Кіріспе
Атыс қаруының немесе басқа қарудың бірден әрекетсіз ету қабілеті – ядролық физикадағы ұғым. Тоқтату күші – қарудың (әдетте атыс қаруы сияқты қашықтықтан әрекет ететін қарудың) нысананы (адамды немесе жануарды) әрекетсіз ету немесе қозғалысын тоқтату қабілеті. Тоқтату күші, өлтіру қабілетінен өзгеше, қарудың нысананы әрекеттен тоқтатуға ғана қатысты, тіпті соңында өлімге әкелсе де. Қай оқ-дәрілердің тоқтату күші жоғары екені көп талқыланатын мәселе. Тоқтату күші, снарядтың (пуля, шашыратқыш немесе оқ) физикалық қасиеттері мен соңғы әсеріне, нысананың биологиясына және жараның орналасуына байланысты, бірақ бұл мәселе күрделі және зерттеу қиын. Жоғары калибрлі оқ-дәрілер көбінесе жоғары энергия мен импульске ие болғандықтан, дәстүрлі түрде жоғары тоқтату күшімен байланыстырылады. Алайда, физикалық процестер көп факторлы, оқ калибрі, бастапқы жылдамдығы, массасы, пішіні және материалының барлығы баллистикаға әсер етеді. Көптеген келіспеушіліктерге қарамастан, тоқтату күшінің ең танымал теориясы – бұл оқтың күшінен емес, оқтан туындаған жарақаттың әсерінен болады. Бұл әдетте қанның тез жоғалуына және қан айналымының бұзылуына алып келеді, соның салдарынан моторлық функциялар нашарлайды және/немесе ес-түс жоғалады. Осы ой-пікірге сәйкес "Үлкен тесік мектебі" және денеге ену мен тіндерге тұрақты зақым келтіру принциптері жатады. Басқа басты теориялар оқтың энергиясына және оның жүйке жүйесіне тигізетін әсеріне, соның ішінде гидростатикалық соққыға және кинетикалық энергияның жұтылуына ұқсас энергия беруге көбірек назар аударады.
the concept in nuclear physics
Stopping power is the ability of a weapon – typically a ranged weapon such as a firearm – to cause a target (human or animal) to be incapacitated or immobilized. Stopping power contrasts with lethality in that it pertains only to a weapon's ability to make the target cease action, regardless of whether or not death ultimately occurs. Which ammunition cartridges have the greatest stopping power is a much debated topic. Stopping power is related to the physical properties and terminal behavior of the projectile (bullet, shot, or slug), the biology of the target, and the wound location, but the issue is complicated and not easily studied. Although higher caliber ammunitions usually have greater muzzle energy and momentum and thus traditionally been widely associated with higher stopping power, the physics involved are multifactorial, with caliber, muzzle velocity, bullet mass, bullet shape and bullet material all contributing to the ballistics. Despite much disagreement, the most popular theory of stopping power is that it is usually caused not by the force of the bullet but by the wounding effects of the bullet, which are typically a rapid loss of blood causing a circulatory failure, which leads to impaired motor function and/or unconsciousness. The "Big Hole School" and the principles of penetration and permanent tissue damage are in line with this way of thinking. The other prevailing theories focus more on the energy of the bullet and its effects on the nervous system, including hydrostatic shock and energy transfer, which is similar to kinetic energy deposit.
