Генри Фергусон: Ирландиялық инженер және авиатор

Кіріспе

Ирландиялық инженер және өнертапқыш (1884–1960)

Генри Джордж Фергюсон (4 қараша 1884 – 25 қазан 1960) – британдық механик және өнертапқыш. Ол қазіргі заманғы ауыл шаруашылығы тракторын және оның үш нүктелі байланыс жүйесін дамытудағы рөлімен, Ирландияда өз ұшағын жасап, ұшырған алғашқы адам болғанымен және алғашқы төрт дөңгелекті «Формула-1» машинасы – Фергюсон P99-ды құрастырғанымен танымал. Бүгінде оның есімі «Мэсси Фергюсон» компаниясының атында мәңгілікке сақталған.

Ерте өмір

Фергюсон Ирландияның Даун графтығындағы Дромор маңындағы Гроуэллде фермердің ұлы болып дүниеге келді. 1902 жылы Фергюсон ағасы Джо (Джозеф Белл Фергюсон) велосипед пен автомобиль жөндеу бизнесінде жұмыс істеді. Механик болып жұмыс істеген кезде ол авиацияға қызығушылық танытып, шетелдегі авиашоуларға барып қайтты. 1904 жылы ол мотоциклмен жарысуды бастады.

Әуе қатынасы

20-шы ғасырда жас Гарри Фергюсон жаңадан пайда болған адам күшімен ұшу технологиясына қызығушылық танытты, әсіресе 1903 жылы АҚШ-тың Солтүстік Каролина штатында алғашқы ұшақ ұшуын жасаған американдық авиацияның негізін қалаушылар Райт ағайындыларының ерліктеріне. Ұлыбританияда адам күшімен ұшуды алғаш рет іске асырған адам 1908 жылдың маусым айында Альлиот Вердон Роу болды, ол өзі жасаған ұшақты ұшырды, бірақ Ирландияда мұндай жетістік әлі тіркелмеген еді. Фергюсон ұшу механикасына қызығушылық танытып, бірнеше әуе көрмесіне, соның ішінде 1909 жылы Блэкпул мен Реймсте өткен көрмелерге қатысты, онда ол алғашқы ұшақтардың дизайнын жазып алды. Гарри өзінің ағасын Белфасттағы шеберханасында ұшақ құрастыруға көндірді. Гарридің жазбалары негізінде олар Фергюсон монопланының дизайнын жасады. Көптеген өзгерістер мен жақсартулардан кейін олар жаңа ұшағын машинаға тіркеп, Белфаст көшелері арқылы Хиллсборо паркіне дейін сүйреп әкеліп, алғашқы ұшуға дайындалды. Алғашқыда олардың жолын винт бұзылысы тоқтатты, бірақ ұшаққа техникалық өзгерістер енгізуді жалғастырды. Жаман ауа райы салдарынан шамамен бір аптаға кешіккеннен кейін Фергюсон монопланы 1909 жылдың 31 желтоқсанында Хиллсбородан ұшып қозғалды. Олар тракторға қосылатын құралды бірге біріктіру әдістерін талқылады (құралды тіркеме ретінде сүйреудің орнына). 1920 және 1921 жылдары Фергюсон Корк және Дирборндағы Фордсон тракторларында үш нүктелі байланыстың алғашқы үлгілерін көрсетті. Фергюсон мен Генри Форд Фордсон тракторларына Фергюсон жүйесін зауытта орнату мүмкіндігін талқылады, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. Ол кезде бұл байланыс механикалық түрде жүзеге асырылды. Фергюсон және оның ұзақ жылдар бойы серіктес болған әріптестері, оның ішінде Вилли Сэндс және Арчи Грир, көп ұзамай гидравликалық нұсқасын жасады, ол 1926 жылы патенттелді. Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін Фергюсон Эбер және Джордж Шерманмен бірге Фергюсон Шерман компаниясын құрды. Жаңа кәсіпорын "F" тракторына арналған патенттелген "Дюплекс" тіреу жүйесін қамтитын Фергюсон жыртылысын өндірді. Бірнеше жылдық дамудан кейін Фергюсоннің үш нүктелі байланыстың жаңа гидравликалық нұсқасы алғаш рет оның прототипі – Фергюсоннің қара тракторында немесе Гарри оны "ирланд тракторы" деп атағандай, қазір Лондонның Кенсингтон ауданындағы Ғылым мұражайында сақталып тұр. "Қара" трактордың өндіріс үлгісі 1936 жылдың мамыр айында Хаддерсфилдтегі Дэвид Браун зауыттарының бірінде жасалды және Фергюсон Модель A тракторы деп аталды. Фергюсоннің мүдделері Дэвид Браунның ұлымен біріктіріліп, Фергюсон Браун компаниясы құрылды. 1938 жылдың қазан айында Фергюсон өзінің соңғы тракторын Генри Фордқа Дирборнда көрсетті, олар танымал "қол алысу келісіміне" қол қойды. Фергюсон өзінің соңғы патенттерін, Фергюсон тракторының болашақ жетістіктерін қамтитын және 1939 жылдың 29 маусымында әлемге таныстырылған Форд Фергюсон 9N-ге әкелген патенттерін алып келді. 1938 жылғы келісім бойынша Фергюсон тракторы Ұлыбританияда Ford Ltd компаниясының Дагенхамдағы зауытында да шығарылуы тиіс еді, бірақ Ford компаниясы Дагенхамда толық бақылауға ие болған жоқ, және Ford Ltd АҚШ-та жасалған 9N/2N тракторларын импорттағанмен, Дагенхамда ешқандай трактор жасалмады. Генри Форд II, Фордтың немересі, Фергюсонмен сәтті келіссөздер жүргізе алмағаннан кейін 1947 жылдың 30 маусымында қол алысу келісімін тоқтатты, бірақ Фергюсонның өнертабыстарын қамтитын 8N тракторын өндіруді жалғастырды, олардың барлық патенттері әлі толыққанды қолданылу мерзімі бітпеген еді, ал Фергюсон Солтүстік Америкада сатуға тракторы болмай қалды. Фергюсонның реакциясы – оның бизнесіне келтірілген зиянды өтеу және Фордтың оның дизайнын заңсыз пайдаланғаны үшін талап арыз беру болды. Сот ісі 1952 жылдың сәуір айында соттан тыс келісіммен аяқталды, нәтижесінде 9 миллион доллардан астам сома төленді. Сот ісіне кеткен шығын оның шамамен жартысын құрады, сонымен қатар, үлкен стресс пен денсаулығының нашарлауына себеп болды. 1952 жылға қарай Фергюсонның маңызды патенттерінің көпшілігінің қолданылу мерзімі бітті, бұл Генри Форд II-ге бұл жағдай Фордтың қызметін тым шектемеді деп мәлімдеуге мүмкіндік берді. Осыдан кейін әлемдегі барлық трактор өндірушілер Фергюсонның өнертабыстарын пайдалана алды, олар оны тиісінше қолданды. Бір жылдан кейін Фергюсон Massey Harris компаниясымен бірігіп, Massey Harris Ferguson Co., кейін Massey Ferguson компаниясын құрды.

