Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сан-Паулу, Бразилиядағы жарыс
the race in São Paulo, Brazil
Сан-Сильвестр жол жарысы (Corrida Internacional de São Silvestre) – ұзақ қашықтыққа жүгіру шарасы, Бразилиядағы ең көне және ең беделді көше жарысы. Латын Америкасының жеңіл атлетикасындағы маңызды халықаралық шара саналатын бұл бразилиялық жарыс жыл сайын 31 желтоқсанда Сан-Паулу қаласында өтеді. Бұл күн – Киелі Сильвестр күні, себебі бұл күні Рим папасы болған католик әулиесі христиан дәуірінің 4-ші ғасырында қайтыс болған. Сан-Паулудағы жарыс бастапқыда «марафон» деп аталған, бірақ жылдар бойы ұзақтығы өзгерген жарыстың трассасы ешқашан толық марафонға жете қойған жоқ. Сондықтан ұйымдастырушылар ақырында «марафон» терминін қолдануын тоқтатып, шараны «жарыс», «халықаралық жарыс» немесе «жол жарысы» деп атауға көшкен. Номенклатурадағы өзгеріске ұйым тарапынан ресми түрде қатысу болған жоқ, соның салдарынан көптеген, тіпті кейбір БАҚ өкілдері де шара туралы айтқанда «Сан-Сильвестр марафоны» терминін қолдануда. Оның трассасы ұзақтығы жағынан марафонның жартысынан да кем, бірақ жарысты Бразилия жазының күшті ыстығы және спортшылардың еңсеруі тиіс географиялық кедергілер қиындатады. Португалиядағы Амадора, Порто және Фуншал қаласының айналасындағы жарыс (Corrida de São Silvestre), Италиядағы Кальдерара-ди-Рено (Maratona di San Silvestro) және Болцано (BOclassic), сондай-ақ Испаниядағы Мадрид (San Silvestre Vallecana) сияқты бірнеше басқа да қалалар жыл соңындағы желтоқсан айында Сан-Сильвестр жол жарыстарын немесе марафондарды ұйымдастырады.
The Saint Silvester Road Race (Corrida Internacional de São Silvestre) is a long distance running event, the oldest and most prestigious street race in Brazil. Regarded as the main international event in Latin American athletics, the Brazilian competition is held yearly in the city of São Paulo on December 31. This day is Saint Silvester's Day, as it is the day in which the Catholic saint, who was a Pope, died in the 4th century of the Christian Era. São Paulo's race was originally known as a "marathon", although the course of the race, whose length has varied considerably over the years, was never that of a full marathon. Because of that, the organization eventually dropped the term "marathon", starting to refer to the event as a "race", "international race" or "road race". There was never an official effort on the part of the organization to address the change in the nomenclature, which causes many, including some media outlets, to continue using the term "Saint Silvester Marathon" when referring to the event. Its course is only long, less than half the length of a marathon but the race is made more difficult by the intense heat of the Brazilian summer and the geographical obstacles that have to be surmounted by the athletes. Several other places like Amadora, Porto and Volta à cidade do Funchal in Portugal (Corrida de São Silvestre), Calderara di Reno (Maratona di San Silvestro) and Bolzano (BOclassic) in Italy, and Madrid in Spain (San Silvestre Vallecana), organize yearly Saint Silvester road races or marathons every late December.