Тарих
Тоқтату күші деген ұғым 19 ғасырдың соңында пайда болды. Осы кезде отаршыл әскерлер (Филиппиндегі Моро көтерілісі кезіндегі американдық әскерлер және Жаңа Зеландия соғыстары кезіндегі британдық сарбаздар) жақын арада олардың тапаншалары жергілікті тайпаларды тоқтатуға жеткіліксіз екенін анықтады. Бұл қарсыластарды бір оқпен тоқтатуға қабілетті үлкен калибрлі қарулардың (мысалы, ескі .45 Colt және жаңа .45 ACP) енгізілуіне немесе қайта енгізілуіне әкелді. Қытайдағы Сеймур экспедициясы кезінде Лангфан шайқасындағы бірінде қытай боксшылары семсерлер мен найзалармен қаруланып, мылтықпен жабдықталған Сегіз Ұлт Альянсының күштеріне қарсы жаяу әскер шабуылын жасады. Британ сарбазы боксшыны тоқтату үшін .303 Lee Metfordтан төрт оқ атқызуға мәжбүр болды. АҚШ армиясының офицері Боуман МакКалла бір оқ жеткіліксіз екенін, боксшыны тоқтату үшін бірнеше оқ қажет екенін хабарлады. Тек пулеметтер ғана боксшыларды бірден тоқтатуға тиімді болды. Моро көтерілісінде Моро мұсылмандары өз-өзіне қол жұмсау шабуылы кезінде америкалық сарбаздарға оқ атқаннан кейін де шабуылдауды жалғастырды. Панглима Хасанды өлтіру үшін Хасан көтерілісінде ондаған рет оқ атқызуға тура келді. Бұл американдықтарды .38 Long Colt револьверлерін тоқтатуға және Мороларға қарсы .45 Colt-ты пайдалануға мәжбүр етті. Британ әскерлері Үндістанның Солтүстік-Батыс шекарасындағы түрлі қақтығыстарда және Суданның Махдистік соғысында кеңейтілген оқтарды қолданды. Британ үкіметі 1899 жылғы Гаага конвенциясында оларды қолдануға тыйым салуға қарсы дауыс берді, бірақ тыйым тек халықаралық соғысқа қатысты. Тоқтату күші мәселесін шешу үшін Мозамбик оқуы нысананың жылдам әрекетсіздену мүмкіндігін арттыру үшін жасалды. "Manstopper" – бұл атыс қаруы мен оқ-дәрілердің кез келген комбинациясын білдіретін бейресми термин, ол адамды бірден әрекетсіз қалдыруға немесе "тоқтатуға" қабілетті. Мысалы, .45 ACP және .357 Magnum оқтары "manstopper" ретінде танымал. Тарихи тұрғыдан алғанда, оқ-дәрілердің бір түрі "Manstopper" деген саудалық атауға ие болды. Ресми түрде Mk III патроны ретінде танылған, бұл 20 ғасырдың басында британдық .455 Webley қызметтік револьверіне сәйкес жасалған. Оқтар екі шетінде жарты шар тәрізді ойықтары бар цилиндр пішіндес болды. Алдыңғы бөлігі соққы кезінде деформацияланатын қуыс ұш ретінде жұмыс істеді, ал негізі оқты ұңғыда бекіту үшін ашылды. 1898 жылы "жабайы жауларға" қарсы қолдану үшін енгізілді, бірақ әскери оқ-дәрі туралы Гаага конвенциясының халықаралық заңдарын бұзу туралы алаңдаушылықтарға байланысты тез арада қолданудан шығарылды және 1900 жылы қайта шығарылған Mk II ұшты оқтармен ауыстырылды. Кейбір спорттық қарулар да "тоқтаушылар" немесе "тоқтату мылтықтары" деп аталады. Бұл қуатты қарулар көбінесе аңшылар (немесе олардың жетекшілері) бұқа немесе піл сияқты кенеттен шабуылдайтын жануарларды тоқтату үшін пайдаланады.
