциялық дағдарыс болды, ал 1794 жылы Аахен еркін императорлық қала мәртебесінен айырылды. Қала 1875 жылға дейін тығыздық пен нашар санитарлық жағдайдан зардап шекті, содан кейін ортағасырлық бекіністер құрылысқа кедерес ретінде тасталды және қаланың шығысында, санитарлық дренаж жүргізу оңай болған жерде жаңа, жақсы тұрғын үйлер салынды. 1880 жылдың желтоқсан айында Аахенде трамвай желісі ашылды, ал 1895 жылы ол электрлендірілді. 19 ғасырда және 1930 жылдарға дейін қала теміржол локомотивтері мен вагондары, темір, штырғылар, инелер, түймелер, темекі, жүн және жібек тауарларын өндіруде маңызды рөл атқарды.
Aachen has proved an important site for the production of historical manuscripts. Under Charlemagne's purview, both the Ada Gospels and the Coronation Gospels may have been produced in Aachen. In addition, quantities of the other texts in the court library were also produced locally. During the reign of Louis the Pious (814–840), substantial quantities of ancient texts were produced at Aachen, including legal manuscripts such as the leges scriptorium group, patristic texts including the five manuscripts of the Bamberg Pliny Group. From the early 16th century, Aachen started to lose its power and influence. First the coronations of emperors were moved from Aachen to Frankfurt. This was followed by the religious wars and the great fire of 1656. After the destruction of most of the city in 1656, the rebuilding was mostly in the Baroque style. Traces of this hidden agenda of the city's history are found in the 18th century guidebooks to Aachen as well as to the other spas. The main indication for visiting patients, ironically, was syphilis; only by the end of the 19th century had rheumatism become the most important object of cures at Aachen and Burtscheid. Aachen was chosen as the site of several important congresses and peace treaties: the first congress of Aachen (often referred to as the Congress of Aix la Chapelle in English) on 2 May 1668, leading to the First Treaty of Aachen in the same year which ended the War of Devolution. The second congress ended with the second treaty in 1748, ending the War of the Austrian Succession. In 1789, there was a constitutional crisis in the Aachen government, and in 1794 Aachen lost its status as a free imperial city. The city suffered extreme overcrowding and deplorable sanitary conditions until 1875, when the medieval fortifications were finally abandoned as a limit to building and new, better housing was built in the east of the city, where sanitary drainage was easiest. In December 1880, the Aachen tramway network was opened, and in 1895 it was electrified. In the 19th century and up to the 1930s, the city was important in the production of railway locomotives and carriages, iron, pins, needles, buttons, tobacco, woollen goods, and silk goods.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ахенді 1930 жылға дейін Рейннің батысындағы Германияның қалған аумақтарымен бірге одақтастар басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыста Ахен ауыр зардаптарға ұшырады. Йорг Фридрихтің "От" (2008) кітабында 1944 жылдың 11 сәуірі мен 24 мамырындағы екі одақтас әуе шабуылы қаланы "толығымен қиратқан" деп жазылған. Бірінші шабуылда 1525 адам, оның ішінде 212 бала қаза тауып, алты аурухана қиратылды. Екінші шабуылда 442 ұшақ екі теміржол станциясын бомбалап, 207 адамды өлтірді және 15000 адамды үйсіз қалдырды. Бұл шабуылдар Аахен Эйлендорф және Аахен Буртшайд қалаларын да жойды. Қала мен оның бекітілген айналасын 1944 жылдың 12 қыркүйегінен 21 қазанына дейін АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясы қоршады, ал 3-ші бронетанкті дивизия оңтүстіктен көмектесті. 13 қазан күні АҚШ-тың 2-ші бронетанкті дивизиясы солтүстіктен келді және Вюрселенге дейін жетті, ал 30-шы жаяу әскер дивизиясы 16 қазан күні Ахенді толық қоршауға алды. АҚШ-тың 28-ші жаяу әскер дивизиясының қосымша күштерімен шайқас, қаланың қатты қорғалған бөліктері арқылы тікелей шабуылдармен жалғасты, нәтижесінде 1944 жылдың 21 қазанында неміс гарнизоны капитуляциялауға мәжбүр болды. Соғыс кезінде, көбінесе американдық артиллерия оғы мен Ваффен СС қорғаушылары жасаған жарылыстардан қаланың қалған бөлігі, кейбір аймақтарда толығымен қирады. Зардап шеккен ғимараттардың ішінде ортағасырлық Сент-Фойлан, Сент-Полл және Сент-Николас шіркеулері, сондай-ақ Ратуша (қала әкімшілігі) болды, бірақ Ахен соборы көбінесе зардап көрмеді. Қаланың ішінде 4000 тұрғын ғана қалды, ал қалғандары эвакуация бұйрығына бағынды. Бірінші одақтастар тағайындаған әкім Франц Оппенхоффты СС-тің арнайы жасағы өлтірді.
