Кіріспе

Майкл Ли Чин (Michael Lee Chin, 3 қаңтар 1951 жылы туған) – ямайкалық канадалық миллиардер бизнесмен, қайырымдылық шараларын қолдаушы және Канаданың Онтарио штатында орналасқан Portland Holdings Inc жеке меншік инвестициялық компаниясының төрағасы және бас директоры. Ли Чин 2017 жылы Онтарио орденімен марапатталды. 2016 жылы Ли Чин Ямайка үкіметінің Экономикалық өсу кеңесінің (EGC) төрағасы болып тағайындалды. Ли Чин 2003 жылы Канададағы Корольдік Онтарио мұражайына, Торонто университетінің Ротман менеджмент мектебіне, Макмастер университетіне және Джозеф Брант ауруханасы қорына ірі көлемде қаржылай көмек көрсетті. Ли Чин Уилфрид Лориер университетінің канцлері қызметін атқарды.

Өмірбаян

Ли Чин 1951 жылы Ямайканың Порт-Антонио қаласында Астон Ли мен Глория Ченнің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі мен анасы аралас нәсілді, африка және ямайкалық қытай тегінен шыққан. Ли Чин жеті жасқа келгенде анасы Винсент Ченге үйленді, ол бұрынғы қарым-қатынасынан ұлы бар еді. Олардың бірігіп жеті баласы болды – алты ұл және бір қыз. Ли Чиннің анасы Avon өнімдерін сатқан және түрлі жергілікті фирмаларда бухгалтер болып жұмыс істеген, ал әкесі жергілікті азық-түлік дүкенін басқарған. Ол 1962 жылдан 1969 жылға дейін жергілікті Titchfield High орта мектебінде білім алды.

Инвестициялар 1990-2005

1980 жылдардың соңында AIC өзі инвестиция салған жылжымайтын мүлік нарығының құлдырауынан зардап шекті. 1990-шы жылдардың басында Merrill Lynch және TD Bank (бұрынғы Toronto Dominion) сияқты ірі компанияларға инвестицияларын сақтап, ол қалпына келді. Бұл инвестициялардың 1990 жылы 8 миллион АҚШ долларынан 1998 жылға қарай шамамен 8 миллиард долларға дейін өсуіне әкелді. Ли Чин дотком бумасы кезінде инвестиция жасауға құлшынбады, нәтижесінде AIC инвестицияларының құны 8 пайызға төмендеді, ал S&P индексі 56 пайызға өсті. Инвесторлар AIC-тің "Advantage" өтімдік қорынан 224 миллион АҚШ долларын шығарды. "The Globe and Mail" газеті тағы да көп инвесторлар қордан кетеді деп болжаған мақала жариялады, яғни қор ақшадан құрқап, негізгі активтерін сатуға мәжбүр болады. Ли Чиннің жауабы – Coca-Cola акцияларын сату және 65 миллион АҚШ долларын Mackenzie Holdings-ке (ол 16 жыл бұрын 400 000 АҚШ долларын салған) инвестициялау болды. Барлық 350 000 инвесторға стратегияны түсіндіретін хаттар жіберілді. Бұл сатып алу инвесторларды тыныштандырды, ал акциялар кейіннен Lee Chin 1980 жылдары жұмыс істеген Investor Group компаниясына AIC төлеген бағадан екі еседен астамға сатылды. 2000 және 2001 жылдары дотком бумасының күйреуінен кейін AIC нарықты 26 пайыз өсіммен және 4 пайыз төмендеумен басып өтті. 2003 жылдың қарашасында AIC 105 канадтық өтімдік қор компаниясын қамтитын реттеуші тергеуге қатысты. AIC-ті тексеру барысында тергеушілер AIC қызметкерлерінің кешіктірілген сауда-саттықтар мен нарықтық уақытты анықтау әрекеттерін анықтаған жоқ. Алайда, Онтарио Бағалы қағаздар комиссиясы (OSC) 1999–2003 жылдар аралығында AIC-тің белгілі бір үшінші тарап инвесторларына AIC қорларында нарықтық уақытты пайдаланатын сауда жасауға рұқсат бергенін анықтады, бұл 127 миллион доллар пайда әкелді. AIC мен OSC арасындағы келісімде OSC "Осыған сәйкес, AIC-тің тиісті қорлардың мүдделерін толық қорғамауы, жиі сауда-саттықтар арқылы нарықтық уақытты пайдалану қоғамдық мүддеге қайшы келеді" деді. Нәтижесінде 2004 жылдың желтоқсанында AIC Limited компаниясы зардап шеккен инвесторларға 58,8 миллион канад долларын қайтаруға мәжбүр болды, бұл OSC тергеуіндегі қор компанияларына салынған ең ірі айыппұл болды. 2006 жылдың 5 қазанында Ли Чин AIC бас директоры лауазымынан кетіп, оның орнына AIC бас инвестициялық директоры Джонатан Веллум тағайындалды. 2005 жылы Portland Holdings портфеліне құрылымдалған өнімдерді ұсынатын екі инвестициялық өнім менеджері қосылды, Copernican Capital Corporation брокерлер арқылы негізінен сатылатын бөлшек инвестициялық өнімдерді ұсынды және іске қосылғаннан бері 10 жабық қорда 800 миллионнан астам канад долларын жинады. Мұнай құмдары секторының қорын іске қосқан Markland Street Asset Management компаниясы Канаданың ең ірі жабық IPO-сының бірінде 430 миллион канад долларын жинады.

