Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық отаршылдық шенеунігі Малайяда
British colonial official in Malaya
Сер Фрэнк Ательстан Светтенхэм (28 наурыз 1850 – 11 маусым 1946) – британдық отаршылдық әкімші, Селангор, Перак, Негери Сембилан және Паханг малай штаттарын Куала-Лумпурдағы резидент-генерал басқаруымен біріктірген Біріккен Малай Штаттарының тұңғыш резидент-генералы болды. Ол 1896 жылдың 1 шілдесінен 1901 жылдың 4 қарашасына дейін қызмет етті. Ол сонымен қатар кәсіби емес суретші, фотограф және антиквариаттарды жинаушы болды.
Sir Frank Athelstane Swettenham (28 March 1850 – 11 June 1946) was a British colonial administrator who became the first Resident general of the Federated Malay States, which brought the Malay states of Selangor, Perak, Negeri Sembilan and Pahang together under the administration of a Resident General based in Kuala Lumpur. He served from 1 July 1896 to 4 November 1901. He was also an amateur painter, photographer and antique collector.
Ерте өмір
Ол Дербиширдегі Белпер қаласында адвокат Джеймс Олдхэм Светтенхэм мен Шарлотта Элизабет Каррдың ұлы ретінде дүниеге келді. Білімін Шотландиядағы Доллар академиясында және Йорк қаласындағы Санкт-Петер мектебінде алды. Ол Генри IV-нің садақ тасушысы Мэтью Светенхэмнің ұрпағы және отарлық әкімші сэр Джеймс Александр Светтенхэмнің кіші інісі болған.
He was born in Belper, Derbyshire, the son of attorney James Oldham Swettenham, and Charlotte Elizabeth Carr and was educated at the Dollar Academy in Scotland and St Peter's School, York. He was a descendant of Mathew Swetenham, Henry IV's bow bearer, and the younger brother of the colonial administrator Sir James Alexander Swettenham.
Мансап
Свэттенхам – Британ Малайясындағы британдық отарлық шенеунік, британ саясатын қалыптастыруда және Малай түбегіндегі британдық әкімшілік құрылымын құруда зор ықпал еткен тұлға. 1871 жылы Свэттенхам алғаш рет Сингапурға (Сингапур, Малакка және Пенанг аралы) Бұғаздық елді мекендердің мемлекеттік қызметіне кадет ретінде жіберілді. Ол малай тілін үйреніп, 1870 жылдардағы Малай түбегіндегі мемлекеттерге британдықтардың араласуына қатысты оқиғаларда британдық-малай делдалы ретінде маңызды рөл атқарды. 1874 жылғы Панкор шарты қол қойылғаннан кейін құрылған Ларутты бейбіттендіру комиссиясының мүшесі болды. Ол Джон Фредерик Адольф МакНейр, қытай капитан Чунг Кенг Кви және Чин Сенг Яммен бірге қызмет етті. Комиссия Ларут соғыстары (1862–73) кезінде тұтқынға алынған көптеген әйелдерді босатып, бекіністерді бұзды және қалайы өндірісін қайта жандандыруға көмектесті. Он жылдан астам уақыт өткен соң, 1882 жылы, ол Малай штаты Селангордың резиденты (кеңесшісі) болып тағайындалды. Селангордағы қызметі кезінде ол кофе және темекі плантацияларын дамытуға сәтті ықпал етті және Куала-Лумпурдан (сол кезде Селангордың астанасы) Кланг портына теміржол салу арқылы қалайы өндірісін арттыруға көмектесті, кейін ол оның құрметіне Порт Свентем деп аталды. 1895 жылы Перак штатының резиденты болған кезде Перак, Селангор, Негри Сембилан және Паханг штаттарынан федерация туралы келісім алғаннан кейін ол Резидент-генерал атағын алды. 1897 жылғы Алмаз мерекесінде Виктория патшайымы оны Святого Михаила и Святого Георгия орденінің Командора (KCMG) етіп тағайындады, ал 1901 жылдың қазанында, зейнетке шығуға үш жыл қалғанда, ол Бұғаздық елді мекендердің Губернаторы және Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Свэттенхам Сиамның солтүстік Малай штаттары Келантан мен Тренгганудағы ықпалына ұзақ уақыттан бері сын көзбен қарады, олар дәстүрлі түрде Сиамның жоғарылығын мойындап, Сиам короліне үш жылда бір рет алтын гүл табыс етіп келді. Бұғаздық елді мекендердің Губернаторы болып тағайындалғаннан кейін, ол Сиаммен осы штаттардың істеріне британдық ықпалын күшейту үшін келіссөздер жүргізуге тырысты. Сиам британдық кеңесшілерді тағайындауға қарсылық көрсетті, бірақ олардың Сыртқы істер министрлігі емес, Бангкоктан тағайындалуы керек деген шартпен келісім берді. Алайда, осы екі штаттың және ақыры Кедахтың британдық резиденттерді қабылдауына жол ашылды. Свэттенхамның Таиландтың оңтүстік аймағы Патаниді британдық бақылауға алу мақсаты орындалмады. Ол Малай одағына қарсы шыққан қырыққа жуық бұрынғы британдық империя шенеуніктерінің бірі болды.