In the 1900s the young Harry Ferguson became fascinated with the newly emerging technology of powered human flight and particularly with the exploits of the Wright brothers, the American aviation pioneers who made the first plane flight in 1903 in North Carolina, USA. The first person to accomplish powered flight in the UK was Alliot Verdon Roe in June 1908, who also flew an aeroplane of his own design, but this had not yet been achieved in Ireland. Ferguson began to develop a keen interest in the mechanics of flying and travelled to several air shows, including exhibitions in 1909 at Blackpool and Rheims where he took notes of the design of early aircraft. Harry convinced his brother that they should attempt to build an aircraft at their Belfast workshop and working from Harry's notes, they worked on the design of a plane, the Ferguson monoplane. After making many changes and improvements, they transported their new aircraft by towing it behind a car through the streets of Belfast up to Hillsborough Park to make their first attempt at flight. They were at first thwarted by propeller trouble but continued to make technical alterations to the plane. After a delay of nearly a week caused by bad weather, the Ferguson monoplane finally took off from Hillsborough on 31 December 1909. They discussed methods of hitching the implement to the tractor to make them a unit (as opposed to towing the implement like a trailer). In 1920 and 1921 Ferguson demonstrated early versions of his three point linkage on Fordsons at Cork and at Dearborn. Ferguson and Henry Ford discussed putting the Ferguson System of hitch and implements onto Fordson tractors at the factory, but no deal was struck. At the time the hitch was mechanical. Ferguson and his team of longtime colleagues, including Willie Sands and Archie Greer, soon developed a hydraulic version, which was patented in 1926. After one or two false starts, Ferguson eventually founded the Ferguson Sherman Inc., with Eber and George Sherman. The new enterprise manufactured the Ferguson plough incorporating the patented "Duplex" hitch system mainly intended for the Fordson "F" tractor. Following several more years of development, Ferguson's new hydraulic version of the three point linkage was first seen on his prototype Ferguson black tractor or 'Irish tractor' as Harry called it, now in the Science Museum, Kensington, London. A production version of the "Black" was introduced in May 1936, made at one of the David Brown factories in Huddersfield, Yorkshire, and designated Ferguson Model A tractor. Ferguson's interests were merged with those of David Brown junior to create the Ferguson Brown Company. In October 1938, Ferguson demonstrated his latest tractor to Henry Ford at Dearborn, and they made the famous "handshake agreement". Ferguson took with him his latest patents covering future improvements to the Ferguson tractor and it is these that led to the Ford Ferguson 9N introduced to the world on 29 June 1939. The 1938 agreement intended that the Ferguson tractor should also be made in the UK at the Ford Ltd factory at Dagenham, Essex but Ford did not have full control at Dagenham and, while Ford Ltd did import US made 9N/2Ns, Dagenham did not make any. Henry Ford II, Ford's grandson, ended the handshake agreement on 30 June 1947, following unsuccessful negotiations with Ferguson, but continued to produce a tractor, the 8N, incorporating Ferguson's inventions, the patents on almost all of which had not yet expired, and Ferguson was left without a tractor to sell in North America. Ferguson's reaction was a lawsuit demanding compensation for damage to his business and for Ford's illegal use of his designs. The case was settled out of court in April 1952 for just over $9 million. The court case cost him about half of that and a great deal of stress and ill health. By 1952, most of the important Ferguson patents had expired, and this allowed Henry Ford II to claim that the case had not restricted Ford's activities too much. It follows that all the world's other tractor manufacturers could also use Ferguson's inventions, which they duly did. A year later Ferguson merged with Massey Harris to become Massey Harris Ferguson Co., later Massey Ferguson.