Жеке өмір

1974 жылы ол университетте танысқан украиналық канадалық Вера Ли Чинге үйленді. Олар 1997 жылы айырылысып, қазір ажырасып кеткен. Вера Ли Чин ажырысу шартының талаптарына қарсы шығып, Ли Чин ажырысу кезінде шынайы байлығын жасырған деп мәлімдеді. Олардың Майкл, Пол және Адриан есімді үш баласы болды. Ли Чин қазір әйелі Соня Ли Чинмен бірге тұрады, олардың Элизабет және Мария есімді екі қыз-тілегі бар, Берлингтон қаласында, Онтарио штатында.

Байлық

Forbes басылымы Ли Чинді алғаш рет 2010 жылы миллиардерлер тізіміне енгізді. Одан бері оның шамамен таза байлығы 1 миллиард доллардан 2 миллиард долларға дейін ауытқып келді, 2023 жылдың маусым айында 1,4 миллиард долларға бағаланды. Ли Чин Канаданың Онтарио провинциясында, әсіресе Феррари машиналарын коллекциялаушы ретінде белгілі. Оның коллекциясында LaFerrari, Ferrari 599 GTO, Ferrari F12tdf және Ferrari Enzo бар. 2021 жылы Ли Чин 115,10 метрлік (377,6 фут) Lürssen суперяхтасын қабылдады, оның құны шамамен 354 миллион АҚШ доллары (474 миллион канад доллары) болды, ол Ahpo деп аталды. Салынып жатқан кезде Ahpo "Энзо жобасы" деп аталды, бұл Ли Чиннің Феррариге деген құштарлығын көрсету үшін жасалды. 2023 жылы, иеленгеніне бір жылдан астам соң, Ли Чин Ahpo яхтасын қанадалық миллиардер Патрик Довигиге сатты, ол яхтаның атын Lady Jorgia деп өзгертті.

Қайырымдылық

2003 жылы ол Корольдік Онтарио мұражайына (ROM) 30 миллион доллар қайырымдыққа беретінін мәлімдегені үшін көп талқыланды, оның үштен бірі 2015 жылға дейін төленді. Ол сондай-ақ Торонто университетінің Ротман менеджмент мектебіне 10 миллион доллар көмектесті. Бұл көмек Ротман менеджмент мектебінде Майкл Ли Чин отбасылық корпоративтік азаматтық институтын құруға мүмкіндік берді. Ли Чин институтының мақсаты – қазіргі және болашақ бизнес-лидерлерге корпоративтік азаматтықты бизнес стратегиясы мен тәжірибесіне енгізуге көмектесу. 2014 жылдың қыркүйегінде Ли Чин және оның отбасы Джозеф Брант ауруханасы қорына 10 миллион доллар сыйлады. Майкл Ли Чин және оның отбасы 2015 жылы "Қайырымдылықты дамыту мамандарының қауымдастығы" (Алтын атқыштар бөлімі) ұлттық қайырымдылық сыйлығын "Үздік қайырымдылықшы" номинациясы бойынша алды.

