42.195 километрлік марафон жарысы

Кіріспе

42,195 шақырымдық ұзақ қашықтыққа жүгіру ісшарасы

Марафон – бұл ұзақ қашықтыққа жаяу жүгіру жарысы, әдетте жол жарысы ретінде өткізіледі, бірақ қашықтықты табиғи жолдармен да өтуге болады. Марафонды жүгіру арқылы немесе жүгіру-жүру стратегиясын қолданып аяқтауға болады. Сондай-ақ, коляскада жүретін спортшылар үшін де бөлімдер қарастырылған. Жыл сайын әлем бойынша 800-ден астам марафон өткізіледі, және жарысқа қатысушылардың көп бөлігі – демалыспен айналысатын спортшылар, себебі ірі марафондарға ондаған мың адам қатыса алады. Марафон 1896 жылы өткен қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының бастапқы жарыстарының бірі болды. Ал қашықтық 1921 жылға дейін бір стандартына келтірілмеген. Бұл қашықтық 1983 жылы басталған Әлем чемпионатына да кіреді. Бұл екі чемпионаттың да бағдарламасына енетін жалғыз жол жүгіру жарысы (екі чемпионатта да жол үстіндегі жүру жарыстары ұйымдастырылады).

Шығу тегі

Марафон атауы грек елшісі Фейдиппид туралы аңызбен байланысты. Аңыз бойынша, ол б.з.д. 490 жылы тамыз немесе қыркүйекте болған Марафон шайқасына қатысқанда, грек армиясының жеңіске жақын тұрғанын көргенде, парсы кемесінің Афинаға қарай бағытын өзгерткеніне куә болды. Ол мұны жеңілген парсылардың қалаға шабуыл жасап, жалған жеңіске ие болуға немесе қарақшылық шабуыл жасап, грек жеріне билік орнатуға тырысқанын түсіндірді. Ол Афинаға дейін тоқтамай жүгіргені айтылады, қару-жарағын және тіпті киімдерін тастап, мүмкіндігінше салмағын азайтып, жиналысқа кіріп, "Біз жеңдік!" деп жар салғаннан кейін құлап, көз жұмған. Марафоннан Афинаға жасалған бұл жүгіру туралы алғашқы мәліметтер б.з. бірінші ғасырында Плутархтың "Афинаның даңқы туралы" еңбегінде кездеседі, онда Гераклид Понтийскийдің жоғалған еңбегінен цитата келтіріліп, жүгірушінің аты Эрхийдің Терсип немесе Евкл екені айтылады. Бұл мәлімет Бенджамин Хейдонның 1836 жылы Летиция Элизабет Лэндонның поэтикалық суретімен бірге гравюра түрінде жарияланған картинасына негіз болды. Сатирик Лукиан Самосаттық оқиғаның ертерек нұсқасын келтірген, бірақ оның тарихи дұрыстығы күмәнді, себебі жазу стилі әжуалы және жүгіруші Фейдиппид емес, Филиппид деп аталған. Бұл аңыздың тарихи дұрыстығы туралы пікірталас жоқ емес. Грек тарихшысы Геродот, грек-парсы соғыстарының негізгі дереккөзі, Филиппидті Афинадан Спартаға көмек сұрап жүгірген елші ретінде және содан кейін кері қайтқан елші ретінде еске алады, бұл екі бағыттың да қашықтығы шамалы болды. Геродоттың кейбір қолжазбаларында Афина мен Спарта арасындағы жүгірушінің аты Филиппид деп көрсетілген. Геродот Марафоннан Афинаға елші жіберілгені туралы ештеңе айтпайды және афиналық армияның басым бөлігі, қатал шайқаста жеңіске жеткеннен кейін, парсы флотының қорғаусыз Афинаға шабуыл жасауынан қорқып, шайқас алаңынан тез оралып, сол күні Афинаға келгенін хабарлайды. 1879 жылы Роберт Браунинг "Фейдиппид" поэмасын жазды. Браунингтің поэмасы және оның құрамындағы оқиға 19 ғасырдың соңында кең таралды және тарихи аңыз ретінде қабылданды. Пентиликс тауы Марафон мен Афинаның арасында орналасқан, сондықтан Филиппидке таудың солтүстігінен немесе оңтүстігінен айналып өтуге тура келген. Қазіргі Марафон-Афина тас жолы (EO83–EO54) соңғы және айқын бағытты ұстанады, ол Марафон шығанағынан оңтүстікке қарай, жағалау бойымен, содан кейін Гиммет және Пентели тауларының етегімен батысқа қарай, Афинаға қарай ұзақ көтеріліспен өтеді. 1896 жылы Олимпиада ойындары қайта жандандырылған кездегідей, бұл маршруттың ұзындығы шамамен болды. Бұл марафондық жарыстар үшін бастапқыда қолданылған шамамен қашықтық еді. Алайда, Филиппид басқа маршрутты таңдаған болуы мүмкін деген пікірлер де бар: Пентили тауының шығыс және солтүстік беткейлерімен батысқа қарай Дионис өткеліне дейін көтеріліп, содан кейін Афинаға қарай тік төмен түсетін жолмен жүру. Бұл маршрут сәл қысқарақ, бірақ алғашқы бөлігінде өте тік көтеріліспен байланысты.

The name Marathon comes from the legend of Pheidippides, the Greek messenger. The legend states that, while he was taking part in the Battle of Marathon, which took place in August or September 490 BC, he witnessed a Persian vessel changing its course towards Athens as the battle was near a victorious end for the Greek army. He interpreted this as an attempt by the defeated Persians to rush into the city to claim a false victory or simply raid, hence claiming their authority over Greek land. It was said that he ran the entire distance to Athens without stopping, discarding his weapons and even clothes to lose as much weight as possible, and burst into the assembly, exclaiming "we have won! ", before collapsing and dying. The account of the run from Marathon to Athens first appeared in Plutarch's On the Glory of Athens in the first century AD, which quoted from Heraclides Ponticus's lost work, giving the runner's name as either Thersipus of Erchius or Eucles. This was the account adopted by Benjamin Haydon for his painting , published as an engraving in 1836 with a poetical illustration by Letitia Elizabeth Landon. Satirist Lucian of Samosata gave one of the earliest accounts similar to the modern version of the story, but its historical veracity is disputed based on its tongue in cheek writing and the runner being referred to as Philippides and not Pheidippides. There is debate about the historical accuracy of this legend. The Greek historian Herodotus, the main source for the Greco Persian Wars, mentioned Philippides as the messenger who ran from Athens to Sparta asking for help, and then ran back, a distance of over each way. In some Herodotus manuscripts, the name of the runner between Athens and Sparta is given as Philippides. Herodotus makes no mention of a messenger sent from Marathon to Athens, and relates that the main part of the Athenian army, having fought and won the grueling battle, and fearing a naval raid by the Persian fleet against an undefended Athens, marched quickly back from the battle to Athens, arriving the same day. In 1879, Robert Browning wrote the poem Pheidippides. Browning's poem, his composite story, became part of late 19th century popular culture and was accepted as a historic legend. Mount Pentelicus stands between Marathon and Athens, which means that Philippides would have had to run around the mountain, either to the north or to the south. The latter and more obvious route is followed by the modern Marathon Athens highway (EO83–EO54), which follows the lay of the land southwards from Marathon Bay and along the coast, then takes a gentle but protracted climb westwards towards the eastern approach to Athens, between the foothills of Mounts Hymettus and Penteli, and then gently downhill to Athens proper. This route, as it existed when the Olympics were revived in 1896, was approximately long. It was the approximate distance originally used for marathon races. However, there have been suggestions that Philippides might have followed another route: a westward climb along the eastern and northern slopes of Mount Penteli to the pass of Dionysos, and then a straight southward downhill path to Athens. This route is slightly shorter, , but includes a very steep climb over the first .