After World War I, Aachen was occupied by the Allies until 1930, along with the rest of German territory west of the Rhine. Aachen was heavily damaged during World War II. According to Jörg Friedrich in The Fire (2008), two Allied air raids on 11 April and 24 May 1944 "radically destroyed" the city. The first killed 1,525, including 212 children, and bombed six hospitals. During the second, 442 aircraft hit two railway stations, killed 207, and left 15,000 homeless. The raids also destroyed Aachen Eilendorf and Aachen Burtscheid. The city and its fortified surroundings were besieged from 12 September to 21 October 1944 by the US 1st Infantry Division with the 3rd Armored Division assisting from the south. Around 13 October the US 2nd Armored Division, coming from the north, and got as close as Würselen, while the 30th Infantry Division completed the encirclement of Aachen on 16 October 1944. With reinforcements from the US 28th Infantry Division the battle continued involving direct assaults through the heavily defended city, which finally forced the German garrison to surrender on 21 October 1944. What remained of the city was destroyed—in some areas completely—during the fighting, mostly by American artillery fire and demolitions carried out by the Waffen SS defenders. Damaged buildings included the medieval churches of St. Foillan, St. Paul and St. Nicholas, and the Rathaus (city hall), although Aachen Cathedral was largely unscathed. Only 4,000 inhabitants remained in the city; the rest had followed evacuation orders. Its first Allied appointed mayor, Franz Oppenhoff, was assassinated by an SS commando unit.
Ахендегі яһудилерді қуып шығару
1815 жылы 16 мамырда қаланың еврей қауымы өздерінің синагогасында Пруссия королі Фридрих Вильгельм III-ке құрмет көрсетті. 1862 жылы үлкен синагога салынды, кейіннен ол Синагога Туа Ахен деп аталды. 1933 жылы қалада 1345 еврей өмір сүрді. 1938 жылы «Хрусталь түні» кезінде синагога қиратылды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда көптеген еврейлер эмиграцияға кетті немесе тұтқындалды, қалада 782 адам ғана қалды. Соғыс аяқталған 1945 жылы қалада тек 62 еврей өмір сүрді. 2003 жылғы мәлімет бойынша, Ахенде 1434 еврей тұрды.
On 16 May 1815, the Jewish community of the city offered an homage in its synagogue to the Prussian king, Friedrich Wilhelm III. In 1862, a large synagogue was built, later called the Sinagoge Tua Aachen. By 1933, 1,345 Jews lived in the city. On Kristallnacht in 1938, the synagogue was destroyed. By the onset of World War II in 1939, many Jews had emigrated or were arrested, and only 782 remained in the city. At the end of the war in 1945, only 62 Jews lived in the city. As of 2003, 1,434 Jews were again living in Aachen.
21 ғасыр
Аахен қаласы Германиядағы ең алдыңғы қатардағы технологиялық университеттердің бірі – RWTH Аахен (Rheinisch Westfälische Technische Hochschule) қабылдауының нәтижесінде технологиялық орталыққа айналды. Ол ең алдымен машина жасау, автомобиль және өндіріс технологияларымен қатар, Еуропадағы ең ірі медициналық орталықтардың бірі саналатын Klinikum Aachen ғылыми-зерттеу және академиялық ауруханасымен танымал.
The city of Aachen has developed into a technology hub as a by product of hosting one of the leading universities of technology in Germany with the RWTH Aachen (Rheinisch Westfälische Technische Hochschule), known especially for mechanical engineering, automotive and manufacturing technology as well as for its research and academic hospital Klinikum Aachen, one of the largest medical facilities in Europe.