Оқтардың динамикасы
Оқ кез келген тінді өткенде жояды немесе зақымдайды, жара арнасын құрайды. Одан өтетін кезде жақын маңдағы тіндер созылып, кеңейеді. Бұл екі эффект әдетте тұрақты қуыс (оқ етке енгенде қалдыратын із) және уақытша қуыс деп аталады. Уақытша қуыс, аты айтып тұрғандай, оқ ет арқылы өтетін кезде туындайтын уақытша (бір сәттегі) орын ауыстыру болып табылады және оқ диаметрінен бірнеше есе үлкен. Бұл құбылыстар сұйықтардағы төмен қысымды кавитациямен байланысты емес. Тұрақты және уақытша кавитацияның дәрежесі оқтың массасына, диаметріне, материалына, конструкциясына және жылдамдығына байланысты. Себебі оқ тінді ұсақтап майлайды, кеспейді. Жарты диаметрлі оғы бар, дөңгелек пішіндес меплаты және қатты мыс қорытпасынан жасалған оқ тек оқ алдындағы тінді ғана ұсақтап майлай алады. Бұл типтегі оқ (монолитті қатты мылтық оғы) тінді оқтың айнала ағып, терең және тар жара арнасын құруына мүмкіндік береді. Екі диаметрлі, қуыс ұшы бар меплаты және аздаған антимон қорытпасынан жасалған ядросы, жұқа алтынмен қапталған оқ, оқ кеңейгенде алдынан және бүйірінен тінді ұсақтап майлайды. Оқ кеңеюіне жұмсалатын энергиядан жылдамдық тез жоғалады. Бұл типтегі оқ (қуыс ұшты тапанша оғы) тінді ұсақтап, басқа тіндерге жылдамдатып, қысқа және кең жара арнасын құруға ықпал етеді. Бұл жалпы ережеден ерекшелік – диаметріне қарағанда ұзын болатын, кеңеймейтін оқтар. Олар соққыдан кейін тұрақсыз болып, ауып (құлауға) бейім, соның салдарынан уақытша және тұрақты кавитация артады. Оқтардың әрекет ету әдісі мақсатына байланысты өзгеше болады. Әр түрлі оқтар әртүрлі мақсаттар үшін жасалады: соққыда кеңеймеу, жоғары жылдамдықпен соққыда кеңею, соққыда кеңею, жылдамдықтардың кең диапазонында кеңею, төмен жылдамдықпен соққыда кеңею, соққыда құлау, соққыда фрагменттелу немесе соққыда ыдырау. Оқтың кеңеюін бақылау үшін меплаттың дизайны мен материалдары жасалады. Меплаттың пішіндері: жалпақ; оқтың пішініне байланысты дөңгелек немесе сүйір; диаметрі үлкен және беті тегіс немесе диаметрі тар және терең, сондай-ақ монолитті қатты типті оқтың ұшындағы ұзын, тар тесік. Оқтарды жасауға қолданылатын материалдар: таза қорғасын; қаттылығы үшін қорытпалы қорғасын; жылдамдықты арттыру үшін никель мен мырыш қорытпасынан жасалған алтынмен қапталған