Қазіргі Олимпиадалық марафон

1896 жылы қазіргі Олимпиада ойындары басталғанда, бастамашылар мен ұйымдастырушылар ежелгі Грекияның даңқын еске түсіретін, зор қызығушылық тудыратын шара іздеді. Марафон жарысын өткізу идеясы Мишель Бреалдан туындады, ол бұл жарыстың 1896 жылы Афиныде өткен алғашқы заманауи Олимпиада ойындары бағдарламасына енгізілгенін қалады. Бұл идеяны қазіргі Олимпиада ойындарының негізін қалаушы Пьер де Кубертен және гректер де ынталы түрде қолдады. Олимпиадалық марафонға іріктеу жарысы 1896 жылдың 22 наурызында (Грегориан күнтізбесі бойынша) өтті, оның жеңімпазы Шарилаос Василакос 3 сағат 18 минутта болды. 1896 жылдың 10 сәуірінде өткен алғашқы Олимпиадалық марафонның жеңімпазы (тек ерлер арасындағы жарыс) грек су тасушысы Спиридон Луис болды, ол 2 сағат 58 минут 50 секундта бұл дистанцияны жүзіп өтті. 2004 жылғы жазғы Олимпиада марафоны дәстүрлі Марафоннан Афинаға дейінгі маршрутпен өткізілді және 1896 жылғы жазғы Олимпиада ойындары өткен Панатинаико стадионында аяқталды. Бұл ерлер марафонын италиялық Стефано Балдини 2 сағат 10 минут 55 секундта жеңіп алды, бұл 2014 жылғы Олимпиада емес Афина классикалық марафонына дейін осы маршрут бойынша рекордтық уақыт саналды, ол кезде Феликс Канди жол рекордын 2 сағат 10 минут 37 секундқа төмендетті. Әйелдер марафоны 1984 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында (АҚШ, Лос-Анджелес) енгізілді және оны америкалық Джоан Бенуа 2 сағат 24 минут 52 секунд уақытпен жеңді. Ерлер марафонының Олимпиаданың соңғы күні жеңіл атлетика күнтізбесінің соңғы жарысы болып қалыптасқан дәстүр бар. Көптеген жылдар бойы жарыс Олимпиадалық стадионда аяқталды, бірақ 2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында (Лондон) старт пен финиш The Mall-де, ал 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында (Рио-де-Жанейро) старт пен финиш Самбодромода, яғни Карнавалға көрермендер жиналатын парад алаңында болды. Көбінесе ерлер марафонындағы медальдар жабылу салтанатында табыс етіледі (мысалы, 2004, 2012 және 2016 жылғы ойындарда). Олимпиадалық ерлер рекорды 2:06:32, ол 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында кениялық Самуэль Камау Ванжиру орнатты. Әйелдер арасындағы Олимпиадалық рекорд 2:23:07, ол 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында эфиопиялық Тики Гелана көрсетті. Лондон 2012 жылғы жазғы Олимпиада марафонының жеңімпазы – Угандадан келген Стивен Кипротич (2:08:01). Кенияның Рифт-Вэлли провинциясының Каленжин этносы марафон және жеңіл атлетика жарыстарындағы жеңімпаздардың өте жоғары үлесін шығарды.

When the modern Olympics began in 1896, the initiators and organizers were looking for a great popularizing event, recalling the glory of ancient Greece. The idea of a marathon race came from Michel Bréal, who wanted the event to feature in the first modern Olympic Games in 1896 in Athens. This idea was heavily supported by Pierre de Coubertin, the founder of the modern Olympics, as well as by the Greeks. A selection race for the Olympic marathon was held on 22 March 1896 (Gregorian) that was won by Charilaos Vasilakos in 3 hours and 18 minutes. The winner of the first Olympic marathon, on 10 April 1896 (a male only race), was Spyridon Louis, a Greek water carrier, in 2 hours 58 minutes and 50 seconds. The marathon of the 2004 Summer Olympics was run on the traditional route from Marathon to Athens, ending at Panathinaiko Stadium, the venue for the 1896 Summer Olympics. That men's marathon was won by Italian Stefano Baldini in 2 hours 10 minutes and 55 seconds, a record time for this route until the non Olympics Athens Classic Marathon of 2014, when Felix Kandie lowered the course record to 2 hours 10 minutes and 37 seconds. The women's marathon was introduced at the 1984 Summer Olympics (Los Angeles, US) and was won by Joan Benoit of the United States with a time of 2 hours 24 minutes and 52 seconds. It has become a tradition for the men's Olympic marathon to be the last event of the athletics calendar, on the final day of the Olympics. For many years the race finished inside the Olympic stadium; however, at the 2012 Summer Olympics (London), the start and finish were on The Mall, and at the 2016 Summer Olympics (Rio de Janeiro), the start and finish were in the Sambódromo, the parade area that serves as a spectator mall for Carnival. Often, the men's marathon medals are awarded during the closing ceremony (including the 2004 games, 2012 games and 2016 games). The Olympic men's record is 2:06:32, set at the 2008 Summer Olympics by Samuel Kamau Wanjiru of Kenya. The Olympic women's record is 2:23:07, set at the 2012 Summer Olympics by Tiki Gelana of Ethiopia. The men's London 2012 Summer Olympic marathon winner was Stephen Kiprotich of Uganda (2:08:01). Per capita, the Kalenjin ethnic group of Rift Valley Province in Kenya has produced a highly disproportionate share of marathon and track and field winners.

Марафонға деген құмарлық

Бостон марафоны 1897 жылғы 19 сәуірде басталды және 1896 жылғы жазғы Олимпиададағы алғашқы марафон жарысының сәттілігінен шабыттанды. Бұл әлемдегі ең көне жыл сайынғы марафон және әлемдегі ең беделді жол жарыстарының бірі саналады. Оның қашықтығы Оңтүстік Миддлсекс округіндегі Хопкинтон қаласынан Бостон қаласындағы Копли алаңына дейін созылады. Джонни Хейздің 1908 жылғы жазғы Олимпиададағы жеңісі АҚШ-та ұзақ қашықтыққа жүгіру мен марафонның дамуына да үлкен үлес қосты. Сол жылдың соңында, мерекелік маусымда өткен жарыстардың ішінде, 1909 жылғы Жаңа жыл күні Йонкерсте (Нью-Йорк штаты) өткен Эмпайр Сити марафоны "марафондық құмарлық" деп аталатын жүгіруге деген ерте қызығушылықты күшейтті. 1908 жылғы Олимпиададан кейін Нью-Йорк қаласындағы алғашқы бес әуесқой марафоны ерекше мағынасы бар күндерде өткізілді: Алғыс айту күні, Рождестводан кейінгі күн, Жаңа жыл күні, Вашингтонның туған күні және Линкольннің туған күні. Фрэнк Шортердің 1972 жылғы жазғы Олимпиададағы марафондағы жеңісі Хайздің 64 жыл бұрынғы жеңісінен кейін туған қызығушылықтан гөрі, спортқа деген ұлттық құштарлықты одан да күшейтті. Бұл көрсеткіш 1980 жылы 143 мың адаммен салыстырылады. Бүгінде марафон жарыстары әлемнің түкпір-түкпірінде дерлік әр апта сайын өткізілуде.