География
Аахен Германия, Нидерланды және Бельгия шекараларының үштік нүктесіне жақын, Рейн-Мёз Еуроаймағының ортасында орналасқан. Нидерландыдағы Ваальс қаласы Аахен қаласының орталығынан шамамен қашықтықта жатыр, ал Нидерландының Херлен қаласы және Бельгияның неміс тілді қауымдастығының астанасы Эйпен қалалары Аахен қаласының орталығынан шамамен қашықтықта орналасқан. Аахен Вурм өзенінің ашық аңғарының бастауына жақын, қазірде қала арқылы каналдан ағатын, Мёз өзенінің үлкен алабының бір бөлігі және Рейн массивінің Эйфель жоталарының солтүстік жиегін құрайтын Жоғары Фендерден солтүстікке қарай орналасқан. Қала аумағының максималды өлшемдері солтүстіктен оңтүстікке дейін және шығыстан батысқа дейін созылады. Қала шекарасының ұзындығы шақырымды құрайды, оның шақырымы Бельгиямен, ал шақырымы Нидерландымен шектеседі. Аахендегі ең биік нүкте қаланың оңтүстік-шығысында, теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан. Ең төменгі нүктесі солтүстікте, Нидерландымен шекарада, теңіз деңгейінен жатыр.
Aachen is located in the middle of the Meuse–Rhine Euroregion, close to the border tripoint of Germany, the Netherlands, and Belgium. The town of Vaals in the Netherlands lies nearby at about from Aachen's city centre, while the Dutch city of Heerlen and Eupen, the capital of the German speaking Community of Belgium, are both located about from Aachen city centre. Aachen lies near the head of the open valley of the Wurm (which today flows through the city in canalised form), part of the larger basin of the Meuse, and about north of the High Fens, which form the northern edge of the Eifel uplands of the Rhenish Massif. The maximum dimensions of the city's territory are from north to south, and from east to west. The city limits are long, of which border Belgium and the Netherlands. The highest point in Aachen, located in the far southeast of the city, lies at an elevation of above sea level. The lowest point, in the north, and on the border with the Netherlands, is at .
Геология
Аахеннің геологиясы құрылымдық жағынан өте әртүрлі. Қала маңындағы ең көне тау жыныстары девон кезеңіне жатады және көміртекті құмтас, грейвак, сазтас және әктас кіреді. Бұл құрылымдар Рейн массивінің солтүстігіндегі Жоғары Ботендерден (High Fens) бөлігі болып табылады. Карбон геологиялық кезеңінің пенсильваниялық субкезеңінде, бұл тау жыныстары қабаттары Варискалық тау жасалу процесінің нәтижесінде тартылып, бүктеліске ұшырады. Осы оқиғадан кейін және одан кейінгі 200 миллион жыл ішінде бұл аймақ үздіксіз тегістеліп келді. Бор кезеңінде мұхит Солтүстік теңізден Аахен маңындағы таулы аймаққа дейін материкке еніп, саз, құм және бор шөгінділерін әкелді. Саз (жақын орналасқан Раерендегі маңызды керамика өнеркәсібінің негізі) көбінесе Аахеннің төменгі жазықтарында кездеседі, ал Аахен орманының және Лусберг төбелері бор кезеңінің жоғарғы құм және бор шөгінділерінен қалыптасқан. Жақындағы шөгінділер негізінен Аахеннің солтүстігінде және шығысында орналасқан және үшінші және төртіншілік дәуірдегі өзендер мен желдің әрекетінен пайда болған. Варискалық тау жасалу процесінің басты итермелік жарылысы бойында Аахен мен Бёртшайдта 30-дан астам термалдық бұлақтар бар. Сонымен қатар, Аахеннің жер асты Рурграбен жарылыс жүйесіне жататын көптеген белсенді жарылыстармен кесілген, олар бұрынғы көптеген жер сілкіністеріне, соның ішінде 1756 жылғы Дюрен жер сілкінісіне және 1992 жылғы Рермонд жер сілкінісіне себеп болған, ол Нидерландыда тіркелген ең күшті жер сілкінісі болып табылады.