Тарих
Каспер Либеро, XX ғасырдың басындағы Бразилияның "медиа миллионері", жарыс идеясын алғаш рет ұсынған адам ретінде танылады. Ол оны газетін насихаттау құралы ретінде пайдаланды. 1928 жылы, жарыстың төртінші өткізілісінде, ол елдегі алғашқы спорт газеттерінің бірі – «Газета Эспортива» (Спорттық газет) газетін құрды, ол жарыстың ресми ұйымдастырушысы және демеушісі болды. Жарыс осы спорт газетінің басты жарнамалық құралы болуға тиіс болды. Жарыс алғаш рет 1925 жылдың 31 желтоқсанында өтті және 2020 жылға дейін, тіпті Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде де тоқтатылған жоқ. Бастапқыда бұл жарысқа тек ер адамдар қатысуға рұқсат етілді және қатысушылар Сан-Паулу қаласының азаматтарымен шектелді. Кейінгі жылдары елдің басқа аймақтарынан да жүгірушілер қатыса бастады, бірақ 1941 жылға дейін Сан-Паулу қаласынан емес, Бразилияның тағы бір штаты – Минас-Жерайс штатынан келген Хосе Тибурсио дос Сантос жарыста жеңіске жетті. Ол кезде шетелдік азаматтарға қатысуға рұқсат берілмеді. Бұл басқа елдерден келген спортшылардың қатыса алмайтынын білдірді, бірақ Сан-Паулу қаласында тұратын шетелдіктер (иммигранттар) тіркеле алды. Осы себепті итальяндық Гейтор Бласи 1947 жылға дейін жарыста жеңіске жеткен жалғыз шетелдік болды. 1945 жылы шетелдік жүгірушілерге қатысуға мүмкіндік берілді. Алғашқы халықаралық жарысқа Оңтүстік Америкадан шақырылған жүгірушілер ғана қатысты, бірақ алғашқы екі «халықаралық жарыстың» сәттілігі жарысты ұйымдастырушыларды 1947 жылы жарысты әлемнің қалған бөлігіне ашуға итерді. Сол жылы 34 жыл бойы бразилиялық ер адамдардың ешқайсысы жеңіске жете алмады, 1980 жылы Пернамбуку штатынан келген Хосе Жоао да Силва жеңіске жетті (ол 1985 жылы да осы жетістігін қайталады). Бұл жарыс 1975 жылға дейін тек ерлер арасында ғана өткізілді, содан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы сол жылы Халықаралық әйелдер жылы деп жариялады. Осы оқиғаның құрметіне жарысты ұйымдастырушылар алғаш рет әйелдер арасында жарыс өткізді. Әйелдер жарысы ашық жарыс ретінде басталды және бразилиялық жүгірушінің алғашқы жеңісі тек оның жиырмасыншы өткізілісінде (1995 жылы) Кармен Оливейраның жеңісімен келді. 1982 жылдың 31 желтоқсанынан бастап Rede Globo телеарнасы TV Gazeta телеарнасымен бірлесіп, бүкіл Бразилияға спутниктік байланыс арқылы жарысты көрсетуге басталды. 1993 жылдан бері негізгі жарыстан бірнеше күн бұрын балалар үшін қысқа жарыс өткізіледі («Сан Сильвестринья» немесе «Кішкентай Сент Сильвестр» деп аталады – жынысқа қарамастан қатыса алатын жарыс). 1988 жылға дейін жарыс кешкі сағат 23:00-де, Жаңа жылға жақын уақытта өтті, бірақ 1989 жылы жарыс халықаралық жүгіру шарасы ретінде мойындала бастады. Осыған байланысты жарыстың форматы IAAF ережелеріне сәйкес келу үшін өзгертілді. Жарыс уақыты алдымен түстен кейін (әйелдер үшін сағат 15:00-де, ерлер үшін сағат 17:00-де) өзгертілді, жарыс бағыты кері қайтарылды және ерлер мен әйелдер бұрын бірге жүгіргенімен, енді олардың жарыстары бөлек өтті. 1991 жылы жарыстың ұзындығы 15 000 метрге дейін ұзартылды (жарыстың қашықтығы жыл сайын өзгеріп отыратын, әдетте 6,5 км мен 8,8 км аралығында болатын). Бұл ауытқу IAAF марафон және жол жарыстарының ережелері мен талаптарына сәйкес келу үшін түзетуді қажет етті. 2020 жылғы жарыс 2021 жылдың шілдесіне кейінге шегерілді, содан кейін Бразилиядағы COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылды, бұл жарыстың 1925 жылы алғашқы рет өткізілгеннен бергі жылдарда өткізілмеген алғашқы жағдайы болды.