Әйелдерді қамту

Олимпиадалық марафон басталғаннан кейін ұзақ уақыт бойы әйелдер үшін марафон сияқты ұзақ қашықтыққа жүгіру жарыстары өткізілмеді. 1896 жылы Стамата Ревити сияқты бірнеше әйел марафон қашықтығын жүгіргенімен, олардың нәтижелері ресми тізімге енгізілген жоқ. Мари Луиза Ледру 1918 жылы марафонды аяқтаған алғашқы әйел деп есептеледі. Вайолет Пирси 1926 жылы марафонда ресми уақыт көрсеткен алғашқы әйел атанды. Кэтрин Свицер 1967 жылы Бостон марафонына "ресми түрде" (номерімен) қатысқан алғашқы әйел болды. Дегенмен, Свицердің қатысуы тексеру кезіндегі "көз жасыру" салдарынан қабылданды, бұл "ережелерді айқын бұзу" болып саналды және қате анықталғаннан кейін ол жарысқа рұқсатсыз қатысушы ретінде қарастырылды. Боби Гибб бұрынғы жылы (1966 ж.) Бостон жарысын ресми емес жолмен аяқтаған еді, ал кейіннен жарыс ұйымдастырушылары оны сол жылғы, сондай-ақ 1967 және 1968 жылдардағы әйелдер арасындағы жеңімпаз деп мойындады.

Қашықтық

+Олимпиадалық марафон қашықтығы Жыл Қашықтық (км) Қашықтық (миль) 1896 40 24.85 1900 40.26 25.02 1904 40 24.85 1906 41.86 26.01 1908 42.195 26.22 1912 40.2 24.98 1920 42.75 26.56 1924 жылдан бастап 42.195 26.22 Олимпиадалық марафонның ұзындығы бастапқыда нақты бекітілмеген, бірақ алғашқы Олимпиада ойындарындағы марафон жарыстары шамамен Марафоннан Афинаға дейінгі қашықтыққа, ұзынырақ және тегіс жолмен жуық болды. Нақты ұзындық әрбір жарыс өткізілген жерге арналған маршрутқа байланысты болды.

1908 жылғы Олимпиада ойындары

1907 жылы Халықаралық Олимпиада комитеті 1908 жылы Лондон Олимпиадасының марафонының қашықтығы шамамен 25 миль немесе 40 шақырым болатыны туралы келісімге келді. Ұйымдастырушылар Виндзор сарайынан басталып, Уайт Сити стадионының патшалық кіреберісіне дейінгі 26 мильдік қашықтықты таңдады, одан кейін жолдың бір толық айналымы (586 ярд 2 фут; 536 м) жасалып, Патшалық ложаның алдында аяқталады. Кейіннен стадионға басқа кіреберіс пайдаланылып, жол өзгертілді, содан кейін сол аяқтау сызығына дейін 385 ярдтық жартылай айналым жасалды. Халықаралық жеңіл атлетика федерациясы (IAAF) 1921 жылдың мамыр айында марафонның қазіргі стандартты қашықтығын 1908 жылғы Лондонда өткен жазғы Олимпиада ойындарында қолданылған қашықтық негізінде белгіледі.

IAAF және әлем рекордтары

IAAF марафондық жарысының ресми трассасы 42,195 км құрайды (42 метрлік толеранттылық тек қана артық болған жағдайда). Трассаны бақылаушылар өлшеу қателігінен қашықтық ең аз қажетті деңгейден төмендеп кетпеуі үшін, өлшемдеріне әр километрге бір метрге дейін түзету қосады. IAAF ережелерімен жүргізілетін жарыстарда маршруттың барлық қатысушыларға жүрілген қашықтықты километрмен көрсететіндей етіп белгіленуі міндетті.

Марафон жарыстары

Жыл сайын дүниежүзінде 800-ден астам марафон жарысы ұйымдастырылады. Олардың кейбіреулері 1982 жылы құрылған Халықаралық марафон және қашықтыққа жүгірулер қауымдастығына (AIMS) мүше, қазіргі таңда 83 ел мен аумақта 300-ден астам іс-шара өткізілуде. Берлин, Бостон, Чикаго, Лондон, Нью-Йорк және Токио марафондары екі жылда бір рет ұйымдастырылатын World Marathon Majors сериясын құрайды, онда ең жақсы нәтиже көрсеткен ер және әйел қатысушыларға жыл сайын 500 000 доллар сыйлық беріледі. 2006 жылы Runner's World журналының редакторлары «Әлемнің үздік 10 марафоны» тізімін жасады, онда Амстердам, Гонолулу, Париж, Роттердам және Стокгольм марафондары, сондай-ақ бес түпнұсқалық World Marathon Majors жарысы (Токиодан басқа) енді. Басқа да маңызды ірі марафондарға АҚШ Теңізшілер корпусы марафоны, Лос-Анджелес және Рим жарыстары кіреді. Бостон марафоны – әлемдегі ең көне жыл сайын өткізілетін марафон, ол 1896 жылғы Олимпиада марафонының сәттілігіне байланысты 1897 жылдан бері жыл сайын Патриоттар күнін тойлауға арналған, бұл американдық революцияның басталуын білдіретін мереке, сонымен қатар афиналық және американдық демократия үшін күресті байланыстырады. Еуропадағы ең көне жыл сайынғы марафон – Кошице бейбітшілік марафоны, ол 1924 жылдан бері Словакияның Кошице қаласында өткізіліп келеді. Тарихи Политехникалық марафон 1996 жылы тоқтатылды. Афина классикалық марафоны 1896 жылғы Олимпиадалық жарыстың маршрутын қайталайды, ол б.з.д. 490 жылы өткен Марафон шайқасы болған Аттиканың шығыс жағалауындағы Марафон қаласынан басталып, Афинадағы Панатенаик стадионында аяқталады. Түн ортасы күн марафоны Норвегияның Тромсё қаласында, 70 градус солтүстік ендікте өткізіледі. GPS арқылы өлшенген бейресми және уақытша маршруттарды пайдалана отырып, қазіргі уақытта марафондық қашықтыққа жарыстар Солтүстік полюсте, Антарктидада және шөлді аймақтарда ұйымдастырылуда. Басқа да ерекше марафондарға Қытайдың Ұлы Қабырғасындағы Ұлы Қабырға марафоны, Оңтүстік Африканың сафари жануарлары арасындағы Үлкен Бестік марафоны, Тибет атмосферасындағы Ұлы Тибет марафоны және Гренландияның тұрақты мұз қабатындағы Полярлық шеңбер марафоны кіреді. Кейбір марафондар халықаралық және географиялық шекаралардан өтеді. Стамбул марафоны – қатысушылар бір жарыста екі құрлықта (Еуропа және Азия) жүгіретін жалғыз марафон. Детройт Free Press марафонында қатысушылар АҚШ-Канада шекарасын екі рет кесіп өтеді. Ниагара шарлауы халықаралық марафоны АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Буффало қаласынан Канаданың Онтарио штатындағы Форт-Эри қаласына дейін Бейбітшілік көпірі арқылы халықаралық шекарадан өтуді қамтиды. Боден көлі маңындағы 3 ел марафонында қатысушылар Германия, Швейцария және Австрия арқылы жүгіреді. 2018 жылдың 20 наурызында Нью-Йорктегі Армориде жабық марафон өтті. 200 метрлік жолбақта әйелдер мен ерлер арасында жаңа әлемдік рекордтар тіркелді. Линдси Шерф (АҚШ) 2:40:55 уақытпен жабық үйде әйелдер арасындағы әлемдік рекордты жаңартты. Малкольм Ричардс (АҚШ) 2:19:01 уақытпен жеңіске жетіп, ерлер арасындағы жабық үй рекордын орнатты.