Standard Motor компаниясы

Дагенхэм тракторларды жасауға сәтсіздікке ұшыраған соң, Гарри Фергюсон Standard Motor Company компаниясының сэр Джон Блэкпен Ковентридегі Баннер-Лейн қару-жарақ зауытын қайта жабдықтау туралы келісім жасады. Фергюсонның ең соңғы тракторы TE20-ның өндірісі 1946 жылдың күзінде басталды, ал 1947 жылдың соңына дейін 20 800-ден астам TE тракторы жасалды. Фергюсонның АҚШ-тағы сату көлемін арттыру үшін мыңдаған TE тракторлары Англиядан тасымалданды.

Гарри Фергюсон компаниясы

АҚШ нұсқасы, TO20, 1948 жылдың қазан айында Гарри Фергюсон Inc. компаниясына тиесілі жаңа зауытта өндіріле бастады, ал Ұлыбританиядағы зауыт әлемнің қалған бөлігін қамтамасыз етуді жалғастырды. Фергюсонның зерттеу бөлімі түрлі автомобильдер мен тракторларды, соның ішінде алғашқы Формула 1 торт дөңгелекті көлігін (Фергюсон Research Ltd қараңыз) әзірледі.

Төрт дөңгелекті қозғалтқыш жүйелері

Фергюсон формуласы барлық дөңгелектерді басқару жүйесі Гарри Фергюсон Research Ltd компаниясымен әзірленді, ол Гарри Фергюсонның Dixon Rolt Developments компаниясын сатып алған кезде құрылған. Бұл компанияны екі жарыс жүргізуші, Тони Ролт және Фред Диксон құрды, олардың мақсаты төрт дөңгелекті жетекпен жабдықталған, өте қауіпсіз отбасылық автомобиль жасау болатын. Ролт басқарушы директор болып тағайындалды және Диксон мен Ролттың үйлеріне жақын, Суррейдегі Редхиллде жаңа ғимараттар табылды. Фергюсонның инвестициясы компанияға зерттеу машиналарының сериясын шығаруға мүмкіндік берді, бұл жүйе автомобильге төрт дөңгелекті жетекті тұрақты түрде қосуға және сүйреуді жоғалтқанда, дөңгелектер сырғана бастағанда автоматты түрде басқаруға мүмкіндік берді. Бұл, мысалы, Land Rover сияқты көліктердегідей, қатты жолдарда қолданылмады. Фергюсон бұл автомобильдерді өз тракторлары сияқты, ірі автокөлік өндірушілер лицензиясы бойынша жасауды жоспарлады. Алайда, өнеркәсіпті көндіру мүмкін болмады және Фергюсон 1960 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның күйеу баласы Тони Шелдон төрағалыққа өтіп, компанияның бағытын өзгертті. Олар енді өндірушілер өздерінің стандартты өндіріс машиналарын жабдықтауға болатын төрт дөңгелекті жетек жүйелерін жасады. Бұл бастапқыда Фергюсон принципі деп аталды. Идеяларды насихаттау үшін компания компанияның жобалық нөмірімен – P99 – белгіленген Фергюсон Климакс Гран-при машинасының прототипін жасады. Стерлинг Мосс басқарған бұл машина 1961 жылғы Олтон Парк Алтын кубогын жеңіп алды, төрт дөңгелекті жетекпен жарыста жеңіске жеткен жалғыз Гран-при машинасы болды. Фергюсон принципін қабылдаған жалғыз автокөлік компаниясы – Jensen Motors. Ол Jensen FF машинасына орнатылған кезде жүйенің атауы Фергюсон формуласы деп өзгертілді. Америка автоөнеркәсібін Фергюсон формуласын қабылдауға көндіру үшін бірнеше Ford Mustang машиналары түрлендірілді, бірақ Ford немесе басқа АҚШ өндірушілері оны қолдамады. Бір Mustang машинасы Флоридадағы Тампа Бэй автомузейінде сақталады. Әртүрлі британдық полиция күштерінің пайдалануы үшін жиырма екі Ford Zephyr V6 MkIV седаны төрт дөңгелекті жетекпен жабдықталды. Олар осы үлкен автомобильдердің барлық ауа райындағы басқарылуын едәуір жақсартты, бірақ оларды жасау және пайдалану қымбат болды. GKN компаниясы Фергюсон формуласының компоненттерін өте төмен бағамен өндіруге лицензия алғаннан кейін, төрт дөңгелекті Ford Capri жасалуы мүмкін болды, бірақ жоспар іске аспады. Фергюсонның төрт дөңгелекті жетегімен жабдықталған тағы екі Гран-при машинасы салынды: 1964 жылғы BRM P67 және 1967 жылғы Matra MS84. Алайда, екі машинаның да көрсеткіштері екі дөңгелекті әріптестерінен нашар болды. Бірқатар автомобильдер төрт дөңгелекті жетекке түрлендірілді, соның ішінде екі Triumph Stag, екі Triumph 2.5Pi универсал және Reliant Scimitar GTE. Бірақ автокөлік өнеркәсібі қызығушылық танытпады. 1971 жылы, жиырма жылдан астам уақыт бойы күткен нәтижелерге қол жеткізе алмағаннан кейін, Тони Шелдон шығындарды тоқтатып, Гарри Фергюсон зерттеу орталығын жапты. Алайда Тони Ролт зерттеуді жалғастыруға тұрарлық деп санайтын, әсіресе өндіріс шығындарын төмендететін жаңа Viscous Control блогы әзірленгендіктен. Тони Шелдонның қолдауымен ол 1971 жылы FF Developments Ltd компаниясын құрды.

