Кіріспе
Канадалық археолог Брюс Грэм Триггер (18 маусым 1937 – 1 желтоқсан 2006) – канадалық археолог, антрополог және этнотарихшы. 2001 жылы ол Макгилл университетінде Джеймс Макгилл профессоры қызметіне тағайындалды.
Bruce Graham Trigger (June 18, 1937 – December 1, 2006) was a Canadian archaeologist, anthropologist, and ethnohistorian. He was appointed the James McGill Professor at McGill University in 2001.
Өмір
Онтарионың Престон қаласында (қазіргі Кембридж қаласының бір бөлігі) дүниеге келген Триггер 1959 жылы Торонто университетінде антропология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Оның ғылыми жетекшілері Уильям Келли Симпсон мен Майкл Д. Коу болды. Ол докторлық диссертациясының соңғы жылы бөлімге қосылған қытай археологы К. Чангпен дос болып қалды. "Төменгі Нубияның тарихы мен қоныстануы" деген тақырыптағы докторлық диссертациясында Нубияның 4000 жылдық тарихындағы тығыздығын анықтайтын төрт негізгі факторды қарастырды: су тасқынының деңгейі, егіншілік техникасы, сыртқы сауда және соғыстар. Одан кейін бір жыл Норт-Уэстерн университетінде физикалық география саласында білім алған британдық географқа дәріс берді. Ол күйеуінен кем танымал болғанымен, сондай-ақ терең ойлы ғалым деп есептелді. Памела Джейн Смит Брюс Триггердің некрологында былай деп жазды: "Брюстің өз Отанындағы археологияның дамуына қосқан үлкен әсері Канададан тыс жерлерде көпшілікке белгісіз, ал ол Харольд Иннис, Нортроп Фрай және Маршалл Маклюэнмен қатар Канаданың ең ұлы зиялыларының бірі саналады."
Үлестер
Брюс Триггер археологияның көптеген саласына үлес қосты және археологияның көптеген мәселелері туралы жазды. Ол 20-дан астам кітап жариялады, оның ішінде "Археологиялық ойдың тарихы" кітабы пән бойынша міндетті оқу материалына айналды. Лео Клейн (2008:4, (Лев Самуилович Клейн, халықаралық деңгейде танымал орыс археологы, Лео Клейн ретінде белгілі) олмен ұзақ уақыт хаттасқан адам оның туралы былай деп жазды: "Содан бері мен әрқашан (және айттым) әлемде менің көзқарастарыма ең жақын археолог болса, ол Брюс Триггер болар еді деп ойладым". Ол Брюсті және оның қайтысынан кейінгі еңбектерін былай сипаттады (2008:4): "Бүгінгі күні тағы бір ғалымның осы қарапайым және сабырлы адамның көп қырлы қызметін шеберлікпен қамтуға қабілеті жоқ. Оның рухында немесе мінезінде ерекше нәрсе болған болуы керек, ол оны Америка үндістері, Ежелгі Египет, әлемдік цивилизациялар және археологияның теориясы мен тарихымен шығармашылықпен айналысуға шабыстады және мүмкіндік берді. Оның осы өте әртүрлі тақырыптарды зерттеуіне жатқан қағидаларды түсінуге тырысу қызық".
Этнотарих
Ол, әсіресе, "Аатаенциктің балалары" еңбегімен танымал болды, хурондықтарға арналған екі томдық зерттеуі, ол осы халықтың тарихы мен этнографиясы бойынша шешуші зерттеме болып қала береді. "Аатаенциктің балалары" Триггерге көптеген марапаттар сыйлады, соның ішінде Хурон-Вендат ұлтының құрметті мүшесі ретінде қабылдануы да бар. Триггер кейін "Тұрғындар мен жаңа келгендер" кітабында осы кілттік аргументтердің бір бөлігін қайталады, бұл кітап қарапайым адамдарды біліммен қамтуға бағытталған poleмикалық еңбек. "Тұрғындар мен жаңа келгендер" кітабында Франц Боас дәстүрінде жазған Триггер, Канаданың алғашқы кезеңіндегі отаршылдық және аборигендік қоғамдардың барлығы да бай және күрделі әлеуметтік және мәдени жүйелерге ие болғанын, ал Канаданың алғашқы кезеңіндегі бір қоғамның екіншісінен басымдығын дәлелдеуге ешқандай негіз жоқ екенін айтты.
