Кіріспе

Ағылшын банкирі және қайырымдылықшы, британдық бейконформист пастыры Оливер Хейвуд (9 қыркүйек 1825 – 1892) – ағылшын банкирі және қайырымдылықшы. Ланкаширдегі Ирлам О'Тх Хайт қаласында Бенджамин Хейвудтың ұлы ретінде дүниеге келген және Итон колледжінде білім алған Хейвуд 1840 жылдары отбасылық кәсіп – Хейвуд банкіне қосылды. Хейвуд көптеген қайырымдылық жобаларын қолдады, оның ішінде Манчестер механика институты, Четам ауруханасы, Манчестер грамматикалық мектебі және Оуэнс колледжі болды. 1888 жылы Ланкаширдің жоғары шерифі болып тағайындалды. 7 қыркүйекте 1847 жылы Ричард Уотсон Бартонның қызы Элеонор Бартонға үйленді; олардың балалары болмады.

Өмір

1825 жылы 9 қыркүйекте Оливер Хейвуд Манчестер қаласына жақын, Ирламс О'Тх Хайт деген жерде дүниеге келді. Оның әкесі – белгілі ағылшын банкирі және танымал меценат сэр Бенджамин Хейвуд, ал анасы – София Энн Робинсон. Сент-Анн алаңында орналасқан Хейвуд банкі Манчестердегі танымал банктердің бірі болғанмен, 1700 жылдардан бері оның беделіне нұқсан келген еді. Хейвуд білімін Ливерпульдегі Сент-Доминго үйінде алды, ол кезде бұл үлкен сарайда орналасқан ұлдарға арналған пансион болды. Содан кейін Манчестердегі Мертс мектебінде, одан соң жоғары білім алу үшін Итон колледжінде оқыды. Хейвуд ресми білімін аяқтағаннан кейін, отбасылық банктік ісінде жарқын болашағы бар мансабын бастамас бұрын шетелге саяхат жасады. 1847 жылы 7 қыркүйекте Хейвуд Пендлбериден шыққан саудагер Ричард Уотсон Бартонның қызы Элеонора Бартонға үйленді. Жұбайлар алғашқыда Манчестердің жанындағы Ирламс О'Тх Хайтта, Хейвудтың дүниеге келген Акросфилд үйінде тұрды. Бірақ 1865 жылы сэр Бенджамин Хейвуд қайтыс болғаннан кейін, олар жақын жердегі Клермонттағы үйіне көшіп кетті. Элеонора 1877 жылдың қыркүйек айында баласыз дүниеден озды.

Құлдық

Хейвудтар отбасының байлығы Атлантика арқылы құл саудасымен байланысты болған. Оливер Хейвудтың шөп атасы Бенджамин Хейвуд Ливерпульде тұратын отбасының мүшесі болды, олар 1700 жылдары кеме тасымалдау компаниясына иелік еткен. Бұл компания Манчестерде өндірілген тауарларды Батыс Африкаға тасып, оларды африкалық құлдарға айырбастаған, содан кейін құлдар Барбадосқа жеткізілген. Барбадоста құлдар қант пен мақтаға сатылып, кемелер қайта оралып Ливерпульге әкелген. Құл саудасы тиімді болғанымен, соңында ол адалсыздық деп танылды. Осы қызмет арқасында Бенджамин Хейвуд 1788 жылы Манчестерде отбасылық банк ашуға қол жеткізді.

Бизнес

1845 жылы Хейвуд әкесінің «Sir Benjamin Heywood & Co.» деп аталатын банктік компаниясына қосылды. 1847 жылы ол компанияның серіктесі атанды, кейіннен оның үш кіші інісі де серіктес болды. 1860 жылы әкесі зейнеткерлікке шыққаннан кейін Оливер банк аға серіктесі болды, ал банк «Heywood Brothers & Co.» деп қайта аталды. Оливер Хейвудтың басшылығымен банк бизнесте әкесінің мұрасын жалғастырды; банк сенімділік пен сақтық үшін жиған беделін сақтап қалды. Осы екі қасиет 1866 жылғы қаржылық дағдарыс кезінде банктің аман қалуы үшін сынақтан өтіп, маңызды болып шықты, осы дағдарысты «Overend, Gurney & Co.» ескі және беделді банктік фирмасының құлауы тудырды; бұл үлкен банкроттық ағылшын банк секторында үлкен дауыл туғызды. Оливер Хейвуд дағдарыс басталғанда Лондонда болды. Ол «Overend, Gurney & Co.» банкроттығынан кейін туындаған дауылдың куәсі болды; Лондондағы банк секторының барлығы хаоста болды. Хейвудтың бірінші ойы – Манчестерге асығыс оралып, фирманың жағдайын тексеру болды: әлдеқашан болғандай, фирмада бәрі жақсы еді. Фирманың 1866 жылғы қаржылық дағдарысты сәтті бастан өткеруіне Хейвудтың компанияны басқаруы, оның сенімділігі мен сақтығы зор үлес қосты. Ол ешқашан фирманы қаржылық жағынан қиын жағдайға түсіретін немесе тым қауіпті тәуекелге бармады. 1876 жылы Оливер Хейвуд «Heywood Brothers & Co.» компаниясының аға серіктесі болып қалды, осы компания «Manchester & Salford Bank» банкісімен сатып алынғанға дейін. Сатып алу келісімінде Хейвуд пен оның үш кіші інісі «Manchester & Salford Bank» банкісінде жоғары лауазымдарды сақтап қалатыны туралы шарт болды. Осы шарт бойынша Хейвуд пен оның інілері жаңа фирманың директорлары болды. 1878 жылы Хейвуд «Manchester & Salford Bank» банкісіне қатысты барлық міндеттемелерін, акционер болудан басқа, толық орындады. Бұл оның директорлар кеңесінің мүшесі ретінде қатысуға міндетті отырыстарға қатысуын тоқтатуды білдірді, және ол фирма кеңесіне қайта сайланбады. Хейвудтың кеңес отырыстарына қатысудан бас тартуының себебі фирманың бас менеджері Томас Рид Уилкинсонның соңғы сатып алуына наразылығы болды. Уилкинсон Болтон қаласында орналасқан «Hardcastle, Cross & Co.» банкін сатып алу туралы шешім қабылдады.