Annually, more than 800 marathons are organized worldwide. Some of these belong to the Association of International Marathons and Distance Races (AIMS) which has grown since its foundation in 1982 to embrace over 300 member events in 83 countries and territories. The marathons of Berlin, Boston, Chicago, London, New York City and Tokyo form the biennial World Marathon Majors series, awarding $500,000 annually to the best overall male and female performers in the series. In 2006, the editors of Runner's World selected a "World's Top 10 Marathons", in which the Amsterdam, Honolulu, Paris, Rotterdam, and Stockholm marathons were featured along with the five original World Marathon Majors events (excluding Tokyo). Other notable large marathons include United States Marine Corps Marathon, Los Angeles, and Rome. The Boston Marathon is the world's oldest annual marathon, inspired by the success of the 1896 Olympic marathon and held every year since 1897 to celebrate Patriots' Day, a holiday marking the beginning of the American Revolution, thereby purposely linking Athenian and American struggle for democracy. The oldest annual marathon in Europe is the Košice Peace Marathon, held since 1924 in Košice, Slovakia. The historic Polytechnic Marathon was discontinued in 1996. The Athens Classic Marathon traces the route of the 1896 Olympic course, starting in Marathon on the eastern coast of Attica, site of the Battle of Marathon of 490 BC, and ending at the Panathenaic Stadium in Athens. The Midnight Sun Marathon is held in Tromsø, Norway at 70 degrees north. Using unofficial and temporary courses, measured by GPS, races of marathon distance are now held at the North Pole, in Antarctica and over desert terrain. Other unusual marathons include the Great Wall Marathon on The Great Wall of China, the Big Five Marathon among the safari wildlife of South Africa, the Great Tibetan Marathon – a marathon in an atmosphere of Tibetan Buddhism at an altitude of , and the Polar Circle Marathon on the permanent ice cap of Greenland. A few marathons cross international and geographical borders. The Istanbul Marathon is the only marathon where participants run over two continents (Europe and Asia) during the course of a single event. In the Detroit Free Press Marathon, participants cross the US/Canada border twice. The Niagara Falls International Marathon includes one international border crossing, via the Peace Bridge from Buffalo, New York, United States to Fort Erie, Ontario, Canada. In the Marathon der 3 Länder am Bodensee, participants run through Germany, Switzerland and Austria. On 20 March 2018, an indoor Marathon took place in the Armory in New York City. The 200 m track saw a world record in the women's and men's field. Lindsey Scherf (USA) set the indoor women's world record with 2:40:55. Malcolm Richards (USA) won in 2:19:01 with a male indoor world record.

Инвалидтар креслосы бөлімі

Көптеген марафон жарыстарында мүгедектер орындықтарымен қатысу бөлімі болады. Әдетте, орындық арбадағы жарыстар жүгірушілерге қарағанда ертерек басталады. Алғашқы мүгедектер марафоны 1974 жылы Огайо штатының Толедо қаласында өткен, оны Боб Холл 2:54 уақытта жеңіп алды. Холл 1975 жылы Бостон марафонында қатысып, 2:58 уақытта финиш сызығын кесіп, Бостон марафонына мүгедектер орындықтарымен қатысу бөлімін енгізуге бастама берді. 1977 жылдан бастап жарыс АҚШ-тың мүгедектер орындықтарымен жүргізілетін ұлттық чемпионаты деп жарияланды. Бостон марафоны жеңімпазға 10 000 доллар сыйлық тартады. Жан Дрисколл сегіз рет (жеті рет қатарынан) жеңіске жетіп, әйелдер арасындағы әлемдік рекордты 1:34:22 уақытта ұстап тұр. Нью-Йорк марафоны 1977 жылы қауіпсіздік мәселелеріне байланысты мүгедектер орындықтарымен қатысуға тыйым салды, бірақ кейін штаттың Адам құқықтары бөлімінен марафонға түсініктеме беруді талап еткеннен кейін Боб Холлға ерікті түрде қатысуға рұқсат берді. Бөлім 1979 жылы Нью-Йорк марафоны мен Нью-Йорк жол жүгірушілер клубы мүгедектер орындықтарымен жүретін спортшыларға қатысуға рұқсат беруі керек деп шешті және 1980 жылы апелляцияда осы шешім расталды. Алайда, 1981 жылы Нью-Йорк Жоғарғы соты мүгедектер орындықтарымен жарысуға тыйым салу дискриминация емес деп шешті, себебі марафон тарихи түрде жаяу жүгіру жарысы болып келген. Дегенмен, 1986 жылға қарай 14 мүгедек спортшы қатысты, ал 2000 жылы марафонға ресми мүгедектер орындықтарымен қатысу бөлімі қосылды. Мүгедектер орындықтарымен марафонды ең жылдам аяқтағандардың қатарында Томас Гейерпихлер (Австрия), ол 2008 жылдың 17 қыркүйегінде Қытайдың Пекин қаласында T52 классындағы (төменгі аяқтарының қызметі жоқ) марафонда 1 сағат 49 минут 7 секундта алтын медаль жеңіп алды, және Хайнц Фрай (Швейцария), ол 1999 жылдың 31 қазанында Жапонияның Оита қаласында жүрек-қантамыр жүйесі зардап шеккендерге арналған T54 классындағы марафонды 1 сағат 20 минут 14 секундта аяқтады.

Әлемдік рекордтар мен әлемдегі ең үздіктер

Әлемдік рекордтар 2004 жылдың 1 қаңтарына дейін IAAF (қазір World Athletics деп аталады) тарапынан ресми түрде мойындалған жоқ; бұрын марафондағы ең жақсы уақыттар «әлемдегі ең жақсы нәтиже» деп аталды. Рекордты мойындау үшін жарыс жолдары World Athletics стандарттарына сәйкес болуы керек. Дегенмен, марафон жолдары биіктігі, бағыты және жабыны жағынан әлде өте әртүрлі, сондықтан нақты салыстыру мүмкін емес. Әдетте, ең жылдам уақыттар теңіз деңгейіне жақын, жақсы ауа-райы жағдайында және қарқындаушылардың көмегімен салыстырмалы түрде тегіс жолдарда тіркеледі. Қазіргі ерлер арасындағы әлемдік рекорд – 2 сағат 35 секунд, ол 2023 жылдың 8 қазанында Кениялық Кельвин Киптум Чикаго марафонында көрсетті. Әйелдер арасындағы әлемдік рекордты 2023 жылдың 24 қыркүйегінде эфиопиялық Тигст Асефа Берлин марафонында 2 сағат 11 минут 53 секунд ішінде орнатты. Бұл 2019 жылдың 13 қазанында Чикаго марафонында кениялық Бригид Косгей көрсеткен 2 сағат 14 минут 4 секундтік бұрынғы рекордты жаңартты. Ол бұрын, Ұлыбританиялық Паула Радклифф Лондон марафонында 16 жылдан астам бұрын орнатқан рекордты бұзған болатын.

