Кіріспе
Вильгельм фон Тегеттофф (23 желтоқсан 1827 – 7 сәуір 1871) – австриялық адмирал. Ол 1864 жылғы екінші Шлезвиг соғысы және 1866 жылғы австро-пруссия соғысы кезінде Солтүстік теңіз флотына басшылық етті. Кейбір австриялық тарихшылар оны 19 ғасырдың ең дамыған теңіз офицерлерінің бірі деп есептейді, оның тактикалық тапқырлығы, басқару қабілеті және шабыттандырарлық көшбасшылығының арқасында.
Wilhelm von Tegetthoff (23 December 18277 April 1871) was an Austrian admiral. He commanded the fleet of the North Sea during the Second Schleswig War of 1864, and the Austro Prussian War of 1866. He is often considered by some Austrian historians to be one of the most adept naval officers of the 19th century, due to his tactical inventiveness, sense of command, and inspirational leadership.
Ерте өмір және мансап
Тегетхофф 1827 жылғы 23 желтоқсанда Австрия империясының Марибор қаласында (қазіргі Марибор, Словения) дүниеге келді. Ол Австрия армиясының оберстлейтенанті Карл фон Тегетхоффтың ұлы болды. Анасының жағынан ол 1851-1861 жылдар аралығында Вена қаласының мэрі Иоганн Каспар Фрайхерр фон Зейлермен туыс болды. 1840 жылы Тегетхофф Венециядағы теңіз академиясына (Marinecollegium) қабылданды. 1845 жылғы 23 шілдеде ол Seekadett (теңіз кадеті) болды және 1848/49 жылдардағы Венеция көтерілісінің куәсі болды. 1849 жылғы 16 сәуірде академияны бітіргеннен кейін офицерлік шен алды және 1849 жылдың мамыр айынан тамыз айына дейін Венецияны блокадалауға қатысты. Тегетхофф 1851 жылғы 16 маусымда фрегатенлейтенант, ал 1852 жылғы 16 қарашада линиеншиффлейтенант шеніне көтерілді. 1854 жылы Тегетхофф өзінің алғашқы командасын – «Элизабет» атты теңіз шкунасын алды. Бұл Австрия теңіз күштерінің бу күшіне белсенді түрде өту кезеңі болатын, және ол осы өзгерісті ынталы түрде қолдады. 1855 жылы ол Крым соғысы кезінде Дунайдың Сулина саласын күзеткен «Таурус» бу кемесінің командирі болып тағайындалды. Осы қызметінің арқасында ол 1850 жылдан бері танысқан Австрияның архигерцогы Фердинанд Максимилианның, сондай-ақ теңіз күштерінің жоғары қолбасшысы (Oberkommandant der Marine) оң пікірін алды. 1857 жылы корветтенкапитан (Korvettenkapitän) шеніне көтерілген Тегетхофф Қызыл теңізге және Сокотра аралына ғылыми экспедицияға қатысты. Ерекше дипломатиялық және ұйымдастыру қабілеттерін көрсеткендіктен, 1857 жылдың желтоқсан айында штаб офицері болып тағайындалды. 1858 жылы ол Марокко жағалауындағы жаңа бұрандалы корвет «Эрцгерцог Фридрих» кемесінің командирі болды, ол кезде аймақта тәртіпсіздік орнаған еді. 1859 жылғы итальяндық науқанда австриялықтар Адриатика теңізінде француз флотына қарсы тұра алмады. Бейбітшілік орнағаннан кейін Тегетхофф Фердинанд Максимилианды, болашақта Мексиканың Максимилиан I императоры болатын, 1859/60 жылдары Бразилияға, император Педро II-ні кездесуге аттандырды. 1860 жылғы 27 сәуірде фрегатенкапитан, ал 1861 жылғы 23 қарашада линиеншиффкапитан шеніне көтерілді. 1862 жылы ол Левант эскадрильясының командирі болып тағайындалды. Осы қызметінде ол король Отто I-ді құлатқан грек революциясын және Сириядағы батысқа қарсы қозғалыстарды бақылады.
Екінші Шлезвиг соғысы
Екінші Шлезвиг соғысы кезінде Тегетхофқа 1864 жылдың ақпан айында коммодор ретінде кішкентай австриялық эскадрильяға қолбасшылық тапсырылды. Эскадрилья Солтүстік теңізге жол тартты, мақсаты – солтүстік неміс порттарын блокадалап отырған күшті дания теңіз күштеріне қарсы әлсіз пруссия теңіз күштерін қолдау болды. Хелиголанд шайқасында ол Эдуард Сюэнсон басқарған дания эскадрильясымен шайқасты. Шайқас барысында Тегетхофтың флагманы – «Шварценберг» винтті фрегаты, даниялық «Нильс Юэль» және «Йилланд» фрегаттарымен жақын арадағы артиллериялық атыста өртенді. Бұл шайқас Тегетхоф үшін тактикалық жеңіліс болғанымен, ол өзінің басты мақсатына жетті. Дания эскадрильясы көп ұзамай Копенгагенге қайтарылып, Эльба және Везер порттарының блокадасы алынды. Тегетхофтың телеграф арқылы жіберген хабарына император Франц Иосиф I 1864 жылдың 12 мамырында жауап берді, оны контр-адмирал (дербес адмирал) шеніне көтеріп, «Темір Тақ» орденімен марапаттады.