The geology of Aachen is very structurally heterogeneous. The oldest occurring rocks in the area surrounding the city originate from the Devonian period and include carboniferous sandstone, greywacke, claystone and limestone. These formations are part of the Rhenish Massif, north of the High Fens. In the Pennsylvanian subperiod of the Carboniferous geological period, these rock layers were narrowed and folded as a result of the Variscan orogeny. After this event, and over the course of the following 200 million years, this area has been continuously flattened. During the Cretaceous period, the ocean penetrated the continent from the direction of the North Sea up to the mountainous area near Aachen, bringing with it clay, sand, and chalk deposits. While the clay (which was the basis for a major pottery industry in nearby Raeren) is mostly found in the lower areas of Aachen, the hills of the Aachen Forest and the Lousberg were formed from upper Cretaceous sand and chalk deposits. More recent sedimentation is mainly located in the north and east of Aachen and was formed through tertiary and quaternary river and wind activities. Along the major thrust fault of the Variscan orogeny, there are over 30 thermal springs in Aachen and Burtscheid. Additionally, the subsurface of Aachen is traversed by numerous active faults that belong to the Rurgraben fault system, which has been responsible for numerous earthquakes in the past, including the 1756 Düren earthquake and the 1992 Roermond earthquake, which was the strongest earthquake ever recorded in the Netherlands.
Экономика
Аахен – солтүстік-шығыстағы көршілес аймақтардағы көмір өндіру саласының әкімшілік орталығы. Бұрын Аахен экономикасында маңызды рөл атқарғанмен, қазір шыны және тоқыма өндірісі қаладағы барлық өндірістік жұмыс орындарының 10% ғана құрайды. 2014 жылдың желтоқсанында DHL Group компаниясы Гюнтерден StreetScooter компаниясын сатып алып, оны толық құрамындағы еншілес кәсіпорын ретінде басқарады. 2015 жылы Гюнтер жаңа электр көлік компаниясын құрды – e. GO Mobile, ол 2019 жылдың сәуірінде e. GO Life электрлік жолаушылар машинасы мен басқа да көліктерді өндіруді бастады. 2016 жылдың сәуірінде StreetScooter жыл соңына дейін Аахенде Work таңбасымен 2000 электрлік фургон шығаратынын және 2017 жылдан бастап жылына шамамен 10 000 Work өндірісін ұлғайтатынын хабарлады. Ол кезде бұл мақсат компанияны Еуропадағы ең ірі жеңіл электрлік көлік өндірушісіне айналдырар еді, Renault-дың Kangoo Z. E. үлгісінен де озады.
Aachen is the administrative centre for the coal mining industries in neighbouring places to the northeast. Though once a major player in Aachen's economy, today glassware and textile production make up only 10% of total manufacturing jobs in the city. In December 2014 DHL Group purchased the StreetScooter company from Günther, operating it as a wholly owned subsidiary. In 2015, Günther founded a new electric vehicle company, e. GO Mobile, which started producing the e. GO Life electric passenger car and other vehicles in April 2019. By April 2016, StreetScooter announced that it would produce 2000 of its electric vans, branded the Work, in Aachen by the end of the year, and would be scaling up to manufacture approximately 10,000 Works annually, starting in 2017, also in Aachen. At the time, this target would make it the largest electric light utility vehicle manufacturer in Europe, surpassing Renault's smaller Kangoo Z. E.