материал; таза мыс; салмақты арттыру үшін вольфрамды болат қорытпасы бар бронза қорытпасы. Кейбір оқтардың ядросы жамылғыға біріктіріліп жасалады, соққыда салмақты ұстап тұруға мүмкіндік береді, үлкен және терең жара арнасын құрайды. Кейбір оқтардың ортасында кеңеюін шектеу үшін және енуін арттыру үшін желі бар. Кейбір оқтардың екі ядросы бар, олар енуді арттырады. Қауіпті ірі жануарларды тоқтату үшін қолданылатын оқтар әдетте 11,63 мм (.458 калибр) және одан да үлкен, соның ішінде 12 калибрлі сапқыш оқтар болып табылады. Бұл оқтар монолитті қатты, толық металлмен қапталған және вольфрамды болаттан жасалған. Олар жақын арадағы, жоғары жылдамдықты соққыларда тұрақтап тұру үшін жасалған. Бұл оқтар соққы жасап, енуге және қажет болған жағдайда жануардың денесінің бойымен қоршаған тіндерге және маңызды органдарға энергияны жеткізуге тиіс. Адамдарға қарсы қолданылған кезде атыс қаруының тоқтату күші күрделі мәселе, себебі көптеген адамдар оқ тигеннен кейін ерікті түрде жаулық әрекеттерін тоқтатады; олар қашып кетеді, бағынып береді немесе бірден құлайды. Бұл кейде "психологиялық қабілетсіздік" деп аталады. Физикалық қабілетсіздік негізінен оқ тиген жерге байланысты: басына оқ тиген адамдардың көпшілігі бірден қабілетсіз болады, ал аяқ-қолдарына оқ тигендердің көпшілігі, атыс қаруына немесе оқ-дәрілеріне қарамастан, қабілетсіз болады. Қарулар әдетте денеге бір рет ату арқылы қабілетсіз етеді, бірақ мылтықтар және әсіресе тапаншалар, әсіресе ФБР-дің ену стандартына сәйкес келмейтіндер, мысалы .25ACP, .32 S&W және rimfire модельдері, сенімді емес. Күшті тапаншалар стандартқа сәйкес келмеуі мүмкін немесе қолданылатын оқ-дәріге байланысты тым терең енуі мүмкін. Толық жамылғысы бар оқтар кеңеймей терең еніп, ал жұмсақ немесе қуыс ұшты оқтар кеңірек, терең емес жара арнасын құрайды. Алдын ала фрагменттелген оқтар, мысалы Glaser қауіпсіздік оқтары мен MagSafe оқ-дәрілері нысанаға соққанда құс ұшына айналып фрагменттелуге арналған. Бұл фрагменттелу нысанаға көбірек зақым келтіруге және нысананың және қоршаған ортаның, мысалы қабырғалардың, кері қайтуынан немесе шамадан тыс енуінен туындаған жанама зақымды азайтуға бағытталған. Фрагменттелуге бейім оқтардың маңызды органдарды бұзуға қабілетті, терең енуге жетпейтіні көрсетілген.