Swettenham was a British colonial official in British Malaya, who was famous as highly influential in shaping British policy and the structure of British administration in the Malay Peninsula. In 1871 Swettenham was first sent to Singapore as a cadet in the civil service of the Straits Settlements (Singapore, Malacca, and Penang Island). He learned the Malay language and played a major role as British Malay intermediary in the events surrounding British intervention in the peninsular Malay states in the 1870s. He was a member of the Commission for the Pacification of Larut set up following the signing of the Pangkor Treaty of 1874 and he served alongside John Frederick Adolphus McNair, and Chinese Kapitan Chung Keng Quee and Chin Seng Yam. The commission was successful in freeing many women taken as captives during the Larut Wars (1862–73), getting stockades dismantled and getting the tin mining business going again. More than a decade later, in 1882, he was appointed Resident (adviser) to the Malay state of Selangor. During his time in office in Selangor, he successfully promoted the development of coffee and tobacco estates and helped boost tin earnings by constructing a railway from Kuala Lumpur (it was capital of Selangor at that time), to the port of Klang, which was later named Port Swettenham in his honour. He acquired the title of Resident General after he secured an agreement of federation from the states of Perak, Selangor, Negri Sembilan, and Pahang in 1895, when he was Resident of Perak state. In the 1897 Diamond Jubilee Honours he was appointed a Knight Commander of the Order of St Michael and St George (KCMG) by Queen Victoria, and in October 1901, three years before his retirement, he was appointed Governor and Commander in Chief of the Straits Settlements. Swettenham had long been critical of the influence of Siam in the northern Malay states of Kelantan and Trengganu, which had traditionally recognised the suzerainty of Siam by sending a tribute of a golden flower to the King of Siam every three years. After his appointment as Governor of the Straits Settlements, he attempted to negotiate with Siam for greater British influence over the affairs of these states. Siam reluctantly agreed to appoint British advisors, but only on the condition that they were appointed by Bangkok, not by the Foreign Office as he had hoped. However, the process had been initiated whereby these two states and eventually Kedah would eventually accept British Residents. Swettenham was disappointed in his ultimate goal of bringing the southern Thai region of Patani under British control. He was one of close to forty former British Empire officials to oppose the Malayan Union.
Жазбалар
Свэттенхам Хью Клиффордпен бірге "Малай тілінің сөздігі" атты сөздіктің авторы болды. 1894-1902 жылдар аралығында бөлім-бөліммен жарық көрген сөздік "G" әрпінен кейін тоқтатылды, себебі Р.Ж.Уилкинсонның "Малай-ағылшын сөздігі" жарық көргеннен соң қажеттілігі болмады. Ол сонымен қатар төрт кітап жариялады: "Малай эскиздері", "Адресі жоқ хаттар", "Сонымен қатар және мүмкін" және "Арабелла Африкада", соңғысын белгілі монументалды суретші және иллюстратор Рекс Уистлер суреттеді. Бұл кітап Уистлердің алғашқы ресми тапсырысы болды.
Swettenham co authored a A Dictionary of the Malay Language with Hugh Clifford. The dictionary, which was published in stages between 1894 and 1902, was abandoned after the letter 'G' as by then it had been made redundant by the publication of R. J. Wilkinson's A Malay English Dictionary. He also published four books: Malay Sketches, Unaddressed Letters, Also & Perhaps and Arabella in Africa, the last being illustrated by the famous mural painter and illustrator, Rex Whistler. The book was Whistler's first official commission.