Мәдениет
1372 жылы Ахен әлемдегі алғашқы монета соғу қаласы болды, ол Anno Domini күнін жалпы айналымдағы гросшен монетасына тұрақты түрде қойды. Ахендегі Scotch Club Германиядағы алғашқы дискотека болды, ол 1959 жылдың 19 қазанынан 1992 жылға дейін жұмыс істеді. Клаус Квирини DJ Генрих ретінде әлемдегі алғашқы диджей болды. Ахендегі дамыған блэк-метал музыкасы Германиядағы ең белгілілерінің бірі болып саналады, оған Nagelfar, The Ruins of Beverast, Graupel және Verdunkeln сияқты топтар кіреді. Ахеннің жергілікті арнайылығы – Аахенер Принтен деп аталатын, үлкен, жалпақ пішінді, қатты тәтті нан. Лебкухеннен (неміс имбирь наны, балмен тәттіленген) ерекшелігі, Принтенде қанттан жасалған сироп қолданылады. Бүгінде сол атпен, бірақ мүлдем басқа рецепт бойынша жұмсақ нұсқасы да сатылады. 2009 жылы әуесқой астроном Эрвин Шваб ашқан 274835 Ахен астероиды қаланың құрметіне аталды. Уақыт өте келе, университет маңында көптеген бағдарламалық жасақтама және компьютер индустриялары дамыды. Сондай-ақ, ботаникалық бақ (Botanischer Garten Aachen) бар. Ахендегі қолданбалы ғылымдар университеті (AcUAS), FH Aachen 1971 жылы құрылды. AcUAS мехатроника, құрылыс инженерлігі, машина жасау немесе электр инженерлігі сияқты мамандықтар бойынша классикалық инженерлік білім береді. Неміс және шетелдік студенттер 20-дан астам халықаралық немесе шетелге бағытталған бағдарламаларда оқиды және бакалавр/магистр дәрежесін немесе Doppelabschlüsse (қос диплом) ала алады. Шетелдік студенттер студенттердің 21% астамын құрайды. Солтүстік Рейн-Вестфалия католик жоғары мектебінің (Katholische Hochschule Nordrhein Westfalen – Abteilung Aachen) шамамен 750 студентіне әлеуметтік жұмыс, балаларға тәрбие беру, медбикелік және кооперативтік менеджмент сияқты түрлі білім беру бағдарламаларын ұсынады. Бұдан басқа, Германияда аналарға арналған жалғыз оқу бағдарламасы осы мектепте бар. Кельн музыка және би университеті (Hochschule für Musik und Tanz Köln) – әлемдегі ең беделді сахналық өнер мектептерінің бірі және Аахендегі үш кампусының бірі бар, Еуропадағы ең ірі жоғары музыкалық білім беру орталықтарының бірі. Аахен кампусы Аахен театрымен және Rheinische Opernakademie арқылы жаңадан құрылған музыкалық театр кафедрасымен бірлесіп жұмыс істей отырып, Опера/Музыкалық театр магистрлік бағдарламасына үлкен үлес қосады. Неміс армиясының техникалық мектебі (Ausbildungszentrum Technik Landsysteme) Ахенде орналасқан.
In 1372, Aachen became the first coin minting city in the world to regularly place an Anno Domini date on a general circulation coin, a groschen. The Scotch Club in Aachen was the first discothèque in Germany, opened from 19 October 1959 until 1992. Klaus Quirini as DJ Heinrich was the first DJ ever. The thriving Aachen black metal scene is among the most notable in Germany, with such bands as Nagelfar, The Ruins of Beverast, Graupel and Verdunkeln. The local speciality of Aachen is an originally hard type of sweet bread, baked in large flat loaves, called Aachener Printen. Unlike Lebkuchen, a German form of gingerbread sweetened with honey, Printen use a syrup made from sugar. Today, a soft version is sold under the same name which follows an entirely different recipe. Asteroid 274835 Aachen, discovered by amateur astronomer Erwin Schwab in 2009, was named after the city. Over time, a host of software and computer industries have developed around the university. It also maintains a botanical garden (the Botanischer Garten Aachen). FH Aachen, Aachen University of Applied Sciences (AcUAS) was founded in 1971. The AcUAS offers a classic engineering education in professions such as mechatronics, construction engineering, mechanical engineering or electrical engineering. German and international students are educated in more than 20 international or foreign oriented programmes and can acquire German as well as international degrees (Bachelor/Master) or Doppelabschlüsse (double degrees). Foreign students account for more than 21% of the student body. The Katholische Hochschule Nordrhein Westfalen – Abteilung Aachen (Catholic University of Applied Sciences Northrhine Westphalia – Aachen department) offers its some 750 students a variety of degree programmes: social work, childhood education, nursing, and co operative management. It also has the only programme of study in Germany especially designed for mothers. The Hochschule für Musik und Tanz Köln (Cologne University of Music) is one of the world's foremost performing arts schools and one of the largest music institutions for higher education in Europe with one of its three campuses in Aachen. The Aachen campus substantially contributes to the Opera/Musical Theatre master's programme by collaborating with the Theater Aachen and the recently established musical theatre chair through the Rheinische Opernakademie. The German army's Technical School (Ausbildungszentrum Technik Landsysteme) is in Aachen.