Жеті апталық соғыс
Тегеттхофф 1866 жылғы 9 мамырда Италияға қарсы Жеті апталық соғысқа дейін Австрияның шайқас флотының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Италия флоты үлкен әрі күшті болғанымен, Тегеттхофф 27 маусымда Анконадағы итальяндық базаны табысты барлаудан кейін онымен шайқасуға шешім қабылдады. 1866 жылдың 20-27 маусымы аралығында соғыстың алғашқы апталарында австриялықтардан жеңіліс көрген итальяндықтар, 1866 жылдың 16 шілдесінде өз флотын Дальмация жағалауындағы Лиссадағы австриялық теңіз базасына қарсы жіберіп, жеңіске жетпек болды. 1866 жылдың 20 шілдесінде таңертең итальяндық флотпен кездескен Тегеттхофф өзінің флотының өрттік күшінің жетіспеушілігін (Rammstoßtaktik) толықтыру үшін итальяндық флоттың орталығына тікелей бағыт алып, кемелерді тарануға ұмтылды. Алайда, итальяндық кемелерден шыққан түтін көрінуді нашарлатты, австриялықтар итальяндық флотты мүлдем байқамады. Айналып келген Тегеттхофф тағы шабуыл жасады, осы жолы екі итальяндық бронекөмкерін өртеп, бірнешеуін зақымдады. Тегеттхоффтың флагманы «Эрцгерцог Фердинанд Макс» итальяндық «Ре д’Италия» бронефрегатын таранып батырғаннан кейін, итальяндық флот келесі күні кері шегінді. Тегеттхофф жеңіспен Пулаға оралды. Дегенмен, оның жеңісі соғыстың барысына елеулі әсер етпеді, себебі Италияның Пруссиямен одағы Пруссияның Австрия-Пруссия соғысындағы жеңісіне байланысты тиімді бейбіт келісімге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Тегеттхофф телеграф арқылы вице-адмирал шеніне көтерілді. Ол бұрынғы Мексика императоры Фердинанд Максимилиан мен бұрынғы Oberkommandant der Marine (Жоғары флот қолбасшысы) вице-адмирал Ханс Бирх Далеруптан құттықтау телеграммаларын алды. Тегеттхофф Әскери Мария Тереза орденінің командирлік кресімен марапатталды және Венаның құрметті азаматы атанды. Лисса жеңісінен кейін Тегеттхофф Франц Иосифтің далматин жағалауының ішкі аймақтарын қосып алуын ұсынды, осылайша аймақты теңіз базаларын дамыту үшін қорғауға болады. Бұл Босния мен Герцеговинаны оккупациялау (1878) және аннексиялау (1908) арқылы іске асырылды, бірақ Тегеттхоффтың өлімінен соң көп жылдар өткеннен кейін. Тегеттхофф 1866/67 жылдары Франция, Ұлыбритания және АҚШ-қа оқу сапары жасады. Мексиканың Бенито Хуарес үкіметі Фердинанд Максимилианды атқаннан кейін Тегеттхофф «Новара» винтті фрегатымен оның денесін Австрияға әкелуге жіберілді, ол 1868 жылдың 16 қаңтарында Триест портына жетті.
Соңғы жылдары
Ол 1865 жылы вице-адмирал Людвиг фон Фауцтың орнына бас әкімшілік лауазымында Marinekommandant болып тағайындалды. 1868 жылдың наурыз айында Тегетхофф жаңа екі монархияның Соғыс министрлігінің Теңіз бөлімінің бастығы (Chef der Marinesektion) қызметін де атқарды. Бас штабтың күшті қарсылығына қарамастан, ол Австрия-Венгрия теңіз күштерінің толық реформасын белсенді түрде жүргізді; оның реформалары 1918 жылы Донау монархиясы құлағанға дейін сақталды. 1868 жылдың 1 сәуірінде Тегетхофф Гегеймрат атағын алды және Херренхаусқа мүше болып сайланды. Тегетхофф 1871 жылдың 7 сәуірінде Венада 43 жасында пневмониядан кенеттен қайтыс болды. Оның қабірі Грац қаласындағы Сент-Леонгард зиратында орналасқан. Оның қызметін Фридрих фон Пёк жалғастырды.