Cásper Líbero, a "media millionaire" of the early 20th century Brazil, is credited with originally coming up with the idea for the race. He used it as a means of promoting his newspaper. In 1928, the year of the race's 4th edition, he founded one of the first sports newspapers of the country, the Gazeta Esportiva (the Sportive Gazette), which then became the race's official organizer and sponsor. The race would be the main advertising element of this sports newspaper. The race was held for the first time on 31 December 1925 and hadn't been interrupted or suspended even once until 2020, not even for the duration of World War II. Originally, it was intended for men only, and participation was restricted to citizens of the city of São Paulo. In the following years, runners from other parts of the country joined the race, but it was not until 1941 that a runner not from the city of São Paulo won the race: José Tibúrcio dos Santos, of Minas Gerais, another Brazilian state. At that time, the event was not yet open to foreign participation. That meant that athletes from other countries could not come in to participate, but foreigners residing in the city of São Paulo (immigrants) were free to enroll. Because of this, Italian Heitor Blasi was the only foreigner to have won the race before 1947. In 1945 the field was opened so that foreign runners could participate. The first international race was restricted to invited runners from South America, but the success of the first two "international events" led race organizers to open the event to the rest of the world in 1947. That year marked the beginning of a 34 year long period during which no Brazilian man won the event, until José João da Silva, from Pernambuco, won in 1980 (he would repeat the feat in 1985). The event would remain a men only affair until 1975, when the United Nations declared that year as the International Year of Women. In commemoration of this, the race organizers held the women's race for the first time. The women's race started as an open event, and the first Brazilian victory would come only in its 20th edition (in 1995), when Carmem Oliveira won. Starting December 31, 1982, Rede Globo began to telecast the road race via satellite to the whole of Brazil, in partnership with TV Gazeta. Since 1993, a shorter race for children is held a few days before the main event (dubbed "São Silvestrinha", or "Little Saint Silvester" – a unisex event). Until 1988, the race took place at the late night hour starting at 23:00, approaching the New Year's, but the year of 1989 the year the race began to be recognized as an international running event saw substantial changes in the race's format, in order to comply with the rules of the IAAF. The time of the race was altered for first afternoon (to 3:00 p. m. for women and 5:00 p. m. for men), the course direction was reversed, and men and women, who used to run together, had their races separated. In 1991, the length of the race was extended to 15,000 meters (the distance for the event used to vary almost yearly, usually between 6.5 km and 8.8 km). This variance needed to be corrected in order to meet IAAF marathon and road race regulations and requirements. The 2020 race was postponed to July 2021 and later cancelled due to the COVID 19 pandemic in Brazil, mark the first time that the race was not held since the debut in 1925.
Өсу және бедел
Алғашқы жарысқа қатысуға 1925 жылы 60 адам өтініш берген, бірақ жарыс күні 48 адам ғана келді. Олардың ішінде тек 37-сі ғана ресми түрде қабілетті деп танылды, себебі сол кездегі ереже бойынша, барлық жүгірушілер жеңімпаздан 3 минуттан аспайтын уақыт ішінде финишқа жеткен болуы керек еді. 2004 жылы 13 000 ер адам және 2 000 әйел өздерінің жарыстарына қатысты. Бұл жарыс 1945 жылдан бері өткізіліп келе жатқанмен, 1953 жылы ғана халықаралық күнтізбеде маңызды оқиғаға айналды, сол жылы сол кездегі (және барлық уақыттағы) ең танымал жүгіруші Эмиль Затопек қатысып, жеңіске жетті. Соңғы жылдары соңғы екі онжылдықтағы ең үздік қашықтыққа жүгірушілердің көпшілігі (Эфиопиялық Хайле Геберселлассиден басқа) кем дегенде бір рет осы жарысқа қатысты. Барлық уақыттағы ең көп жеңіс тіркелген жүгіруші – Кениялық Пол Тергат, ол жарысты 5 рет жеңіп алды (1995, 1996, 1998, 1999 және 2000 жылдары). Қазіргі 15 шақырымдық қашықтықтағы рекордтық уақыт оның отандасы Кибивот Кандиге тиесілі – 2019 жылғы жарыста 42 минут 59 секунд көрсеткен.
For the first race, in 1925, 60 people filled applications to participate, but only 48 actually showed up on the day of the race. Of these, only 37 were officially qualified, since the rules then required that all runners had to finish within 3 minutes of the winner in order to qualify in the final board. In 2004, 13,000 men and 2,000 women participated in their respective events. Although the event had been open since 1945, it would become a noteworthy affair in the international calendar only in 1953, when the most famous runner of the time (and arguably of all time), Emil Zátopek, participated and won the race. In recent times, the foremost long distance runners of the last two decades (almost all of them, with the exception of Haile Gebrselassie of Ethiopia) have participated at least once in the event. The principal winner of all times is now Paul Tergat, of Kenya, who has won the race 5 times (1995, 1996, 1998, 1999 and 2000). The record time for the present distance of 15 km is for his compatriot Kibiwott Kandie with a time of 42 minutes and 59 seconds in the 2019 edition.