Спорт
Жыл сайынғы CHIO (француз тілінде Concours Hippique International Officiel) әлемдегі ең ірі ат спорты жарысы болып табылады және ат споршылары арасында теннис спортындағы Вимблдон турнирімен тең дәрежеде беделді саналады. 2006 жылы Аахен қаласында FEI Дүниежүзілік ат спорты ойындары өткізілді. Жергілікті футбол командасы «Alemannia Aachen» 2006 жылы жоғары дивизионға көтерілгеннен кейін Германияның бірінші лигасында қысқа ғана уақыт өнер көрсетті. Бірақ, команда өзінің статусын сақтай алмады және қазір төртінші дивизионда ойнайды. 1928 жылы ашылған «Тиволи» стадионы команданың өз алаңындағы ойындарына арналған орын болды және екінші лиганың барлық кезеңінде ерекше атмосферасымен танымал болды. 2011 жылы ескі стадионды бұзу алдында, ол әуесқойлардың пайдалануында болды, ал Бундеслига клубы өз ойындарын «Neuer Tivoli» – «Жаңа Тиволи» деп аталатын жаңа стадионда, көшеден бірнеше метр қашықтықта өткізді. Сыйымдылығы 32 960 орындық стадионның құрылысы 2008 жылдың мамыр айында басталып, 2009 жылдың басында аяқталды. 2013 жылдан бері «PTSV Aachen» спорт клубының құрамындағы «Қара киімдегі әйелдер» волейбол командасы 2008 жылдан бері Германияның бірінші волейбол лигасында (DVL) өнер көрсетуде. 2022 жылдың маусым айында жергілікті баскетбол клубы «BG Aachen e. V.» бірінші өңірлік лигаға көтерілді.
The annual CHIO (short for the French term Concours Hippique International Officiel) is the biggest equestrian meeting of the world and among horsemen is considered to be as prestigious for equitation as the tournament of Wimbledon for tennis. Aachen hosted the 2006 FEI World Equestrian Games. The local football team Alemannia Aachen had a short run in Germany's first division, after its promotion in 2006. However, the team could not sustain its status and is now back in the fourth division. The stadium "Tivoli", opened in 1928, served as the venue for the team's home games and was well known for its incomparable atmosphere throughout the whole of the second division. Before the old stadium's demolition in 2011, it was used by amateurs, whilst the Bundesliga Club held its games in the new stadium "Neuer Tivoli" – meaning New Tivoli—a couple of metres down the road. The building work for the stadium which has a capacity of 32,960, began in May 2008 and was completed by the beginning of 2009. The Ladies in Black women's volleyball team (part of the "PTSV Aachen" sports club since 2013) has played in the first German volleyball league (DVL) since 2008. In June 2022, the local basketball club BG Aachen e. V. was promoted to the 1st regional league.
Темір жол
Аахеннің теміржол станциясы, Hauptbahnhof (Орталық вокзал) 1841 жылы Кельн-Аахен теміржол желісі үшін салынған. 1905 жылы ол қала орталығына жақынырақ көшірілді. Ол Кельн, Мёнхенгладбах және Льеж қалаларына сондай-ақ Герлен, Альсдорф, Стольберг және Эшвайлер қалаларына бағытталған басты және қосымша желілерге қызмет көрсетеді. Брюссельден Кельн арқылы Франкфурт-на-Майнеге дейін жүретін ICE жоғары жылдамдықты пойыздары мен Парижден Кельнге дейін жүретін Eurostar пойыздары да Аахен орталық вокзалында тоқтайды. Төрт RE желісі және екі RB желісі Аахенді Рур аймағымен, Мёнхенгладбахпен, Спамен (Бельгия), Дюссельдорфпен және Зигерландпен байланыстырады. Euregiobahn – Аахен аймағындағы бірнеше шағын қалаларға жететін аймақтық теміржол жүйесі. Аахенде төрт кішкентай станция бар: Аахен Батыс, Аахен Шанц, Аахен Роте Ерде және Эйлендорф. Оларға баяу пойыздар тоқтайды. Аахен Батыс РВТХ Аахен университетінің кеңейтілуіне байланысты маңыздылыққа ие болды.