Ең жас марафоншы

Үндістанның Одиша штатынан шыққан Будхиа Сингх бес жасында алғашқы марафонын аяқтады. Ол өзінің әлеуетін көрген жаттықтырушы Биранчи Даспен жаттықты. 2006 жылдың мамыр айында балалар әл-ауқаты министрлері Будхианың өміріне қауіп төнгендіктен оның жүгіруіне уақытша тыйым салды. Оның жаттықтырушысы балаға зиян келтіргені және қатыгездік танытқаны үшін тұтқындалды, кейін басқа бір оқиғада қаза тапты. Будхиа қазір мемлекеттік спорт академиясында оқып жатыр. 4 сағаттан кем уақытта марафонды аяқтаған ең жас жүгіруші – 7 жастағы Мэри Этта Бойтано (284 күн), 3 сағаттан кем – 10 жастағы Джули Муллин (180 күн), ал 2:50-ден кем – 11 жастағы Кэрри Гаррисон (116 күн). Басқа деректер бойынша, 550 мыңнан астам адам марафонды аяқтаған. Төмендегі кесте Running USA ұйымынан алынған, ол 1976 жылдан бергі АҚШ-тағы марафонды аяқтағандардың жалпы санын көрсетеді. Марафон жүгіруі Қытайда үлкен қызығушылыққа ие, 2011 жылы 22 марафон өткізілсе, 2017 жылы 400-ге жетті. 2015 жылы Бостон марафонына 75 қытайлық жүгіруші қатысты, ал 2017 жылы бұл көрсеткіш 278-ге дейін өсті.

Бірнеше марафон

Марафонға қатысушылардың саны артып келе жатқандықтан, кейбір спортшылар бірнеше марафонды қатарынан жүгіруге бейімделді. 100 марафон клубы 100 немесе одан да көп марафон қашықтығындағы немесе одан ұзақ жарыстарды аяқтаған, әсіресе Ұлыбритания мен Ирландиядан келген жүгірушілер үшін ортақ платформа болып табылады. Олардың кемінде 10-ы Ұлыбритания немесе Ирландиядағы жол марафондары болуы керек. Клуб төрағасы Роджер Биггс 700-ден астам марафон мен ультрамарафонға қатысқан. Брайан Миллс 2011 жылдың 17 қыркүйегінде 800-ші марафонын аяқтады. 100 марафон клубының мүшесі Стив Эдвардс 2012 жылдың 11 қарашасында Англияның Милтон-Кейнс қаласында 3 сағат 15 минуттық орташа уақытпен 500 марафонды жүгіру бойынша әлемдік рекордты орнатты, сонымен қатар 3 сағат 30 минуттан кем уақытта 500 марафонды аяқтаған алғашқы адам атанды. Бұл рекордты орнатуға 24 жыл кетті. Эдвардс сол кезде 49 жаста болды. АҚШ-тың барлық штаттарында және Вашингтонда 350-ден астам адам марафонды аяқтады, ал кейбіреулері оны сегіз рет жүгірді. 2010 жылы 22 жастағы медбике Беверли Паквин 50 штаттың барлығында марафонды аяқтаған ең жас әйел болды. Одан кейін бірнеше апта өткен соң, 2010 жылы Морган Каммингс (сондай-ақ 22 жаста) 50 штаттың және Вашингтонның барлық аймақтарында марафонды аяқтаған ең жас әйел атанды. 2004 жылы Флорида штатының Майами қаласында тізеден төменгі оң аяғы жоқ Чак Брайант осы қашықтықты аяқтаған алғашқы ампутант болды. Брайант протезбен 59 марафонды аяқтады. Жеті континенттің әрқайсысында 27 адам марафонға қатысты, ал Канаданың барлық провинцияларында 31 адам марафонды аяқтады. 1980 жылы "Үміт марафоны" деп аталған жарыста Терри Фокс, қатерлі ісіктен аяғын жоғалтқандықтан, бір жасанды аяқпен жүгіріп, Канада бойынша қатерлі ісіктен қаржы жинау мақсатымен жоспарланған марафон қашықтығына жуық 143 күн бойы күніне 100 метрден астам қашықтықты жүрді. 2011 жылдың 25 қыркүйегінде Техас штатының Грейпвайн қаласынан Патрик Финни көптеген склерозбен ауырған және АҚШ-тың барлық штаттарында марафонды аяқтаған алғашқы адам болды. 2004 жылы "оқушы жүріп-тұра алмай қалды. Бірақ Финни өмір бойы ауырып өмір сүруге дайын болмағандықтан, екі аяғымен теңгерімділік, жүру қабілетін қалпына келтіре алды, ақырында, ұзақ уақыт бойы реабилитациялық терапия мен жаңа дәрі-дәрмектер арқылы жүгіре бастады". 2003 жылы британдық сер Ранулф Файнс жеті континентте жеті күн ішінде жеті марафонды аяқтады. Ол бұл жетістікті төрт ай бұрын жүрек талмасынан және жүректің екі рет айналма операциясынан өткеніне қарамастан орындады. Бұл көрсеткіш 2009 жылы ирландиялық ультрамарафоншы Ричард Донован жеті континенттегі жеті марафонды 132 сағаттан (бес жарым күн) кем уақытта аяқтауымен еске түсірілді. 2012 жылдың 1 ақпанынан бастап ол бұл көрсеткішті жақсартып, 7 реттен 7 реттен 120 сағаттан аз уақыт ішінде немесе бес күннен аз уақыт ішінде аяқтады. 2013 жылдың 30 қарашасында 69 жастағы Ларри Макон 238 марафонды жүгіріп, адам жүгірген ең көп марафонға қатысты Гиннес рекордтарын орнатты. Ларри Мейкон 2013 жылдың 24 ақпанында Форт-Уорт қаласындағы Коутаун марафонында өзінің 1000-шы марафонын атап өтті. Басқа мақсаттар - марафонды бірінен соң бірі келетін демалыс күндері (Ричард Ворли 159 демалыс күндері) немесе белгілі бір жыл ішінде немесе өмір бойы ең көп марафонды жүгіру. Көп марафонға жүгірудің алғашқысы - Огайо штатының Толедо қаласынан Сай Ма, ол 1988 жылы қайтыс болғанға дейін 524 марафонға жүгірді. 2007 жылдың 30 маусымына дейін Германияның Хорст Прейслер 1214 марафонды және 347 ультрамарафонды, яғни марафон қашықтығы немесе одан да ұзақ қашықтықтағы 1561 жарысты сәтті аяқтады. Сигрид Айхнер, Кристиан Хоттас және Ханс Йоахим Мейердің әрқайсысы 1000-нан астам марафонды аяқтады. АҚШ-та Норм Франк 945 марафонға қатысқан. Кристиан Хоттас 2000 марафонды аяқтаған алғашқы жүгіруші. Ол өзінің 2000-шы марафонын 2013 жылдың 5 мамырында Ганновердегі TUI марафонында 11 елден келген 80-ден астам достар тобымен бірге өткізді, оның ішінде Ұлыбритания, Солтүстік Америка, Германия, Дания, Австрия және Италияның 100 марафон клубының 8 офицері болды. Хоттас өзінің 2500 марафонын 2016 жылдың 4 желтоқсанында аяқтады. 2010 жылы бельгиялық Стефан Энгельс жыл бойына марафон қашықтығын жүгіруді мақсат етті. 2010 жылдың қаңтар айының соңында аяғы жарақаттанып, қолмен жүретін велосипедпен жүруіне тура келді. Алайда 5 ақпанда ол толық сауығып, санақты нөлге қайтаруға шешім қабылдады. 30 наурызға дейін ол 2009 жылы 52 марафонды қатарынан өткен жапондық Акинори Кусуданың қазіргі рекордты бұзды. 2011 жылдың 5 ақпанында Энгельс 365 марафон қашықтығын сондай-ақ көп күн ішінде жүрді. Испаниядан Рикардо Абад Мартинес 2009 жылы 150 күн қатарынан 150 марафонды жүгірді, содан кейін 2010 жылдың қазанынан 2012 жылдың ақпанына дейін қатарынан 500 марафонды аяқтады. Кейбір жүгірушілер бірнеше жыл қатарынан бір марафонды жүгіруге бәсекелеседі. Мысалы, Джонни Келли 58 Бостон марафонын аяқтады (ол жарысқа 61 рет қатысқан). Қазіргі уақытта Бостон марафонын қатарынан аяқтау бойынша ең ұзақ тізбек – 45 рет қатарынан, бұл көрсеткіш Мэриленд штатының Бетесда қаласынан Беннетт Бичке тиесілі.