Физикалық
Тұрақты және уақытша кавитация әсерлері мүлдем өзгеше. Жүрекке түскен тесік сору тиімділігінің төмендеуіне, қан жоғалтуға және соңында жүрек тоқтауына алып келеді. Бауырға немесе өкпеге түскен тесік ұқсас салдарға ие, бірақ өкпеге тиген оқ қанның оттегімен толуын азайтады; алайда, бұл әсерлер көбінесе жүрек зақымдануына қарағанда кешірек пайда болады. Миға түскен тесік дереу естен шығаруға және көбінесе өлімге әкелуі мүмкін. Жұлынға түскен тесік бірден кейбір немесе барлық аяқ-қолдарға бағытталған жүйке сигналдарын тоқтатады, нысананы қабілетсіз қылып, көп жағдайларда өлімге алып келеді (өйткені жүрек пен өкпеге бағытталған жүйке сигналдары кеудеге немесе мойынға жоғарыдан тиген оқтан бұзылады). Керісінше, тек бұлшық етке тиген қол немесе аяққа түскен тесік қатты ауыруға себеп болса да, өлімге алып келуі екіталай, егер ірі қан тамырларының бірі (мысалы, жамбас немесе қол артериясы) зақымданбаса. Уақытша кавитацияның әсері тірі тіндермен толықтай сәйкес келетін сынақ материалының болмауына байланысты жақсы түсініксіз. Оқтардың әсерін зерттеулер көбінесе баллистикалық желатинді пайдаланатын тәжірибелерге негізделген, онда уақытша кавитация желатиннің созылуына байланысты радиалды жарықтарды тудырады. Мұндай жарықтар көзге әсерлі болғанымен, кейбір жануарлар тіндері (бірақ сүйек немесе бауыр емес) желатинге қарағанда иілгіш. Көп жағдайда уақытша кавитация көгеруден басқа ештеңе тудырмайды. Кейбір болжамдар бойынша, жүйке шоғырлары уақытша кавитациядан зақымдануы мүмкін, бұл естен тану әсерін тудырады, бірақ бұл әлі расталмаған. Бұған ерекше жағдай – өте күшті уақытша қуыс жұлынмен қиылыссады. Бұл жағдайда, соққылық жарақаттан кейін омыртқалар бір-біріне қатты соғылып, жұлынды қиып немесе зақымдап, нысананы естен шығарып, естен танытып немесе паралич етуі мүмкін. Мысалы, 1986 жылы Майамидегі ФБР атысы кезінде сегіз ФБР агенті мен екі банкті тонаушы арасындағы атыста арнайы агент Гордон Макнил Майкл Платтың атқан 223 калибрлі жоғары жылдамдықты оғынан мойнына зақым алды. Оқ тікелей жұлынға тимеген және жарақаты өлімге әкелмегенімен, уақытша кавитация агент Макнилді бірнеше сағатқа қабілетсіз қылды. Уақытша кавитация сондай-ақ оққа жақын болса, жамбас сүйегінің сынуына да себеп болуы мүмкін. Уақытша кавитация, егер үлкен күш қолданылса, тіндердің жыртылуына да алып келуі мүмкін. Бұлшықеттің тартылу күші шамамен 1 мен 4 МПа (145-580 фунт/дюйм²) аралығында, ал уақытша кавитацияның қысымы осы көрсеткіштен төмен болса, зақым аз болады. Желатин және басқа да иілгіш емес орталардың тартылу күші әлдеқайда төмен, сондықтан олар бірдей күшпен соққы алғанда көбірек зақымданады. Әдеттегі тапанша жылдамдығында оқтар 1 МПа-дан аз қысыммен уақытша қуыстар жасайды, сондықтан олар тікелей жанаспаған иілгіш тіндерге зақым келтіре алмайды. Мылтық оқтары ірі сүйекке (мысалы, жамбас сүйегіне) тигенде, барлық энергиясын айналадағы тіндерге жұмсайды. Соққыға ұшыраған сүйек әдетте соққы кезінде сынып қалады. Жоғары жылдамдықты фрагментация уақытша кавитацияның әсерін де арттыра алады. Оқтан бөлінген фрагменттер негізгі кіру тесігінің айналасында көптеген кішкентай тұрақты қуыстарды тудырады. Оқтың негізгі массасы перфорацияланған тіндердің созылуы кезінде үлкен жыртылысқа себеп болуы мүмкін. Адам немесе жануар атылған кезде қабілетсіз күйге түсе ме (яғни "тоқтатыла ма"), әрине, физикалық, физиологиялық және психологиялық әсерлерді қоса алғанда, көптеген факторларға байланысты.
Нейрологиялық
