Кіріспе

Колумбия президенті (1916–2005)

Хулио Сесар Турбай Аяла (18 маусым 1916 – 13 қыркүйек 2005) – колумбиялық заңгер және саясаткер, 1978 жылдан 1982 жылға дейін Колумбияның 25-ші президенті қызметін атқарған. Ол сонымен қатар Сыртқы істер министрі және АҚШ-тағы елші болып та қызмет еткен.

Өмірбаяндық деректер

Турбай 1916 жылғы 18 маусымда Боготаның «Voto Nacional» атты бай ауданында дүниеге келді. Оның әкесі Антонио Амин Турбай – Ливанның Таннурин қаласынан эмиграциялаған кәсіпкер. Оның анасы Розаура Аяла – Кундинамарка провинциясының шаруасы. Турбайдың әкесі, жақсы біліп, еңбекқор саудагер, Мың күндік соғыс кезінде толығымен жоғалтқан байлығын өзі жинаған. Турбай Аяла Боготада орта білімін аяқтады, бірақ жоғары оқу орнына түспеді, оның орнына өзіндік білім алуға кірісті, осы фактіні саяси қарсыластары жиі қысымға алды. Кейін өмірінде ол бірнеше құрметті атаққа ие болды.

Саяси мансап

Турбай өзінің саяси мансабын 1936 жылы (сол кездегі) Осме қаласындағы кеңес мүшесі ретінде Либералдық партияда бастады. Кейіннен ол 1937 жылы Жирардо қаласының мэрі, ал 1938 жылы Ангатива қаласындағы кеңесші болып тағайындалды, осымен бірге Альфонсо Лопес Михельсен және Альваро Гомес Уртадо сияқты саясаткерлер де жұмыс істеді. Келесі бірнеше жылды Кундинамарка Ассамблеясының мүшесі ретінде өткізді. 1943 жылы Конгресс палатасының өкілі болып сайланды. Ол консервативтік үкіметтерге қарсы оппозицияның жетекшісі болды және 1953 жылы Либералдық партияның ұлттық директивасының мүшесі атанды. Диктатор Густаво Рохас Пинильяны құлатып, билікке келген әскери хунта Турбайды Тау-кен және мұнай министрі етіп тағайындады. Кейіннен президент Альберто Ллерас Камарго оны 1961 жылға дейін Сыртқы істер министрі қызметіне тағайындады. Ол Ұлттық фронттың белсенді жақтаушысы ретінде танылды және 1962 мен 1974 жылдар аралығында қатарынан төрт рет сенатор болып сайланды. 1967 жылы ол қысқа мерзімге уақытша президенттік міндетін атқарды. Сондай-ақ ол БҰҰ-ға (1967-1969), Ұлыбританияға (1973-1974) және АҚШ-қа (1975-1976) елші болып тағайындалды. Қауіпсіздік заңы әскерге, әсіресе қалалық аймақтарда, күдікті партизандарды немесе олардың көмекшілерін ұстап, тексеру және әскери трибуналдарда соттау үшін кеңірек өкілеттіктер берді. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар, газет тілшілері, саяси қайраткерлер және оппозициялық топтар осыған байланысты еріксіз ұстаулар мен азаптаулардың көбеюіне наразылық білдірді. Бұл заң қауіпсіздік күштерінің кейбір контрпартизандық операцияларына, мысалы, M 19 ұйымының басшылығының көп бөлігін және партизандық топтың көптеген қалалық ұяларын ұстауға көмектессе де, Колумбияның ішінде де, сыртында да бұл шара кең қолдау таппады. Ол нақты немесе қабылданатын әскери зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге, олар партизандар болса да болмаса да, халықтың ықыласын арттырды және Турбай басшылығының соңына қарай күшін жойды.