As marathon running has become more popular, some athletes have undertaken challenges involving running a series of marathons. The 100 Marathon Club is intended to provide a focal point for all runners, particularly from the United Kingdom or Ireland, who have completed 100 or more races of marathon distance or longer. At least 10 of these events must be United Kingdom or Ireland Road Marathons. Club chairman Roger Biggs has run more than 700 marathons or ultras. Brian Mills completed his 800th marathon on 17 September 2011. Steve Edwards, a member of the 100 Marathon Club, set the world record for running 500 marathons in the fastest average finish time of 3 hours 15 minutes, at the same time becoming the first man to run 500 marathons with an official time below 3 hours 30 minutes, on 11 November 2012 at Milton Keynes, England. The records took 24 years to achieve. Edwards was 49 at the time. Over 350 individuals have completed a marathon in each state of the United States plus Washington, D. C., and some have done it as many as eight times. Beverly Paquin, a 22 year old nurse from Iowa, was the youngest woman to run a marathon in all 50 states in 2010. A few weeks later, still in 2010, Morgan Cummings (also 22) became the youngest woman to complete a marathon in all 50 states and DC. In 2004, Chuck Bryant of Miami, Florida, who lost his right leg below the knee, became the first amputee to finish this circuit. Bryant has completed a total of 59 marathons on his prosthesis. Twenty seven people have run a marathon on each of the seven continents, and 31 people have run a marathon in each of the Canadian provinces. In 1980, in what was termed the Marathon of Hope, Terry Fox, who had lost a leg to cancer and so ran with one artificial leg, attained of his proposed cross Canada cancer fundraising run, maintaining an average of over , close to the planned marathon distance, for each of 143 consecutive days. On 25 September 2011, Patrick Finney of Grapevine, Texas became the first person with multiple sclerosis to finish a marathon in each state of the United States. In 2004, "the disease had left him unable to walk. But unwilling to endure a life of infirmity, Finney managed to regain his ability to balance on two feet, to walk – and eventually to run – through extensive rehabilitation therapy and new medications." In 2003, British adventurer Sir Ranulph Fiennes completed seven marathons on seven continents in seven days. He completed this feat despite suffering from a heart attack and undergoing a double heart bypass operation just four months before. This feat has since been eclipsed by Irish ultramarathon runner Richard Donovan who in 2009 completed seven marathons on seven continents in under 132 hours (five and a half days). Starting 1 February 2012 he improved on this by completing the 7 on 7 in under 120 hours or in less than five days. On 30 November 2013, 69 year old Larry Macon set a Guinness World Record for Most Marathons Run in a Year by Man by running 238 marathons. Larry Macon celebrated his 1,000th career marathon at the Cowtown Marathon in Ft. Worth on 24 February 2013. Other goals are to attempt to run marathons on a series of consecutive weekends (Richard Worley on 159 weekends), or to run the most marathons during a particular year or the most in a lifetime. A pioneer in running multiple marathons was Sy Mah of Toledo, Ohio, who ran 524 before he died in 1988. As of 30 June 2007, Horst Preisler of Germany had successfully completed 1214 marathons plus 347 ultramarathons, a total of 1561 events at marathon distance or longer. Sigrid Eichner, Christian Hottas and Hans Joachim Meyer have also all completed over 1000 marathons each. Norm Frank of the United States is credited with 945 marathons. Christian Hottas is meanwhile the first runner who ever completed 2000 marathons. He ran his 2000th at TUI Marathon Hannover on 5 May 2013 together with a group of more than 80 friends from 11 countries, including 8 officers from the 100 Marathons Clubs U. K., North America, Germany, Denmark, Austria and Italy. Hottas completed his 2500th marathon on 4 December 2016. In 2010, Stefaan Engels, a Belgian, set out to run the marathon distance every day of the year. Because of a foot injury he had to resort to a handcycle near the end of January 2010. However, on 5 February he was fully recovered and decided to reset the counter back to zero. By 30 March he broke the existing record of Akinori Kusuda, from Japan, who completed 52 marathons in a row in 2009. On 5 February 2011, Engels had run 365 marathon distances in as many days. Ricardo Abad Martínez, from Spain, later ran 150 marathons in 150 consecutive days in 2009, and subsequently 500 marathons in a row, from October 2010 to February 2012. Some runners compete to run the same marathons for the most consecutive years. For example, Johnny Kelley completed 58 Boston Marathons (he entered the race 61 times). Currently, the longest consecutive streak of Boston Marathon finishes—45 in a row—is held by Bennett Beach, of Bethesda, Maryland.

Жалпы қатысу

Жарысқа қатысушылардың көпшілігі марафонды жеңіске жету үшін емес, жүгіреді. Көптеген жүгірушілер үшін олардың жеке аяқтау уақыты және белгілі бір жыныс және жас тобындағы орны маңыздырақ, бірақ кейбіреулері тек марафонды аяқтауды қалайды. Марафонды аяқтау стратегияларының бірі – бүкіл қашықтықты жүгіру. 2015 жылы ерлер мен әйелдердің марафон уақытының орташа көрсеткіші сәйкесінше 4 сағат 20 минут 13 секунд және 4 сағат 45 минут 30 секунд болды. Көптеген жүгірушілердің мақсаты – белгілі бір уақыт шегін бұзу. Мысалы, демалыс үшін алғаш рет қатысатындар көбінесе марафонды төрт сағаттан кем уақытта аяқтауға тырысады, ал бәсекеге қабілетті жүгірушілер үш сағаттан кем уақытта аяқтауға ұмтылады. Басқа да маңызды көрсеткіштер – ірі марафондарға қатысу үшін қажетті біліктілік уақыттары. АҚШ-тағы ең көне марафон – Бостон марафоны, ол кәсіби емес барлық жүгірушілерден біліктілік уақытын талап етеді. Нью-Йорк марафоны да кепілді қатысу үшін біліктілік уақытын талап етеді, бірақ Бостон марафонына қарағанда одан да жылдам болуы керек. Әдетте, марафон жолы жабылатын ең көп рұқсат етілген уақыт – шамамен алты сағат, бірақ кейбір ірі марафондар жолды одан да ұзақ уақытқа (сегіз сағаттан астам) ашық ұстайды. Әлемдегі көптеген марафондарда барлық жүгірушілер белгілі бір уақытқа дейін финиш сызығынан өтуі керек. Осы уақыттан кейін қалып қойғандарды тазалау автобусы алып кетеді. Көп жағдайда марафон ұйымдастырушылары жолдарды халыққа қайта ашуға міндетті, сонда көлік қозғалысы қалыпқа келеді. Марафонға қатысушылардың саны артуымен қатар, АҚШ және әлемдегі көптеген марафондар бұрынғыдан да жылдам толып жатыр. Бостон марафоны 2011 жылғы жарысқа тіркелуді ашқанда, қатысушылар саны сегіз сағат ішінде толыққан.