Археология тарихы
Триггердің "Археологиялық ойдың тарихы" атты кітабы теорияның және археология ғылымының даму тарихын зерттейді. Алғашқы нұсқасы 1989 жылы Кембридж университетінің баспасынан шықты. Бұл кітап "археологиялық ойдың орта ғасырдан бастап бүгінгі күнге дейінгі тарихын әлемдік көзқараспен зерттеген алғашқы еңбек" деп сипатталды. Кітаптың екінші, кеңейтілген басылымы 2006 жылы жарық көрді. 1991 жылы ол Квебек үкіметінің Леон Герин сыйлығының иегері атанды. 2001 жылы Квебек үкіметі оны Квебек Ұлттық орденінің офицері етіп тағайындады, ал бес жыл өткен соң, 2005 жылы Канада орденінің офицері болды. Оның ең қадірлі құрметі – 1989 жылы Уендат (Хурон) конфедерациясының Ұлы Торғай руына Ньемеа есімімен қабылдануы болды. Триггер 2006 жылдың 1 желтоқсанында қатерлі ісіктен көз жұмды. Оның мұрағаты Макгилл университетінің мұражайында сақталады.
Таңдалған библиография
Төменгі Нубияның тарихы және қоныстануы. Нью-Хейвен: Йель университетінің антропология саласындағы жарияланымдары, 1965. Армина-Уэсттегі соңғы нубиялық қоныстары. Нью-Хейвен: Пенсильвания-Йель Египет экспедициясының жарияланымдары, 1965. Тарихтан тыс: Тарихқа дейінгі зерттеулер әдістемесі. Нью-Йорк: Холт, Ринехарт және Уинстон, 1968. Хурон: Солтүстіктің шаруалары. Нью-Йорк: Холт, Ринехарт және Уинстон, 1969, қайта жаңартылған басылым, 1990. Еуропалықтардың Хуронияға тигізген әсері. Торонто: Копп Кларк баспасы, 1969. Армина-Уэсттегі мероиттік жерлеу жазбалары. Нью-Хейвен: Пенсильвания-Йель Египет экспедициясының жарияланымдары, 1970. (Ж. Ф. Пендергастпен бірге) Картьедің Хохелагасы және Доусон ескерткіші. Монреаль: МакГилл Квинс университетінің баспасы, 1972. Атаантистің балалары: 1660 жылға дейінгі гурон халқының тарихы. Монреаль: МакГилл Квинс университетінің баспасы, 1976. Фараондар тұсындағы Нубия. Лондон: Темза және Хадсон, 1976. Уақыт және дәстүрлер: Археологиялық интерпретациядағы эсселер. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы, 1978 (АҚШ басылымы Нью-Йорк: Колумбия университетінің баспасы). Солтүстік Американың түпкі тұрғындарының анықтамалығы, 15-том. Солтүстік-Шығыс, Вашингтон: Смитсондар институты, 1978. Уақыт және дәстүрлер: Археологиялық интерпретациядағы эсселер. Эдинбург: Эдинбург университетінің баспасы, 1978. Гордон Чайлд: Археологиядағы революциялар. Лондон: Темза және Хадсон, 1980. (Б. Дж. Кемп, Д. О'Коннор және А. Б. Ллойдпен бірге) Ежелгі Египет: Әлеуметтік тарих. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1983. Түпкі тұрғындар және жаңа келгендер: Канаданың "батырлық дәуіріне" қайта қарау. Монреаль: МакГилл Квинс университетінің баспасы, 1985. Археологиялық ойдың тарихы. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 1989. Ертедегі өркениеттер: Ежелгі Египет контекстінде. Нью-Йорк: Колумбия, 1993. Американың түпкі халықтарының Кембридж тарихы [1-том]. Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 1996. Әлеуметтік-мәдени эволюция: Есептеу және кездейсоқтық. Оксфорд: Блэкуэлл, 1998. Артефакттар және идеялар: Археологиядағы эсселер. Нью-Брансуик, Нью-Джерси: Транзакция баспасы, 2003. Ертедегі өркениеттерді түсіну: Салыстырмалы зерттеу. Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 2003. Археологиялық ойдың тарихы. 2-басылым. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы, 2006.