Түркияның Ыстамбұл Жарыс Трассасы

Кіріспе

Түркия, Стамбул қаласындағы жарыс трассасы. Стамбул паркі (İstanbul Park), сондай-ақ Стамбул жарыс алаңы немесе бастапқыда Стамбул отодромы деп белгілі, Түркияның Стамбул қаласының Тузла ауданында орналасқан мотор спорты жарыс трассасы. Герман Тильке жобалаған бұл трасса 2005 жылдың 19-21 тамызында ашылды. Формула-1 бұрынғы бас директоры Берни Экклстоун 2007-2011 жылдар аралығында трассаның басқару құқықтарына ие болған кезде оны «әлемдегі ең жақсы жарыс трассасы» деп атады. Кейін 2012 жылдың қазан айынан 2024 жылдың наурызына дейін трассаны түрік компаниясы Intercity басқарды. 2024 жылдың сәуір айында 30 жылға операциялық құқықтар Can Bilim Eğitim Kurumları A.Ş. компаниясына берілді.

Сипаттама

Түркия Гран-приі Стамбулдың Азия жағындағы Пендик және Тузла аудандарының шекарасында, Стамбулды Анкарамен байланыстыратын O–4 тас жолының солтүстік жағындағы Курткёй қиылысына жақын және O–7 тас жолының оңтүстік жағындағы Стамбул Паркі қиылысына жақын орналасқан. Ол Сабиха Гөкчен халықаралық әуежайының жанында орналасқан және ормандар мен егістік жерлермен қоршалған. Стамбул Паркі жарыс трассасы 2021 жылғы Формула-1 маусымында сағат тіліне қарсы бағытта жүретін жеті трассаның бірі болды, ал қалғандары: Имола трассасы (Эмилия-Романья Гран-приі үшін пайдаланылды), Баку қалалық трассасы (Әзербайжан Гран-приі үшін пайдаланылды), Америка трассасы (АҚШ Гран-приі үшін пайдаланылды), Интерлагос трассасы (Бразилия Гран-приі үшін пайдаланылды), Джидда Корнише трассасы (Сауд Арабиясы Гран-приі үшін пайдаланылды) және Яс Марина трассасы (Абу-Даби Гран-приі үшін пайдаланылды). Бұл ерекше сағат тіліне қарсы орналасу, жүргізушінің мойнына басқа көптеген трассалардағыдан гөрі көбірек күш түсіреді, әсіресе 8-ші бұрылыстағы ұзақ, жоғары жылдамдықты сол жаққа бұрылыста. Трассаның ұзындығы шамамен, орташа ені 15 метрден 14 метрге дейін, ал жалпы ауданы 14 гектардан асады. 14 бұрылысы бар трассаның ең тік бұрылысының радиусы небәрі 5 метрді құрайды. Трасса төрт түрлі биіктік деңгейінен өтеді, ал старт-фиништің түзу сызығы 1000 метрден асады. Трасса шамамен 125 000 көрерменді қабылдай алады. Негізгі трибунада 25 000 орын бар, ал табиғи және уақытша трибуналар тағы 100 000-ға жуық көрерменді қабылдай алады. Паддок ғимараттары екі қабатты құрылымдардан тұрады: бірінші қабаты жарыс командаларына, ал екінші қабаты 5000 орындық қонақжайлылық аймақтарына арналған. Паддоктың әр шетінде 7 қабаттан тұратын екі VIP мұнарасы орналасқан. 8-ші бұрылыс (кейбір жанкүйерлер оны Монцаның Curva Parabolica бұрылысына сілтеме жасай отырып "Diabolica" деп атайды) ерекше қызығушылық тудырды. Бұл бұрылыс төрт шыңы бар жылдам, кең бұрылыс, ол ескі Нюрбургрингтің көп шыңы бар бөліктеріне ұқсас. Көрермендер мен жүргізушілер 8-ші бұрылысты Eau Rouge және 130R сияқты аңызға айналған бұрыштармен салыстырып, әсерлі қалды. Аталған бұрылыс Тилке жасаған кейбір жаңа трасса бұрылыстарының негізі болды, мысалы Америка трассасындағы 17 және 18-ші бұрылыстар, Сочи автодромындағы 3-ші бұрылыс және Будд халықаралық трассасындағы 10-шы және 11-ші бұрылыстар. Бұл бұрылыстағы жоғары жүктемелер трассаның дөңгелектердің тез тозуына беделді екенін көрсетеді. Тағы бір ерекше бұрылыс – 1-ші бұрылыс, ол алдыңғы түзу сызықтан кейін бірден сол жаққа қарай төмен түсетін тік бұрылыс. Кейбір жанкүйерлер бұл бұрылысты WeatherTech Raceway Laguna Seca трассасындағы әйгілі Corkscrew бұрылысына сілтеме жасай отырып, "Түрік Corkscrew" деп атады. 2006 жылғы F1 және MotoGP жарыстарында осы бұрылыста бірнеше оқиғалар орын алды. Үшінші ерекшелігі – артқы түзу сызықтың ортасындағы тік қисық; оның Eau Rouge-қа ұқсастығына байланысты оны әзілде "Faux Rouge" деп атады. Алайда, трассаның сыншылары да бар. Жарыстан кейін Дженсон Баттон трасса апта соңына қарай, әсіресе 8-ші бұрылыста, бұзыла бастағанын айтты, бұл көптеген жүргізушілердің бұрылыстан шығып кетуіне себеп болды. Бұл Герман Тильке жобалаған тағы бір трассаға, Шанхай халықаралық трассасына оралады, ол бұрынғы батпақ жерінде салынғандықтан, кейбір жерлерінде шөгіп барады. Джарно Трулли трассаға жылы сезімдермен қараған жоқ, ол трассаны оқудың оңай екенін және жақсы нәтижеге жетудің көбінесе машинаға, емес жүргізушіге байланысты екенін айтты.