Жеке өмір
1877 жылы жазда Англияда демалыста болғанда Свентем Констанс Сидни Холмспен (т. 1858) танысып, оған үйлену туралы ұсыныс жасады, ол Сесил Фредерик Холмстің қызы, Харроу мектебінің үй иесі. Олар 1878 жылдың ақпан айында Англияда үйленді және бірге Сингапурға оралды, онда он тоғыз жасар Сидней Светтенхэм отарлық шенеуніктің әйелі ретіндегі жаңа рөліне бейімделуге тырысты. Олардың некесі бастапқыда шиеленіскен және ұзақ айырылыспен белгіленген, ол 1938 жылға дейін жалғасты, одан кейін Фрэнк Светтенхэм әйелінің ақыл-есі дұрыс емес деген негізбен ажырасуға сәтті сотталды. Светтенхэм 1903 жылы Сингапурге келген Гертруда Беллмен дос болып, 1909 жылға дейін онымен хат алмасып жүрді. Олар Англияға зейнеткерлікке шыққаннан кейін «қысқа, бірақ құмарлыққа толы қарым-қатынас» болған деген болжам бар. Фрэнк Светтенхэм 89 жасында қайтадан үйленді, бұл жолы Вера Сетон Гатримен (1890–1970) 1939 жылдың 22 маусымында, шотланд-американдық сәтті кәсіпкер және миллионер Джон Гордонның қызы және Бірінші дүниежүзілік соғысында Францияда қаза тапқан Джон Нил Гатридің жесірімен үйленді. 1883 жылы Үндістанда Калькуттадағы отарлық көрмені дайындау кезінде Светтенхэм Бангалордан келген англо-үнді әйелмен (тек Мисс Гуд деп белгілі) кездесіп, одан бала сүйді. Даудан сақтау үшін Светтенхэмнің ұлының анасы Перак азаматтық қызметіндегі ағылшын кеңсе қызметкері Уолтер Макнайт Янгқа үйленді, ал оның ұлы Уолтер Айнсли Янг ретінде өсті.
While on home leave in England in the summer of 1877, Swettenham met and became engaged to Constance Sydney Holmes (b. 1858), daughter of Cecil Frederick Holmes, a housemaster at Harrow School. They married in England in February 1878 and returned together to Singapore, where the nineteen year old Sydney Swettenham attempted to come to terms with her new role as the wife of a colonial official. Their marriage, which was strained from the beginning and marked by long periods of separation, lasted until 1938, when Frank Swettenham successfully sued for divorce on the grounds of his wife's insanity. Swettenham became friends with Gertrude Bell when she visited Singapore in 1903 and maintained a correspondence with her until 1909. They are thought to have had a "brief but passionate affair" after his retirement to England. Frank Swettenham remarried at the age of 89, this time to Vera Seton Guthrie (1890–1970) on 22 June 1939, daughter of John Gordon, a Scotch American successful merchant and millionaire, and widow of John Neil Guthrie, who had been killed in action in France during World War I. While in India in 1883 preparing for the Colonial Exhibition in Calcutta, Swettenham met and had a child with an Anglo Indian woman from Bangalore (known only as Miss Good). To avoid a scandal, the mother of Swettenham's son was married to an English clerk in the Perak civil service, Walter McKnight Young, and his son was raised as Walter Aynsley Young.
Хронологиясы
1875-1876 жылдары Перак экспедициясында комиссардың орынбасары болды. 1882 жылы Селангордың, 1889 жылдан 1896 жылға дейін Перактың британдық резиденты. 1896-1901 жылдары Малайзия Федерациялық штаттарының (қазіргі Малайзия) бас резиденты. 1901-1904 жылдары Түзілімдердегі (Стрейтс Сеттлментс) губернаторы және бас қолбасшысы. 1909 жылы Маврикий істерін зерттеу үшін тағайындалған корольдық комиссияның төрағасы болды. Сонымен қатар, 1915-1919 жылдары Ресми баспасөз бюросының тең директоры қызметін атқарды.
He was Deputy Commissioner with the Perak Expedition from 1875 to 1876. British Resident of Selangor in 1882, of Perak from 1889 to 1896. Resident General of the Federated Malay States (now Malaysia) in 1896–1901. Governor and Commander in Chief of the Straits Settlements 1901–1904. Chaired the royal commission to enquire into the affairs of Mauritius in 1909. He was also joint director of the Official Press Bureau from 1915 to 1919.