The Ferguson Formula for all wheel control was developed by Harry Ferguson Research Ltd, a company formed by Harry Ferguson when he acquired Dixon Rolt Developments, a company set up by two racing drivers, Tony Rolt and Fred Dixon, whose aim was to make a super safe family car with four wheel drive. Rolt was made Managing Director and new premises were found in Redhill, Surrey, close to both Dixon’s and Rolt’s homes. Ferguson’s investment enabled the company to produce a series of research vehicles with a system that allowed the car to be run with four wheel drive permanently engaged and automatically controlled whenever traction was lost and wheels began to slip, unlike such vehicles like Land Rover, the system of which could not be used on hard roads. Ferguson intended these cars to be license built by a major motor manufacturer, as his tractors had been. However, the industry proved impossible to convince and when Ferguson died in 1960, his son in law, Tony Sheldon took over the chairmanship and changed the company’s approach, developing instead four wheel drive systems that manufacturers could fit in their standard production vehicles. This became known at first as the Ferguson Principle. To promote the ideas, the company built the Ferguson Climax Grand Prix car, known as “P99” from its company project number. In the hands of Stirling Moss, it won the 1961 Oulton Park Gold Cup, becoming the only four wheel drive grand prix car to win a race. The only motor company to adopt the Ferguson Principle was Jensen Motors and when it was fitted to the Jensen FF, the system’s name was changed to the Ferguson Formula. In an attempt to persuade the American auto industry to adopt the Ferguson Formula, a number of Ford Mustangs were converted, but neither Ford nor any other US maker took it up. One Mustang can be seen in the Tampa Bay Auto Museum in Florida. A series of twenty two Ford Zephyr V6 MkIV saloons were fitted with four wheel drive for use by various British police forces and although they made a huge improvement to the handling of these large cars in all weathers, they were expensive to build and run. When GKN took out a licence to build Ferguson Formula components at greatly reduced costs, it looked likely that a four wheel drive Ford Capri might be made, but the plan fell through. Two other Grand Prix cars were built with Ferguson four wheel drive. They were the BRM P67 of 1964 and the Matra MS84 of 1967, but the performance of both cars was inferior to their two wheel drive counterparts. A number of cars were converted to four wheel drive, including two Triumph Stags, two Triumph 2.5Pi estate cars and a Reliant Scimitar GTE, but the motor industry failed to show any interest. In 1971, after more than twenty years of trying and not achieving the results that were expected, Tony Sheldon finally called a halt to the expense and closed Harry Ferguson Research. Tony Rolt, however, felt the research was worth continuing, especially as a new Viscous Control unit had been developed that would reduce manufacturing costs, had been developed. With Tony Sheldon’s support, he formed FF Developments Ltd in 1971.

Өлім

Фергюсон 1960 жылы Лоуэр Свеллдегі үйінде барбитураттарға шамадан тыс доза ішіп қайтыс болды; сот сараптамасы оның қасақана болған-болмағанын анықтай алмады.

Ескерткіштер мен танылу

Фергюсонды еске алу үшін көк тақта Бельфастағы Донегалл алаңындағы Ольстер Банкі ғимаратына орнатылған, бұл оның бұрынғы көрме залының орны болған. Фергюсонның алғашқы ұшуына арналған граниттен жасалған ескерткіш Ньюкаслдың Солтүстік серуен тас жолында орнатылды. Фергюсон монопланының толық көшірмесі және Фергюсонның алғашқы тракторы мен тырмасы Калтрадағы Ulster Folk and Transport Museum-да көруге болады. 1981 жылы Фергюсон Ирландия Республикасындағы Ирландия почтасы шығарған маркаларда бейнеленді. Солтүстік Ирландияда Danske Bank (бұрынғы Northern Bank) Фергюсонның суреті және Фергюсон тракторы бейнеленген 20 фунт стерлингтік банкноталар шығарады. 2008 жылы Гарри Фергюсонның ескерткіш бағы ресми түрде ашылды, ол Дромарадан сырт, Даун округінде ол тұрған үйдің қарама-қарсысында орналасқан. Бақта Джон Шерлоктың жасаған, Фергюсонның толық мөлшердегі қоладан құйылған мүсіні орнатылған, онда Фергюсон қоршауға сүйеніп тұрып, айналаға қарайды. Бақтар жұртшылыққа ашық. Ольстер университеті 2004 жылдың 18 ақпанында Джорданстаун кампусында Гарри Фергюсонның инженерлік ауылын ашты, бұл Ирландиядағы инженерлік және инновациялық салаға оның қосқан үлесін мойындау мақсатында жасалды. Лондонның Ғылым мұражайында 1935 жылы аяқталған Гарри Фергюсонның прототиптік тракторының бірі ауыл шаруашылығы тарихы көрмесінің бөлігі ретінде қойылған, соның ішінде ауыл шаруашылығы тракторын қолданудағы революциялық өзгерістер мен оның қазіргі заманғы ауыл шаруашылығының дамуына тигізген әсерін көрсететін ақпараттық тақталар да бар.