Сыртқы қатынастар

Сыртқы саясат тұрғысынан ел оңға қарай бет бұрды, алдымен президент Джимми Картермен, содан кейін оның ізбасары Рональд Рейганмен Америка Құрама Штаттарының одақтасы екенін көрсетті. Турбай елді Рональд Рейганның консервативті саясатына бағындырды, бұл оған көршілес американдық елдермен қарым-қатынаста қиындықтар тудырды. Турбай Ұлыбританиямен де байланыс орнатып, Фолкленд соғысы кезінде британдықтардың ұстанымын қолдады, бұл елді басқа Латын Америкасы елдерінен оқшаулады. Осымен дау тоқтаған жоқ, Турбай басқарған кезде Колумбия Кубамен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп жіберді. Оқиға тез арада бүкіл әлемге тарады, себебі Америка Құрама Штаттарының, Коста-Риканың, Мексиканың, Перудің, Израильдің және Венесуэланың елшілері, сондай-ақ Колумбияның Ватикан алдындағы өкілі кешірілгендердің құрбаны болды. Турбай әскери және саяси топтардың қысымына қарамастан, дағдарысты тікелей әскери күшпен шешуге бармады, керісінше, М-19 көтерілісшілерін Кубаға жіберуге келісті. Көтерілісшілер үкіметтен талап еткен 50 миллион доллардың орнына 1 миллион АҚШ доллары алды деген ақпарат бар. Дағдарыстың көбінесе бейбіт жолмен шешілуі Турбай басқарған кезеңнің позитивті жағы ретінде қарастырылды, бұл пікірді кейінгі және қазіргі заманғы сарапшылар мен тарихшылар да қолдайды. Атап айтқанда, М-19-дың бұрынғы мүшелері, соның ішінде партизандық топтың жедел әрекеттер бөлімінің командирі Розенберг Пабон, кейіннен Турбайдың осы жағдайды шешу жолын мойындап, құрметтеді.

Төрайымнан кейінгі кезең

Турбай президент Альваро Урибеді қолдаған адам болды. Ол бастапқыда Колумбияда президенттік қайта сайлау мүмкіндігіне қарсы болды, бірақ кейіннен пікірін өзгертті және Альваро Урибедің 2006 жылғы қайта сайлау үмітін ілгерілету үшін "Жаңа Отан" ("Patria Nueva") деп аталатын қозғалысты құруға көмектесті.

Қырғызстанның ҚКШ-мен тұтқын алмасуын қолдау

Түрбай Урибе саясатының кейбір аспектілерімен келіспейтіндей болды, әсіресе ФАРК партизандарымен тұтқын алмасуды іске асыру және келіссөздер жүргізудегі Түрбайдың белсенділігіне байланысты. Осы мақсатта Турбай ФАРК-тың кешірілгендерінің туыстарымен бірнеше кездесулерге қатысып, Альфонсо Лопес Микельсен және Эрнесто Сампер Пизано сияқты басқа да бұрынғы президенттермен бірге бірнеше қолдау білдірілімдеріне қол қойды. 2005 жылдың 31 тамызында Турбай үкіметке әр түрмедегі партизанды 10 "экономикалық" (қорқытып ақша алу мақсатында ұсталғандар) және бір "саяси" (ФАРК-тың үкіметке өздерінің түрмедегі мүшелерін босату үшін қысым жасау үшін ұстағандары) тұтқынға алмастыруды ұсынды.

Жеке өмір

1948 жылы 1 шілдеде Турбай өзінің немере қызы Нидия Квинтеро Турбайға үйленді. Олардың Хулио Сесар, Диана, Клаудия және Мария Виктория деген төрт баласы болды. Бірақ, олардың некесі Рим-католик шіркеуі тарапынан жойылды. Оның қашқындалу оқиғасы Нобель сыйлығының иегері Габриэль Гарсия Маркестің "Жұмыс туралы хабарлар" (1996) кітабында сипатталған және көптеген фильмдерде көрсетілген. Турбайдың ерекше дағұлы – ол Колумбияда өте сирек кездесетін галстук-бабочка тағу әдеті болды.

Өлім

Турбай 2005 жылдың 13 қыркүйегінде 89 жасында дүниеден өтті. Оған президент Альваро Урибе жеке басқарып өткізген мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімі жасалды және ол Боготадағы Кантон Норте армиялық базасындағы Сакромонте үңгірлеріне жерленді. Ол 2003 жылы отбасымен бірге Ливанға барып, отбасының отанына соңғы сапар жасады.

Дау

Соңғы кезде Түрбай Джимми Картердің Колумбиядағы қара тізіміндегі ең маңызды тұлға екені анықталды, ол тізімде есірткі саудасынан пайда көріп отырған жемқор саясатшылар мен шенеуніктер бар еді.