Қайырымдылық

Оливер Хейвудтың отбасылық банкі Виктория дәуірінде өте табысты болды. Хейвуд банкінің табысы отбасына мол байлық әкелді, Хейвудтың алған байлығы оған көбірек уақыт бөліп, қайырымдылық және әлеуметтік жұмыстарға назар аударуға мүмкіндік берді. Бұл ізгілік шаралар Салфорд пен Манчестердегі либералдық мақсаттарды да қамтыды, бірақ олармен ғана шектелмеді. Хейвудтың қайырымдылық қызығушылықтары білім беру саласына ерекше бағытталған. Ол жұмысшы жастар колледждерін құру және қаржыландыру жобаларын қолдап бастады. Хейвуд тіпті өзінің ресурстарын жұмсап, Оуэнс колледжін құруға көмектесті, ол кейіннен Манчестер университетінің негізін қалады. Хейвудтың қайырымдылық қызметі оның замандастарының көпшілігі қоғамдық міндеттерге қызығушылық танытпағанын ескеретін болсақ, өте құрметті деп есептелді. Оның замандастары, немесе зор байлыққа ие адамдар, қаланың шулы ортасынан аулақ болып, елді мекендерге немесе қала маңына көшіп жатты. Байлардың көп бөлігі енді қалаларда тұрмағандықтан, олар енді тұрмайтын қоғамға қайырымдылық жасауға олардың қызығушылығы да азайды. Хейвуд Манчестерде қалуды шешіп, өте жомарт болғандықтан, өзінің қауымының қажеттіліктерін қанағаттандыруға әрдайым дайын болды. Хейвудтың білім беруге жасаған үлесі мен қолдауының көп бөлігі Манчестерде болды және мыналарды қамтыды: Виктория университеті, Оуэнс колледжі, Манчестер гимназиясы, Манчестер қыздар гимназиясы, Хулм гимназиясы, Манчестер техникалық мектебі, Манчестер мектеп кеңесі, Салфорд мектеп кеңесі және Манчестер ауданында техникалық білім беруді дамыту қауымдастығы. Хейвуд сонымен қатар Манчестердегі денсаулық сақтау ұйымдары мен мекемелеріне қолдау көрсетіп, үлес қосты, оларға мыналар кірді: Балалар ауруханасы, Сент-Мэри ауруханасы, Манчестер корольдік ауруханасы, Салфорд корольдік ауруханасы, Манчестер корольдік көз ауруханасы, Корольдік бейімдеме және Провиденттік диспансерлер қауымдастығы. Хейвуд құлшыныспен және мүмкіндігінің шегінде жергілікті деңгейде сол кезде "Прогрессивті істер" деп саналған мәселелерге белсенді қатысты. Ол Англиядағы және әлемдегі құлдыққа қарсы қозғалыстың жақтаушысы болды. Хейвудты Манчестердегі құлдыққа қарсы жергілікті жиналыстарда кездестіру сирек немесе таңғажайып емес еді. 1872 жылдың қараша айында өткен маңызды жиналыстың бірінде Хейвудтың қатысқандығы тіркелді; ол Шығыс Африкада жүргізіліп жатқан африкалық құл саудасын тоқтатуға бағытталған болатын. Хейвудтың әкесі, сэр Бенджамин Хейвуд, 1830 жылдары парламенттік өкіл болған. Хейвудтың әкесінің саяси мұрағаты мен өзінің қайырымдылық және қоғамдық қызметтегі жеке тәжірибесіне қарамастан, Хейвуд саясаттағы мансапты шын мәнінде қабылдаған емес.

Мұра

1888 жылы Хейвудтың қоғамдық қызметі мен құрбандығы Манчестер қаласы тарапынан мойындалып, ол қаланың алғашқы Құрметті азаматы аталды. 1892 жылдың 17 наурызында ол өз үйінде дүние салды. Ол Пендлберидегі Сент-Джон шіркеуіне жерленді. Қоштасу рәсімі зор әсер қалдырды: Гилдфорд және Манчестер епископтары бірлесіп қызмет өткізді, оған мыңдаған адам қатысып, құрмет көрсетті және 150 атты көлік пайдаланылды. Хейвудтың қоштасу рәсімі күні Ирламс О'Тх Хайт және Пендлберидегі дүкендер оның құрметіне жабылды. Оның есімін сақтап қалу үшін мәрмәрдан мүсін орнатуға және оны Манчестердегі Альберт алаңына қоюға шешім қабылданды. Бұл тапсырыс Альберт Брюс Джойға берілді, мүсіннің құны 2600 фунт стерлингті құрады, ол 332 демеушінің қаржысымен жабылды. Брюс Джой бұрыннан Альберт алаңында Джон Брайттың мүсінін жасаған еді, ал Хейвуд ескерткішін қадағалаушы комитет Хейвудтың мүсіні Брайттың мүсінімен үйлесетініне сенді. Мүсін 1894 жылдың желтоқсанында ашылды және оған "өмірі қоғамдық игілікке арналған" деген жазу ойылды.