Aachen's railway station, the Hauptbahnhof (Central Station), was constructed in 1841 for the Cologne–Aachen railway line. In 1905, it was moved closer to the city centre. It serves main lines to Cologne, Mönchengladbach and Liège as well as branch lines to Heerlen, Alsdorf, Stolberg and Eschweiler. ICE high speed trains from Brussels via Cologne to Frankfurt am Main and Eurostar trains from Paris to Cologne also stop at Aachen Central Station. Four RE lines and two RB lines connect Aachen with the Ruhrgebiet, Mönchengladbach, Spa (Belgium), Düsseldorf and the Siegerland. The Euregiobahn, a regional railway system, reaches several minor cities in the Aachen region. There are four smaller stations in Aachen: Aachen West, Aachen Schanz, Aachen Rothe Erde and Eilendorf. Slower trains stop at these. Aachen West has gained in importance with the expansion of RWTH Aachen University.
Қалааралық автобус станциялары
Аахенде қалааралық автобус қызметтері үшін екі станция бар: қаланың солтүстік-батысында орналасқан Аахен Батыс станциясы және солтүстік-шығысындағы Аахен Вильмерсдорфер Штрассе станциясы.
There are two stations for intercity bus services in Aachen: Aachen West station, in the north west of the city, and Aachen Wilmersdorfer Straße, in the north east.
Қоғамдық көлік
Аахендегі алғашқы ат трамвай желісі 1880 жылдың желтоқсан айында ашылды. 1895 жылы электрлендірілгеннен кейін, 1915 жылы ең ұзын ұзындығына жетіп, Германиядағы төртінші ең ұзын трамвай желісі болды. Көптеген трамвай желілері Герцогенрат, Стольберг, Альсдорф қалаларына, сондай-ақ Бельгия мен Нидерландтың Ваальс, Келмис (кейін Альтенберг) және Юпен коммуналарына дейін созылды. Аахен трамвай жүйесі Бельгияның ұлттық қалааралық трамвай жүйесімен байланысты болды. Батыс Еуропадағы көптеген трамвай жүйелері сияқты, Аахен трамвайы да нашар күтілген инфрақұрылымнан зардап шекті және жергілікті саясатта көлік жүргізушілерге қажетсіз және кедергі келтіретін жайт деп есептелді. 1974 жылдың 28 қыркүйегінде соңғы 15 (Vaals–Brand) желісі бір соңғы күн жұмыс істеді, содан кейін автобустармен алмастырылды. "Кампусбань" атауымен трамвай/жеңіл рельстік жүйені қайта орнату туралы ұсыныс референдумнан кейін қабылданбады. Бүгінде ASEAG (Aachener Straßenbahn und Energieversorgungs AG, әдеби мағынасында "Аахен трамвайы және энергетикалық жабдықтау компаниясы") 68 автобус маршруты бар автобус желісін басқарады. Шекаралық орналасуының арқасында көптеген автобус маршруттары Бельгия мен Нидерландқа дейін созылады. 14-ші желі Бельгияның Юпен қаласына, ал 44-ші желі Нидерландтың Херлен қаласына бағытталған, олар Transport en Commun және Veolia Transport Nederland компанияларымен бірлесіп жұмыс істейді. ASEAG аймақтағы тарифтік бірлестік – Aachener Verkehrsverbund (AVV) –ның негізгі қатысушыларының бірі. ASEAG-мен қатар, Аахеннің қалалық автобус маршруттарын Sadar, Taeter, Schlömer немесе DB Regio Bus сияқты жеке мердігерлер де қамтамасыз етеді. Маастрихттен келетін 350-ші желі де Аахенге кіреді.