Кариб теңізіне инвестиция салу

1990 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында Ямайка қаржы дағдарысы кезеңінен өтті. Ли Чин өзінің туған елінде әлеуетті көрді, ал «Портленд» компаниясы Ямайка үкіметінен 6 миллиард ямайка долларына (127 миллион АҚШ доллары) Ямайка Ұлттық коммерциялық банкінің 75 пайызын сатып алды. 2003 жылы әлемдік ақша аудару компаниясы – «Senvia Money Services Inc.» құрылды. 2004 жылы оған Тринидадта орналасқан «AIC Financial Group Limited» компаниясын қосып алды. 2004 жылы ол бүкіл Кариб аймағына инвестиция салу мақсатымен «AIC Caribbean Fund» қорын құру жоспарларын жариялады. Қордың негізгі мақсаты – «Кариб қауымдастығы (CARICOM) елдеріндегі, әсіресе Ямайка, Барбадос және Тринидад және Тобагодағы кәсіпорындарға инвестиция салу» үшін 1 миллиард АҚШ долларын тарту еді. Осы уақытқа дейін бірнеше ірі инвестициялар жасалды. 2006 жылы «Портленд» Ямайкадағы ең ірі автокөлік сақтандыру компаниясы – «United General Insurance Company» компаниясының 85 пайыздық бақылау үлесін сатып алып, оны «Advantage General Insurance Company» деп атады. Сол кезде «CVM Communications Group» (радио және телеарналар, газеттер) компаниясының бақылау үлесі де сатып алынды. «Портленд» канадалық «Risley Group» компаниясымен серіктесіп, «Columbus Communications Ltd.» құрды – бұл Барбадос корпорациясы, ол Кариб теңізіндегі бірқатар телекоммуникация провайдерлерінде бақылау үлесіне ие, оның ішінде «Cable Bahamas Ltd», «Caribbean Crossings Ltd», «Merit Communications Ltd» және «FibralLink Jamaica Ltd» компаниялары бар. Туризм саласында Ли Чин «Портлендтің» Кариб бассейніндегі бірқатар сатып алу операцияларын жүргізуіне жетекшілік етті. Олардың ішінде Ямайкадағы «Trident Villas and Spa», «Reggae Beach» және «Blue Lagoon» қонақ үйлерінің операциялары болды. «Портлендтің» денсаулық сақтау саласындағы алғашқы сатып алуы 2006 жылдың шілдесінде жарияланды, оған сәйкес Ямайканың Кингстон қаласындағы жекеменшік аурухана – «Medical Associates Ltd.» «Портленд» тобына қосылды.

Тауарлар бумы

1990 жылдардың соңындағы тәжірибеге ұқсас, Ли Чин тағы да тауарларға және энергия нарығының өрбуіне инвестиция салудан жаңылды. Ол бұл туралы нақты айтып: "Біз [AIC] тауар сияқты бизнеске де, көптеген жоғары технологиялық компанияларға да қызығушылық танытпаймыз, себебі олар ұзақ мерзімге ұстағымыз келмейтін нашар кәсіпорындар" деді. Бұл стратегия AIC-тің S&P индексінен айтарлықтай артта қалуына әкеп соқты, бірақ Ли Чин 2006 жылы қазіргі өрбудің тағы бір көпіршік екеніне сенетінін мәлімдеді. Ли Чин 1990 жылдан бері нарықты "бір-бірінен кейін келетін спекуляциялардың тізбегі" деп сипаттайды және қазір "біз тауарлар көпіршігін көріп отырмыз".

Бизнес стратегиясы

Инвесторлар тобында жұмыс істегенде ол Уоррен Баффет, Бенджамин Грэм және Кеннет Томсон сияқты сәтті инвесторлардың стратегияларын зерттеді. Олардың "сатып алып, ұстап қалу" стратегиясы AIC-тің "Сатып алу, ұстап қалу және өркендеу" ұранында анық көрінеді. Ол сонымен қатар нарық өркендегенде екі жағынан пайда көретін, мемлекеттік инвестицияларды басқару бизнесіне инвестиция жасады. Нарық өркендегенде портфельдегі акциялардың құны өседі және көбірек адамдар инвестор болып, қолданыстағы инвестицияларын арттырады.