Адамды немесе жануарды бірден әрекетсіз етудің жалғыз жолы – олардың орталық жүйке жүйесін (ОЖЖ) зақымдау немесе бұзу, оны сал болуға, есінен тануға немесе өлімге жеткізу. Оқтар бұл мақсатқа тікелей немесе жанама түрде қол жеткізе алады. Егер оқ миға немесе жұлынға жеткілікті зақым келтірсе, сәйкесінше, бірден есінен тану немесе паралич болуы мүмкін. Алайда, бұл нысаналар салыстырмалы түрде кішкентай және жылдам, сондықтан тіпті ең қолайлы жағдайларда да оларды соққыға түсіру өте қиын. Оқтар қан тамырлар жүйесіне зақым келтіру арқылы ОЖЖ-ға жанама түрде әсер етеді, нәтижесінде миға жеткілікті мөлшерде оттегі жеткізілмейді. Бұл ірі қан тамырларының немесе қанды мүшелердің тесілуінен қан кету немесе өкпелер мен тыныс жолдарының зақымдануы салдарынан болуы мүмкін. Егер миға қан ағыны толығымен тоқтатылса, адамның миында 10–15 секундқа қасақана әрекет етуге жеткілікті мөлшерде оттегі бар қан болады, бірақ құрбанның есінен тануы басталар кезде тиімділік тез төмендейді. Егер оқ тікелей ОЖЖ-ға зақым келтірмесе немесе бұзбаса, адам немесе жануар физиологиялық зақымданудан бірден және толығымен әрекетке қабілетсіз болмайды. Дегенмен, оқтар белгілі бір әрекеттерді болдырмайтын басқа да мүгедектік жарақаттарын тудыруы мүмкін (мысалы, оқ тікеден өткен адам жүгіре алмайды), ал ауыр жарақаттан туындайтын физиологиялық ауырсыну реакциясы көптеген адамдарды уақытша мүгедектікке ұшыратады. Бірнеше ғылыми мақалалар жарақаттану мен әрекетсіздікке, соның ішінде көкірек пен аяқ-қолға тиген оқтардан туындаған ОЖЖ зақымдануына әсер ететін баллистикалық қысым толқынының әсерін көрсетеді. Бұл жұмыс Suneson және авторлардың бұрынғы жұмыстарына негізделген, онда зерттеушілер шошқалардың миына жоғары жылдамдықты қысым датчиктерін орнатқан және шошқаның аяғына оқ атқанда, оның миына маңызды қысым толқыны жететінін көрсеткен. Бұл ғалымдар аяқта туындаған баллистикалық қысым толқынының алыс әсерінен туындаған мидағы жүйке зақымдануын байқады. Suneson және авторлардың нәтижелері кейінірек иттердегі тәжірибеде расталды және кеңейтілді, бірақ бұл зерттеулердің ешқайсысы қан жоғалтуға әсер етпеді. Кинэтикалық энергия – бұл оқтың массасының және оның жылдамдығының квадратының функциясы. Жалпы алғанда, атушының мақсаты – снарядтар арқылы нысанаға жеткілікті энергияны жеткізу. Барлық басқа факторлар бірдей болса, жеңіл және жылдам оқтардың салмағы ауыр және баяу оқтарға қарағанда көбірек энергияға ие. Энергияға қатысты тоқтату күшіне артық ену зиянды. Себебі нысанадан өткен оқ өзінің барлық энергиясын нысанаға жеткізбейді. Жеңіл оқтар жұмсақ тіндерге аз еніп, сондықтан олардың үстіне ену ықтималдығы төмен. Кеңейтілген оқтар және басқа да ұштардың түрлері жұмсақ тіндер арқылы оқтың сүрінуін арттырады және/немесе сүйектерден ішкі рикошеттерге мүмкіндік береді, осылайша артық енудің алдын алуға көмектеседі. Енбеген снарядтар да тоқтату күшіне ие болуы мүмкін және энергияны беру гипотезасын қолдайды. Тоқтату күшін нысанаға енбей жеткізуге арналған снарядтардың нақты мысалдары – икемді дубинкалар ("бүршік оқтары" деп те аталады) және резеңке оқтар, бұл төмендетілген зиянды оқ-дәрілердің түрлері. Тінге снарядтың әсер ететін күші, қашықтықпен (снарядтың кинетикалық энергиясының позицияға қатысты бірінші туындысы) бірге снарядтың кинетикалық энергиясын жоғалтудың жергілікті жылдамдығына тең. Баллистикалық қысым толқыны осы баяулату күшіне пропорционалды (Courtney және Courtney), ал бұл баяулату күші уақытша кавитация мен дереу зақымданудың бастауы болып табылады (C.E. Peters).
Гидростатикалық соққы
Гидростатикалық шок – терминалдық баллистиканың даулы теориясы, онда тесіп өтетін снаряд (мысалы, оқ) тірі нысандарда "қашықтан жүйке зақымдануына", "жүйке тіндеріндегі елеусіз зақымдануға" және/немесе "жедел әрекетсіздендіру әсеріне" алып келетін дыбыстық қысым толқынын тудырады делінеді. Теорияны қолдаушылар адамдарда көкірекке жасалған оқ атудан гидростатикалық шоктан миға зақым келетінін, көптеген мылтық оқтарында және кейбір жоғары жылдамдықты тапанша оқтарында болатынын мәлімдейді. Гидростатикалық шок – бұл уақытша қуыстың өзі емес, оның шеттерінен статикалық жұмсақ тіндер арқылы таралатын дыбыстық қысым толқыны.
