Кіріспе

Албанияда тұрақты сайлау Конституциямен және Парламент қабылдаған заңдармен міндетті түрде өткізіледі. Парламент (Kuvendi) 140 мүшеден тұрады, олардың өкілдік мерзімі төрт жылды құрайды. Сайлау жүйесі – ашық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік жүйесі. Елдің 12 әкімшілік аймағына сәйкес 12 көпмандатты сайлау округі бар. Кез келген округте партиялардың дауыс жинауы 3 пайыздық шегінен кем болмауы керек, ал сайлауалды коалициялардың дауыс жинауы 5 пайыздық шегінен кем болмауы тиіс. Бұл сайлау жүйесі 2008 жылдың қараша айында аралас сайлау жүйесін алмастырды. Ескі жүйе бойынша 100 депутат бірмандатты округтерде, шамамен бірдей сайлаушы санымен тікелей сайланды. Ал қалған 40 депутат партиялардың немесе партиялық коалициялардың көп атты тізімінен олардың рейтингі бойынша сайланды. Партияның немесе партиялық коалицияның депутаттарының жалпы саны, мүмкіндігінше, сайлаудың бірінші турында ұлттық деңгейде алған жарамды дауыстарына пропорционалды болуы керек еді. Сайлаудың бірінші турында ұлттық деңгейде жарамды дауыстардың 2,5 пайызынан кем алған партиялар мен 4 пайызынан кем алған коалициялар тиісті көп атты тізімнен үміткерлерді шығара алмады. Бұл өзгеріске шағын партиялар қарсы болды, бірақ екі үлкен партия қолдау көрсетті. Бұл Албанияның Еуропалық интеграциясына қатысты маңызды қадам деп есептелді. Басқа өзгерістердің қатарында бас прокурордың өкілеттік мерзімін бес жылға дейін шектеу, үкіметке сенімсіздік білдірілген жағдайда мерзімінен бұрын сайлау өткізу және президентті сайлау үшін қажетті көпшілікті үштен бес бөліктен парламент депутаттарының жартысына дейін төмендету шаралары бар. Президентті парламент сайлайды. Албанияда көп партиялық жүйе қалыптасқан, онда екі-үш ірі партия және сайлауда сәтті өтетін бірнеше партия бар.

Тарих

1991 жылдың 31 наурызында елде алғашқы көппартиялық сайлау өтті. Сайлау 250 сайлау округінде абсолютті көпшілік жүйесі бойынша өткізілді. Дауыс беруге сайлаушылардың 98,2% қатысты. Қатысқан партиялар барлығы 1074 кандидатты тіркеді, оның 17-сі тәуелсіз кандидаттар болды. Сайлаудың ресми нәтижесі бойынша, Еңбек партиясы 56,17% дауыспен жеңіске жетті. Демократиялық партия 38,71% дауыс алды, Республикалық партия 1,77%, Омония ұйымы 0,73%, Аграрлық партия 0,07% және Ардагерлер комитеті 0,28% дауыс жинады. 250 орындық парламентте Еңбек партиясы 169 мандатқа, Демократиялық партия 75 мандатқа, Омония 5 мандатқа және Ардагерлер комитеті 1 мандатқа ие болды. Демократиялық партия үлкен қалаларда, мысалы, Дуррес (19-дан 13 мандат), Шкодер (19-дан 16 мандат), Тирана (29-дан 19 мандат) қалаларында Еңбек партиясынан көп мандат алды. Ал Круя және Влора қалаларында екі ірі партияның мандаттары саны тең болды. 2000 жылдың 8 мамырында Албания Парламенті 1997 жылғы сайлау нәтижесінде құрылған ассамблеяда басым көпшілікке ие болған социалистердің дауысымен ғана Сайлау кодексін бекітті. Демократиялық партия Орталық сайлау комиссиясының (KQZ немесе CEC) құрамында 6 мүше болғанына байланысты Сайлау кодексін толығымен қабылдаудан бас тартты. Олар Сайлау кодексін талқылау үшін ұйымдастырылған көптеген дөңгелек үстелдерге қатысқан болса да, парламентте оның бекітілуіне бойкот жариялады. Жаңа Сайлау кодексіне сәйкес, Албаниядағы дауыс беру аралас, көпшілік-пропорционалдық сайлау жүйесі негізінде жүзеге асырылады. 140 орындық парламентте 100 депутат бір мандаттық сайлау округтерінен көпшілік дауыспен сайланады, ал қалған 40 орын саяси партиялардың ұлттық көпмандаттық тізімдері арқылы толтырылады. Бұл ұлттық деңгейде алынған дауыстар мен парламенттегі саяси партияны ұсынып тұрған депутаттар арасында пропорционалдық қатынасты қамтамасыз ету үшін жасалды. Пропорционалды мандат алу үшін саяси партиялар 2,5% сайлау шегінен өтуі керек, ал коалициялар 4% шегінен өтуі керек.

Парламент сайлауы

Бұл 1921 жылдан бастап қазіргі күнге дейін Албаниядағы парламент сайлауларының тізімі. Президенттікке тікелей сайлаулар өткізілген жоқ. 1Ұлттық Кеңес5 сәуір 1921652Конституциялық жиналыс27 желтоқсан 1923953Депутаттар палатасы – Сенат17 мамыр 192549/164Конституциялық жиналыс/Парламент17 тамыз 1928495Парламент11 қараша 1932546Парламент31 қаңтар 1937577Ұлттық жиналыс/Парламент1 қазан 19431938Конституциялық жиналыс/Халық жиналысы2 желтоқсан 1945101603,56689.99Халық жиналысы28 мамыр 1950116641,24199.410Халық жиналысы30 мамыр 1954129702,47699.911Халық жиналысы1 маусым 19581808,25010012Халық жиналысы3 маусым 1962210889,87510013Халық жиналысы10 шілде 1966234978,16110014Халық жиналысы20 қыркүйек 19702611,097,12310015Халық жиналысы6 қазан 19742381,248,53010016Халық жиналысы12 қараша 19782501,436,28910017Халық жиналысы14 қараша 19822501,627,96810018Халық жиналысы1 ақпан 19872501,830,65310019Конституциялық жиналыс31 наурыз 19912501,977,51698.620Халық жиналысы22 наурыз 19921302,021,16990.421Халық жиналысы26 мамыр 19961402,204,00289.122Ассамблея29 маусым 19971501,947,23572.623Ассамблея24 маусым 20011352,499,23853.624Ассамблея3 шілде 20051402,850,82148.025Ассамблея28 маусым 20091403,084,94650.826Ассамблея23 маусым 20131403,271,88553.527Ассамблея25 маусым 20171403,452,32446.828Ассамблея25 сәуір 20211403,588,86946.3

Жергілікті сайлау

Кандидаттар бағанында муниципалитет әкіміне үміткерлердің саны ғана көрсетілген. Оған қалалық кеңес мүшелігіне кандидаттар кірмейді. 12 шілде 1992 3571,988,79570.7220, 27 қазан 1996 35758.531, 15 қазан 2000 3742,329,63950.7412 қазан 2003 3732,703,60845.7518 ақпан 2007 3732,929,29346.368 мамыр 2011 3733,166,27950.9721 маусым 2015 613,372,47147.3830 маусым 2019 61812,24922.9. 1 қыркүйек және 3 қараша 2013, 25 маусым 2017 күндері қосымша сайлаулар өтті.