Оқыту

Ұзақ қашықтық марафонға дайындықтың маңызды бөлігі болып табылады. Хобби деңгейіндегі жүгірушілер көбінесе ең ұзақ апталық жүгірісінде шамамен бір аптаға дейін, ал марафонға дайындық кезінде аптасына шамамен бір аптаға дейін жетіспек болады, бірақ тәжірибеде де, ұсыныстарда да үлкен айырмашылықтар кездеседі. Кәсіби марафоншылар апта ішінде одан да ұзақ қашықтыққа жүгіруі мүмкін. Апталық жаттығу көлемінің артуы қашықтық пен төзімділік тұрғысынан жақсы нәтижелер беруі мүмкін, бірақ жаттығу барысында жарақат алу қаупі де артады. Жүгіруді жаңа бастағандарға дәрігерге қаралу ұсынылады, себебі жаңа жаттығу бағдарламасын, әсіресе марафонға дайындықты бастамас бұрын, назарда болу керек белгілі бір ескерту белгілері мен тәуекел факторларын бағалау қажет. Көптеген жаттығу бағдарламалары кем дегенде бес-алты айға созылады, қашықтық біртіндеп арттырылып, содан кейін жарысқа бір-үш апта қалғанда қалпына келтіру үшін біртіндеп азайтылады. Жаңадан бастаған және марафонды аяқтауды мақсат тұтқан жүгірушілерге аптасына төрт күн кем дегенде төрт ай жүгіру ұсынылады. Көптеген жаттықтырушылар апта сайынғы жүгіру көлемін 10%-дан асырмауды кеңес береді. Сонымен қатар, марафонға дайындық бағдарламасын бастамас бұрын шамамен алты апта бойы тұрақты түрде жүгіру ұсынылады, бұл денеге жаңа жүктемеге бейімделуге мүмкіндік береді. Марафонға дайындық бағдарламасының өзі ауыр және жеңіл жаттығулар арасындағы ауытқуды және жалпы жоспардың кезеңділігін қамтиды. Оқу бағдарламаларын Runner's World, Hal Higdon, Jeff Galloway веб-сайттарында және көптеген басқа да жарияланған көздерде, соның ішінде нақты марафондардың веб-сайттарында табуға болады. Көптеген жергілікті жүгіру дүкендері қоғамдық жаттығу бағдарламаларын демеушілік етеді. Мысалы, RunnersWorld Tulsa жартылай және толық марафонға арналған жаттығу бағдарламаларын ұсынады, олар жүгірушінің қарқыны мен қалаған қашықтығын ескереді. Мұндай топтар жүгірушілер қауымдастығымен байланыс орнатуға мүмкіндік береді, бұл қолдау, ынталандыру және жауапкершілік алу үшін баға жетпес көз болып табылады. Соңғы ұзақ жаттығу жарысқа екі аптаға дейін жүргізілуі мүмкін. Көптеген марафоншылар марафонға дейін бір апта бойы "көмірсуларды жинақтау" (жалпы калория мөлшерін өзгеріссіз ұстап, көмірсулардың мөлшерін арттыру) арқылы денелеріне гликогенді көптеп сақтауға мүмкіндік береді.

The long run is an important element in marathon training. Recreational runners commonly try to reach a maximum of about in their longest weekly run and a total of about a week when training for the marathon, but wide variability exists in practice and in recommendations. More experienced marathoners may run a longer distance during the week. Greater weekly training mileages can offer greater results in terms of distance and endurance, but also carry a greater risk of training injury. It is recommended that those new to running should get a checkup from their doctor, as there are certain warning signs and risk factors that should be evaluated before undertaking any new workout program, especially marathon training. Many training programs last a minimum of five or six months, with a gradual increase in the distance run and finally, for recovery, a period of tapering in the one to three weeks preceding the race. For beginners wishing to merely finish a marathon, a minimum of four months of running four days a week is recommended. Many trainers recommend a weekly increase in mileage of no more than 10%. It is also often advised to maintain a consistent running program for six weeks or so before beginning a marathon training program, to allow the body to adapt to the new stresses. The marathon training program itself would suppose variation between hard and easy training, with a periodization of the general plan. Training programs can be found at the websites of Runner's World, Hal Higdon, Jeff Galloway, and in numerous other published sources, including the websites of specific marathons. Many local running stores sponsor training programs for the community. RunnersWorld Tulsa , for example, has half and full marathon training programs that consider an individual's pace and desired distance. These kinds of groups offer connection to your running community—an invaluable source of support, encouragement, and accountability. The last long training run might be undertaken up to two weeks prior to the event. Many marathon runners also "carbo load" (increase carbohydrate intake while holding total caloric intake constant) during the week before the marathon to allow their bodies to store more glycogen.

Гликоген және " қабырға "

Адамдар жейтін көмірсулар бауыр мен бұлшық еттерде гликогенге айналады. Гликоген жылдам күйіп, тез энергия береді. Жүгірушілер өз денелерінде шамамен 8 МДж немесе 2000 ккал гликогенді сақтай алады, бұл шамамен 30 км/18–20 миль қашықтыққа жүгіруге жеткілікті. Көптеген жүгірушілер осы қашықтықта жүгірудің айтарлықтай қиынға соғатынын айтады. Гликоген қоры таусылғанда, дене энергияны сақталған майды күйдіру арқылы алуға мәжбүр болады, бірақ май оңай күймейді. Осы кезде жүгіруші күшті шаршаңқы сезінеді және оны "қабырғаға тірелу" деп атайды. Көптеген жаттықтырушылардың пікірінше, марафонға дайындалудың мақсаты – қолда бар гликогенді барынша пайдаланып, "қабырғаға тірелу" салдарынан болатын шаршаңқыны азайту. Бұл жарыстың басында майдан алынған энергияның үлесін арттыру арқылы жүзеге асырылады, соның нәтижесінде гликоген сақталады. Жүгірушілер "қабырғаға тірелу" эффектісін болдырмау немесе азайту үшін оңай сіңірілетін энергия беретін көмірсулы "энергиялық гельдерді" пайдаланады. Энергиялық гельдерде әртүрлі мөлшерде натрий және калий болады, ал кейбіреулері кофеин де қосады. Оларды белгілі бір көлемде сумен ішу қажет. Жарыс барысында энергиялық гельді қанша рет қабылдау керек екені туралы ұсыныстар өте кең ауқымды.

Температура

Берлин, Лондон, Париж, Бостон, Чикаго және Нью-Йорк марафондарында 2001-2010 жылдар аралығында 1,8 миллион қатысушының көрсеткіштерін зерттеу нәтижесінде, жүгірушілердің ең жылдам уақыттары температура шамамен 6 °C (43 °F) болғанда тіркелгені анықталды. Температура 10 °C (18 °F) арту жылдамдықты 1,5%-ға төмендетті. 2020 жылғы шілдедегі зерттеулер температураның көтерілуінің жылдам жүгірушілердің нәтижесіне баяу жүгірушілерге қарағанда күштірек әсер ететінін көрсетті.