The venue of the Turkish Grand Prix is located in the crossing of boundaries of Pendik and Tuzla districts on the Asian side of Istanbul, close to the junction of Kurtköy on the north side of the O–4 motorway, linking Istanbul to Ankara; and close to the junction of Istanbul Park on the south side of the O–7 motorway. It is near Sabiha Gökçen International Airport and is surrounded by forests and fields. The Istanbul Park racing circuit was one of only seven circuits running anticlockwise in the 2021 Formula One season, the others being the Imola Circuit (used for the Emilia Romagna Grand Prix), the Baku City Circuit (used for the Azerbaijan Grand Prix), Circuit of the Americas (used for the United States Grand Prix), the Interlagos Circuit (used for the Brazilian Grand Prix), the Jeddah Corniche Circuit (used for the Saudi Arabian Grand Prix), and the Yas Marina Circuit (used for the Abu Dhabi Grand Prix). This unusual anti clockwise layout leads to increased strain on the other side of the driver's neck than they would experience at most other circuits, especially through the long high speed left hander at turn 8. The circuit is long, with an average width of ranging from , and covers over With a total of 14 corners, the sharpest with a radius of merely , the circuit runs over four different ground levels with a start/finish straight over in length. The track can hold about 125,000 spectators. The main grandstand has a seating capacity of 25,000 spectators, with natural ground stands and temporary stands allowing for around 100,000 more. The paddock buildings are two level structures; the ground floor reserved for racing teams, the upper floor serving as hospitality areas with 5,000 seats. At each end of the paddock, there are two 7 story VIP towers. Turn 8 (nicknamed "Diabolica" by some in reference to Monza's Curva Parabolica) particularly caught the imagination. The corner is a fast, sweeping corner with four apexes, similar to one of the multi apex sections of the old Nürburgring. Spectators and drivers alike raved about Turn 8, comparing it to legendary corners such as Eau Rouge and 130R. The corner eventually became the basis of some of Tilke's newer track turns, such as turns 17 and 18 at the Circuit of the Americas, turn 3 at the Sochi Autodrom, and Buddh International Circuit's turns 10 to 11. The high loads exerted through this corner contribute to the circuit's reputation for rapid tyre wear. Another notable corner is Turn 1, a sharp downhill left hander immediately after the front straight. This corner has been nicknamed by some as the "Turkish Corkscrew" in reference to the famous Corkscrew at WeatherTech Raceway Laguna Seca. Both the 2006 F1 and MotoGP races at the circuit featured multiple incidents at this corner. A third noteworthy area is the uphill kink in the middle of the back straight; due to its similarity to Eau Rouge, it has been jokingly referred to as "Faux Rouge". The circuit is not, however, without its critics. After qualifying, Jenson Button claimed that the track was getting bumpier as the weekend went on, particularly at Turn 8, which was what caused so many drivers to spin off. This harks back to another circuit designed by Hermann Tilke, Shanghai International Circuit, which is said to be sinking in places because it was built on the site of a former swamp. Jarno Trulli was notable for his lukewarm feeling towards the circuit, saying that he felt the circuit was easy to learn, and that good performance was down more to the car than the driver.

Формула бірінші

Түркияның алғашқы Гран-приі 2005 жылы өтті. Қаржылық келіспеушіліктерге байланысты соңғы Түркия Гран-приі 2011 жылы өтті, бұл оқиға кем дегенде 2021 жылға дейін жалғасады деген бұрынғы хабарларға қарамастан. Стамбул паркі 2021 жылғы Формула-1 әлем чемпионатында жойылған Канада Гран-приінің орнын алмастыруға жоспарланған еді. Бірақ, Ұлыбритания үкіметінің елге қатысты COVID-19 саяхат шектеулері салдарынан ол мерзімізсіз кешіктірілді және оның орнына Штирия Гран-приі қосылды. Кейін, жойылған Сингапур Гран-приінің орнына ол 2021 жылғы күнтізбеге қайта енгізілді.