The first horse tram line in Aachen opened in December 1880. After electrification in 1895, it attained a maximum length of in 1915, thus becoming the fourth longest tram network in Germany. Many tram lines extended to the surrounding towns of Herzogenrath, Stolberg, Alsdorf as well as the Belgian and Dutch communes of Vaals, Kelmis (then Altenberg) and Eupen. The Aachen tram system was linked with the Belgian national interurban tram system. Like many tram systems in Western Europe, the Aachen tram suffered from poorly maintained infrastructure and was so deemed unnecessary and disrupting for car drivers by local politics. On 28 September 1974, the last line 15 (Vaals–Brand) operated for one last day and was then replaced by buses. A proposal to reinstate a tram/light rail system under the name Campusbahn was dropped after a referendum. Today, the ASEAG (Aachener Straßenbahn und Energieversorgungs AG, literally "Aachen tram and power supply company") operates a bus network with 68 bus routes. Because of the location at the border, many bus routes extend to Belgium and the Netherlands. Lines 14 to Eupen, Belgium and 44 to Heerlen, Netherlands are jointly operated with Transport en Commun and Veolia Transport Nederland, respectively. ASEAG is one of the main participants in the Aachener Verkehrsverbund (AVV), a tariff association in the region. Along with ASEAG, city bus routes of Aachen are served by private contractors such as Sadar, Taeter, Schlömer, or DB Regio Bus. Line 350, which runs from Maastricht, also enters Aachen.
Жолдар
Аахен A4 (батыстан шығысқа), A44 (солтүстік-оңтүстікке) және A544 (А4 автобанынан қала орталығындағы Еуропа алаңына дейінгі кіші автожол) автобандарымен байланысқан. Аахендегі жол торабындағы кептелістерді жою жоспарлануда.
Aachen is connected to the Autobahn A4 (west east), A44 (north south) and A544 (a smaller motorway from the A4 to the Europaplatz near the city centre). There are plans to eliminate traffic jams at the Aachen road interchange.
Әуежай
Маастрихт Аахен әуежайы – Аахен және Маастрихт қалаларының басты әуежайы. Ол Аахеннің солтүстік-батысына қарай орналасқан. Аахен мен әуежай арасында шаттл қызметі бар. Әуесқой авиацияға (бұрынғы әскери) Аахен Мерцбрюк әуе алаңы қызмет көрсетеді.
Maastricht Aachen Airport is the main airport of Aachen and Maastricht. It is located around northwest of Aachen. There is a shuttle service between Aachen and the airport. Recreational aviation is served by the (formerly military) Aachen Merzbrück Airfield.
Карл Ұлы сыйлығы
1950 жылдан бері Ахен қаласының азаматтарынан құралған комитет жыл сайын Еуропаның бірігуіне елеулі үлес қоскан тұлғаларға Карл Ұлы сыйлығын (link=no) табыс етеді. Сыйлық беру рәсімі дәстүрлі түрде Көктем мерекесінде қалалық әкімдікте өтеді. 2016 жылы Карл Ұлы сыйлығы Папа Францискке берілді. 2000 жылы Аахендегі Халықаралық Карл Ұлы сыйлығы АҚШ президенті Билл Клинтонға Еуропа мемлекеттерімен ынтымақтастығына, Еуропадағы бейбітшілік, бостандық, демократия және адам құқықтарын сақтауға жасаған ерекше үлесі мен Еуропалық Одақтың кеңеюін қолдауы үшін табыс етілді. 2004 жылы Папа Иоанн Павел II-нің Еуропаны біріктіруге бағытталған күш-жігері «Ерекше Карл медалімен» марапатталды, бұл сыйлық тарихында бірінші және жалғыз рет берілді.
Since 1950, a committee of Aachen citizens annually awards the Charlemagne Prize (link=no) to personalities of outstanding service to the unification of Europe. It is traditionally awarded on Ascension Day at the City Hall. In 2016, the Charlemagne Award was awarded to Pope Francis. The International Charlemagne Prize of Aachen was awarded in the year 2000 to US president Bill Clinton, for his special personal contribution to co operation with the states of Europe, for the preservation of peace, freedom, democracy and human rights in Europe, and for his support of the enlargement of the European Union. In 2004, Pope John Paul II's efforts to unite Europe were honoured with an "Extraordinary Charlemagne Medal", which was awarded for the only time ever.