Қайталау
"Кнокбек" идеясы – оқтың күші шабуылшының алға жылжуын тоқтатып, оны физикалық түрде артқа немесе төмен қарай итеруге жететіндей болуы мүмкін дегенді білдіреді. Бірақ импульстің сақталу заңына сәйкес, "кері соққы" атысшы сезетін кері итеруден асып кете алмайды, демек, қару ретінде пайдасыз. "Кнокбек" туралы миф "тоқтату күші" ұғымымен шатасудан және көптеген фильмдерден тарады, онда оқ тигеннен кейін денелер кері ұшып кетеді. "Кнокбек" идеясы алғаш рет баллистикалық талқылауларда кеңінен талқыланды, АҚШ Филиппин көтерілісіне қатысқан кезде және британдықтардың отарлық империясындағы қақтығыстар кезінде. Сол кездегі фронттан келген хабарлар бойынша, АҚШ және Ұлыбритания әскерлері қолданған .38 Long Colt калибрлі револьверлер шабуылдап келе жатқан жауынгерді тоқтатуға жеткіліксіз болды. Осылайша, 1900 жылдардың басында АҚШ .45 Colt-қа қайта оралды, кейіннен M1911A1 пистолеті үшін .45 ACP патронын қабылдады, ал британдықтар Webley Revolver үшін .455 Webley калибрлі патронын қолданды. Үлкен калибрлі патрондарды таңдаудың басты себебі – Үлкен тесік теориясы (үлкен тесік көбірек зақым келтіреді), бірақ бұл көбінесе жеңіл, терең енетін оқтан ауыр, үлкен "тоқтатушы" оққа көшу ретінде түсіндірілді. Телевизия мен кинода танымал болғанымен және .44 Magnum сияқты үлкен калибрлі қарулардың жақтастары "нағыз тоқтату күші" деп атағанымен, қолдағы қарулардың "кнокбек" әсері көбінесе миф. Аталған "тоқтатушы" .45 ACP оғының импульсі шамамен 3 метр биіктіктен құлаған дененің импульсіне немесе бейсбол добының импульсіне тең. Мұндай күш жүгіріп келе жатқан адамның алға жылғалысын тоқтатуға жеткіліксіз. Сонымен қатар, оқтар соққы жасаудың орнына тесіп өтуге арналған, себебі тесіп өту кезінде тіндерге ауыр зақым келтіріледі. Егер оқтың күші шабуылшыны құлатуға жеткілікті болса (мысалы, жоғары жылдамдықты мылтық оғы), онда ол адамның денесінен өтіп кетуі мүмкін, энергияның толық мөлшерін (немесе оның өте аз бөлігін) бермейді. Мылтық оғы толық тоқтаған кезде, энергияның көп бөлігі уақытша қуыстың пайда болуына, оқ пен жара жолының және айналасындағы тіндердің жойылғандығына жұмсалады. Гипер жылдамдықты оқтың жарылыс жарақатын тудыруына ешқандай физикалық заң кедері келтірмейді, онда оқтың сыртқа шығуы зымыран сияқты импульс тудырып, "кнокбек" әсерін береді. Сол сияқты, шығу тесігінен туындайтын "көктемдік соққы" да мүмкін, бірақ бұл әсерлер әдетте спринттеп келе жатқан адамды тоқтатуға немесе оны импульстен құлатуға қажетті күштен әлдеқайда төмен. Кейде "көктемдік күш" және "кнокбек" сөздері бір-бірімен алмастырылып қолданылады, ал кейде "тоқтату күші" сөзімен алмастырылады. Осы сөздердің дұрыс қолданылмауы және мағынасының өзгеруі тоқтату күші мәселесін одан әрі шатастырды. Оқтың металл немесе басқа инерциялық нысананы "құлату" қабілеті жоғарыда айтылғандай импульсқа байланысты, ал тоқтату күшімен тікелей байланысы жоқ.