Мұра
Малайзия мен Сингапурда Свентемнің есімімен аталатын көптеген орындар мен жолдар бар, олардың ішінде Пенанг аралындағы Джордж Таун қаласындағы Свентем пирсі және Сингапурдағы Свентем жолы (Ботаникалық бақтардың жанында) бар. 1972 жылға дейін Селангор штатындағы Порт Кланг 1901 жылдың қыркүйек айында ашылған Порт Свентем деп белгілі болды.
A number of places and roads in Malaysia and Singapore were named after Swettenham, including Swettenham Pier in George Town, Penang Island and Swettenham Road (near the Botanic Gardens) in Singapore. Before 1972, Port Klang in Selangor was known as Port Swettenham which was opened in September 1901.
Жарияланымдар
Бернс, П. Л., және Коуэн, К. Д. (ред.) (1975), сэр Фрэнк Свэттенхэмнің малай тіліндегі күнделіктері 1874–1876, Куала-Лумпур, Лондон: Оксфорд университетінің баспасы. Клиффорд, Хью Чарльз, және Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1894), малай тілінің сөздігі, Тайпинг, Перак: Үкіметтік баспаханада автор үшін басылды. Коуэн, К. Д. (ред.) (1952), «Сэр Фрэнк Свэттенхэмнің Перак күнделіктері 1874–1876», Корольдік Азия қоғамының малай бөлімшесінің журналы, 24-том, 4-бөлім. Сингапур: Малайя баспасы. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1881), ағылшын және малай тілдерінің сөздігі. Сингапур: Үкіметтік баспаханада басылды. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1893), Сиам мәселесін көрнекті етуге арналған карта. W. & A. K. Johnston Limited. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1893), Перак туралы. Сингапур: Straits Times Press. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1895), малай эскиздері. Лондон: John Lane. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1898), адресі жоқ хаттар. Лондон: John Lane. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1899), нағыз малай. Лондон: John Lane. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1907), Британдық Малайя. Лондон: John Lane. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1910), Маврикий корольдік комиссиясының есебі, 1909. HMSO. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1912), сондай-ақ және мүмкін. Лондон: John Lane. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1925), «Арабелла Африкада». Лондон: John Lane. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1942), «Малайядағы іздер». Лондон: Hutchinson. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1946 ? ), «Малайяның болашағы». [Орынды көрсету қажет]: [Баспасөзді көрсету қажет]. Свэттенхэм, Фрэнк Ательстайн (1967), «Әңгімелер мен эскиздер». Куала-Лумпур: Оксфорд университетінің баспасы.
Burns, P. L., and Cowan, C. D. ed. (1975), Sir Frank Swettenham's Malayan journals 1874–1876, Kuala Lumpur, London: Oxford University Press. Clifford, Hugh Charles, and Swettenham, Frank Athelstane (1894), A dictionary of the Malay language, Taiping, Perak: Printed for the author's at the Government's printing office. Cowan, C. D. ed. (1952), "Sir Frank Swettenham's Perak journals 1874–1876", Journal of the Malayan branch of the Royal Asiatic Society, vol.24, part 4. Singapore: Malaya Publishing House. Swettenham, Frank Athelstane (1881), Vocabulary of the English and Malay languages. Singapore: printed at the Government Printing Office. Swettenham, Frank Athelstane (1893), Map to illustrate the Siamese question. W. & A. K. Johnston Limited. Swettenham, Frank Athelstane (1893), About Perak. Singapore: Straits Times Press. Swettenham, Frank Athelstane (1895), Malay sketches. London: John Lane. Swettenham, Frank Athelstane (1898), Unaddressed letters. London: John Lane. Swettenham, Frank Athelstane (1899), The real Malay. London: John Lane. Swettenham, Frank Athelstane (1907), British Malaya. London: John Lane. Swettenham, Frank Athelstane (1910), Report of the Mauritius royal commission, 1909. HMSO. Swettenham, Frank Athelstane (1912), Also and perhaps. London: John Lane. Swettenham, Frank Athelstane (1925), 'Arabella in Africa'. London: John Lane. Swettenham, Frank Athelstane (1942), 'Footprints in Malaya'. London: Hutchinson. Swettenham, Frank Athelstane (1946 ? ), 'The future of Malaya'. [S. l.]: [s. n.]
Swettenham, Frank Athelstane (1967), 'Stories and sketches'. Kuala Lumpur: Oxford University Press.