GP2

2006 жылы GP2 жарысының жеңімпазы Нельсон Пике-младший атанды, бірақ нағыз күрес Льюис Хэмилтонмен болды. Ол жарыстың басында бұрылып, екінші орыннан 16-шы орынға түсіп кетті. Алайда, ол керемет озу амалдары арқасында қайтадан көтеріліп, екінші орында аяқтады. 2009 жылы жарысты 15 пилот аяқтады, ал 11 пилот жарысқа қатыспады деп тіркелмеді. Жеңімпаз – Barwa Addax командасының ресейлік пилоты Виталий Петров, ол 29 ұпаймен чемпионат кестесінде екінші орынға көтерілді, 18 ұпайлы Жером д'Амброзиодан озып кетті. Жарыстан шығып қалған Петровтың командаласы Ромен Грожан 31 ұпаймен біріншілікте көш бастады. Super Nova Racing командасының италияндық пилоты Лука Филиппи және Durango командасының Давид Вальсекки жарыста екінші және үшінші орындарды иеленді.

MotoGP-де

MotoGP 2005 жылдан 2007 жылға дейін үш жыл бойы Стамбул паркі трассасында жарыс өткізді. Марко Меландри 2005 және 2006 жылдары жарыстарды жеңіп алды, ал 2007 жылғы жарысты Кейси Стонер жеңді. 2007 жылы бұл трассаны Formula One-ның бұрынғы бас директоры Берни Экклстоун сатып алғаннан кейін, ол 2008 жылғы күнтізбеден шығарылды.

Басқа автоспорттық жарыстар

2012 жылғы FIA Еуропалық жүк көлігі жарыстары чемпионатының бірінші кезеңі 2012 жылдың 13 мамырында Стамбул паркінде өтті. 2013 жылы бұл трассада Супербайк әлем чемпионаты өтті. FIA World Rallycross Championship 2014 және 2015 жылдары Стамбул паркінде Түркияның World RX ралликросс турнирін ұйымдастырды, бұл үшін 12, 13 және 14-ші бұрыстардың сыртындағы аймақ пайдаланылды.

Айналма жазбалары

Қазіргі трассаның ресми айналым рекорды 1:24.770-ті құрайды, оны 2005 жылғы Түркия Гран-приі кезінде Хуан Пабло Монтойя орнатты. Ал ресми емес рекорд 1:22.868 болып табылады, оны 2021 жылғы Түркия Гран-присінің іріктеу кезеңінде Льюис Хэмилтон орнатты. 2014 жылдың қараша айындағы жағдай бойынша, Стамбул паркідегі ең жылдам ресми жарыс рекорды:

Категория Уақыты Жүргізуші Көлік Шарасы Гран-при Трассасы: 5.338 км (2005 – қазіргі)
Формула 1 1:24.770 Хуан Пабло Монтойя McLaren MP4 20 2005 Түркия Гран-приі
GP2 1:33.482 Андреас Зубер Dallara GP2/08 2008 Стамбул GP2 сериясы
LMP1 1:41.281 Эммануэль Коллард Pescarolo C60 Hybrid 2006 1000 км Стамбул
Формула Renault 3.5 1:41.342 Пастор Мальдонадо Dallara T05 2006 Стамбул Формула Renault 3.5 сериясы
LMP2 1:43.031 Томаш Костка Lola B02/50 2006 Стамбул F3000 Masters
GP3 1:47.227 Андреа Кальдарелли Dallara GP3/10 2011 Стамбул GP3 сериясы
GT1 (GTS) 1:49.469 Дани Клос Tatuus FR2000 2006 Стамбул Eurocup Formula Renault 2.0
GT2 1:55.658 Майк Рокенфеллер Porsche 911 (996) GT3 RSR 2005 FIA GT Istanbul 2 Hours
World SBK 1:55.673 Том Сайкс Kawasaki ZX 10R 2013 Стамбул World SBK турындасы
250cc 1:57.595 Дани Педроса Honda RS250R 2005 Түркия мотоцикл Гран-приі
Porsche Carrera Cup 1:58.612 Яап ван Лаген Porsche 911 (997) GT3 Cup 2008 Стамбул Porsche Supercup турындасы
World SSP 1:59.157 Сэм Лоуэс Yamaha YZF R6 2013 Стамбул World SSP турындасы
DTM 2:00.130 Мика Хаккинен Mercedes Benz AMG C Class 2005 Стамбул DTM турындасы
Ferrari Challenge 2:00.718 Дарио Касо Ferrari 458 Challenge Evo 2014 Стамбул Ferrari Challenge Europe турындасы
Eurocup Mégane Trophy 2:02.560 Сезар Кампанисо Renault Mégane Renault Sport 2006 Стамбул Eurocup Mégane Trophy турындасы
125cc 2:03.825 Жоан Оливе Aprilia RS125R 2006 Түркия мотоцикл Гран-приі
Super 2000 2:05.771 Габриэле Таркуини Alfa Romeo 156 WTCC 2005 FIA WTCC Race of Turkey
Formula Alfa 2:07.676 Торнике Кикнавелидзе AKKS Formula Alfa 2014 Стамбул Formula Alfa турындасы