Бір рет тоқтату
Эван П. Маршалл ұсынған бұл гипотеза әртүрлі дереккөздерден (әдетте полиция мекемелерінен) алынған нақты атыс оқиғаларының статистикалық талдауына негізделген. Ол кейбіреулер қате түсінгендей, тактикалық философия емес, өлшем бірлігі ретінде қолданылуы керек. Гипотеза белгілі бір заводтық оқ-дәрінің тарихын қарастырады және әрбір нақты оқ-дәрімен қол жеткізілген "бір атумен тоқтату" пайызын жинақтайды. Бұл көрсеткіш, сол оқ-дәрінің "бір атумен тоқтату" тиімділігін болжау үшін басқа ақпаратпен бірге пайдаланылады. Мысалы, егер оқ-дәрі 10 адамға оқ атып, олардың екеуін ғана бір атумен қабілетсіз қылса, жалпы үлгідегі "бір атумен тоқтату" пайызы 80% болады. Кейбіреулер бұл гипотезаның іріктеу қатесін ескермейтінін айтады. Мысалы, жоғары жылдамдықты 9×19 мм Parabellum пулялары "бір атумен тоқтату" көрсеткіші бойынша ең жоғары нәтиже береді. Бірақ бұл қару мен пуля комбинациясының қасиеті деп қараудың орнына, осы жағдайлардың себептерін қарастыру қажет. 9 мм калибрлі оқтарды көптеген полиция бөлімдері қолданады, сондықтан осы "бір атумен тоқтатудың" көп бөлігі жақсы дайындалған полиция қызметкерлері жасаған болуы мүмкін, онда оқтың дәл орналасуы маңызды рөл атқарады. Дегенмен, Маршаллдың "бір атумен тоқтату" дерекқорына құқық қорғау органдарының, жеке тұлғалардың және қылмыскерлердің жасаған атыстары да кіреді. Бұл теорияны сынаушылар пуляның орналасуының маңыздылығын атап өтеді, бірақ бұл көрсеткіш көбінесе денеге жасалған атуларды қамтиды. Басқалары "бір атумен тоқтату" статистикасының маңыздылығын асыра бағалап, көптеген қару қолданылу жағдайларында "бір рет атып, нысананың реакциясын күту" қажеттігі болмайтынын айтады. Ал оның жақтастары, картридждерді салыстырудың ең дұрыс жолы – бір атумен жасалған жағдайларды зерттеу екенін, себебі бір адамды бір рет атумен, екі рет атумен салыстыру бақылау тобын құрмайды және мағынасы жоқ.
Үлкен шұңқыр мектебі
Бұл ой-пікір бойынша, нысанадағы тесік неғұрлым үлкен болса, қан кету жылдамдығы соғұрлым жоғары болады, демек, жоғарыда айтылған "бір оқпен тоқтату" мүмкіндігі де артады. Бұл теорияға сәйкес, оқ денеден толық өтпегендіктен, энергияны беру және терең ену қағидаларын қамтиды. Бұл теорияны қолдайтындар .40 S&W патронын мысалға келтіріп, оның .45 ACP-ге қарағанда баллистикалық сипаттамасы жақсырақ және 9 мм-ге қарағанда тоқтату күші зор деп санайды. Теорияның негізі – қолданған қарудың жарақатының "тұрақты кавитация" құбылысы. Үлкен тесік көбірек тінді зақымдайды. Сондықтан, бұл белгілі бір жағдайларда дұрыс, бірақ ену тереңдігі де маңызды, себебі терең енбеген үлкен оқ, маңызды қан тамырлары мен жүрек, бауыр сияқты қан тасымалдаушы органдарын тигізу мүмкіндігі азаяды, ал жеткілікті тереңдікке енген кішкентай оқ, осы органдарға немесе тамырларға тиіп, кішкентай тесіктен жылдам қан кетуге себеп болады. Осыдан идеалды жағдай – үлкен оқтың терең енуі, мұны үлкен, баяу кеңеймейтін оқпен немесе қуыс ұшы бар кішкентай, жылдам кеңейетін оқпен қамтамасыз етуге болады. Ең нашар жағдайда, ауыр оқ (бірдей калибрдегі жеңіл оққа қарағанда инерциясын жақсы сақтайтын) барлық кинетикалық энергиясын жұмсамай, нысананы толығымен тесіп өтіп, "терең енуге" ұшырауы мүмкін. "Терең ену" деп аталатын бұл құбылыс, жарақаттаудың салдарынан қабілетсіздікке түсіру немесе "тоқтату күші" тұрғысынан маңызды емес, себебі: а) оқтың энергиясының үлесі нысанаға аз мөлшерде берілсе де, жалпы энергия мөлшері толық енген оққа қарағанда артық болады, әрі б) терең ену шығу тесігін жасайды.
Басқа факторлар
Жоғарыда айтылғандай, организмдегі есірткі және алкогольдің мөлшері, дене салмағының индексі, психикалық аурулар, мотивация деңгейі және денедегі оқ тиген жер сияқты көптеген факторлар, нақты жағдайда қандай оқ нысананы өлтіретінін немесе кем дегенде ауыр зақым келтіретінін анықтай алады.