Марафоннан кейін

Марафонға қатысу әр түрлі медициналық, бұлшықет-сүйек және терілік проблемаларға алып келуі мүмкін. Марафоннан кейінгі алғашқы аптада жүгірушілерде жиі кездесетін жағдай – бұл кешіккен бұлшықет ауруы (КБА). КБА салдарынан туындаған ауырсынды жеңілдету үшін түрлі жеңіл жаттығулар немесе массаж ұсынылады. Иммундық жүйе қысқа мерзімге әлсірейді. Қан химиясының өзгеруі дәрігерлерді жүрек бұзылуына қате диагностика жасауға шақыруы мүмкін. Ұзақ жаттығулар мен марафоннан кейін гликоген қорын толықтыру үшін көмірсулар, ал бұлшықеттерді қалпына келтіру үшін протеин қабылдау кеңінен ұсынылады. Бұған қоса, дененің төменгі жартысын 20 шақты минутқа суық немесе мұз суға батыру арқылы аяқ бұлшық еттеріне қан ағынын жылдамдатып, жазылу процесін жеделдетуге болады.

Денсаулыққа қауіп төндіреді

Марафонға қатысудың денсаулыққа қатысты түрлі тәуекелдері бар, бірақ оларды жаттығу және сақтық шаралары арқылы азайтуға болады. Жарысқа дайындық пен өзінің жарысы жүгірушілерді стресске түсіруі мүмкін. Өте сирек болғанымен, жарыс барысында өлімге де соқтыруы мүмкін. Көбінесе кездесетін жеңіл денсаулық тәуекелдеріне бөртпелер, сіңір қабынуы, шаршау, тізе немесе тобықтың бұрылуы, суыну (электролиттердің тепе-теңдігінің бұзылуы) және басқа да жағдайлар жатады. Көптеген жағдайлар артық жүктеме салдарынан туындайтын жарақаттар болып саналады.

Жүрек денсаулығы

2016 жылы жүйелі медициналық шолу марафон кезінде немесе одан кейін бірден жүрек ауруынан өлу қаупі 100 000 қатысушыға шаққанда 0,6 мен 1,9 аралығында екенін көрсетті. Бұл көрсеткіш нақты зерттеулерге және қолданылған әдістерге байланысты өзгереді, сондай-ақ жас және жыныс ескерілмейді. Қауіп аз болғандықтан, марафонға қатысушылардың жүрек денсаулығын тексеру бағдарламалары кең таралған емес. Дегенмен, бұл шолу марафонға қатысудың жүрек денсаулығына тигізетін жалпы әсерін бағауға бағытталмаған. 2006 жылы Бостон марафонының элиталық емес қатысушыларына жүрек зақымдануын немесе дисфункциясын көрсететін белгілі бір ақуыздарға (Troponin қараңыз) тест жүргізілді және марафонға дейін және кейін эхокардиограмма жасалды. Зерттеу көрсеткендей, 60 адамдық үлгіде, жарысқа дейін 4 ай ішінде апталық жаттығудан аз жаттыққан жүгірушілерде жүрек зақымдануы немесе дисфункциясы байқалу ықтималдығы жоғары болды, ал апталық жаттығудан көп жаттыққандарда жүрек проблемаларының саны азырақ немесе мүлдем болған жоқ. 2010 жылы Канадада жасалған зерттеуге сәйкес, марафонға қатысу жүректің негізгі сорғыш камерасындағы бұлшық сегменттерінің жартысынан астамының уақытша дисфункциясына әкелуі мүмкін, бірақ жақын орналасқан сегменттер әдетте бұған өтеу бере алады. Толық қалпына келу үш ай ішінде жүзеге асады. Жүгірушінің жаттығу деңгейі жоғары болған сайын, әсері азырақ болады. Сол қарынша функциясы төмендеген жүгірушілердің орташа апталық жаттығу арақашықтығы болды, ал орташа деңгейдегілердің арақашықтығы болды. Маратон ауа райында өтті. Зерттеушілердің бірі: "Тұрақты жаттығулар ұзақ мерзімді перспективада жүрек-қан тамырлары ауруының қаупін екі-үш есеге азайтады, бірақ марафонға қатысу сияқты қарқынды жаттығулар кезінде жүрек ауруының қаупі жеті есеге артады", - деді.

Гидратациялау

Марафон кезінде суды шамадан артық тұтыну ең маңызды мәселе болып табылады. Жарыс барысында тым көп сұйықтық ішу қандағы натрийдің деңгейін төмендетуі мүмкін, бұл жағдай жаттығумен байланысты гипонатриемия деп аталады. Ол құсуға, ұстамаларға, комаға және тіпті өлімге алып келуі мүмкін. Нью-Йорк марафонының бас медициналық директоры Льюис Махарам 2005 жылы: «Дүниежүзілік жүгіру тарихында дегидратациядан (су жетіспеушілігінен) туындаған өлім жағдайлары тіркелмеген, бірақ гипонатриемиядан қайтыс болған адамдар көп» деді. Мысалы, 2002 жылы Бостон марафонына қатысқан кезде 28 жастағы доктор Синтия Лусеро қайтыс болды. Бұл Лусеро үшін екінші марафон болды. 35 шақырымға жеткенде Лусеро өзін «дегидратациялық және аяқтары әлсіз» сезінгенін айтты. Біраз уақыттан кейін ол шалқып, жерге құлап, жедел жәрдем келгенге дейін есін жойды. Лусеро Бригам және Әйелдер ауруханасына түсті және екі күннен кейін қайтыс болды. Лусероның өліміне себеп – гипонатриемиялық энцефалопатия екені анықталды. Бұл жағдай, жаттығумен байланысты гипонатриемия (EAH) деп аталатын, қандағы натрий тепе-теңдігінің бұзылуынан мидың ісінуіне әкеледі. EAH кейде «сумен улану» деп те аталады, бірақ Лусеро жарыс кезінде көп мөлшерде Gatorade ішкен, бұл натрийлі спорттық сусындарды шөлден артық ішетін жүгірушілерде де EAH дамуы мүмкін екенін көрсетеді. Гипонатриемия натрийдің жоғалуынан ғана емес, судың шамадан тыс сақталуынан туындайтындықтан, спорттық сусындар немесе тұзды тағамдарды тұтыну гипонатриемияны болдырмауға көмектеспейді. Әйелдер гипонатриемияға ерлерге қарағанда көбірек бейім. New England Journal of Medicine журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, 2002 жылғы Бостон марафонының аяқтаушыларының 13%-ы гипонатриемиямен ауырған. Халықаралық марафон медициналық директорлар қауымдастығы (IMMDA) 2006 жылы сұйықтық мөлшерін дене салмағы, жынысы, климат, қарқыны, физикалық жағдайы (VO2 max) және тершеңдік деңгейі сияқты факторларға қарай жекелеген түрде реттеуге кеңес берді, себебі сұйықтыққа қажеттілік осы айнымалыларға байланысты әр адамда өзгеше болуы мүмкін. IMMDA сондай-ақ, қарапайым судың орнына көмірсулар мен электролиттерді қамтитын спорттық сусындарды ұсынды және жүгірушілер «шөлдегенде ішуі керек», шөлдеместен бұрын әрбір су станциясында су ішуден аулақ болуға тырысуы керек деді. Ыстыққа ұшырау сусағандық сезімін азайтады және көп жағдайда су ішуге жеткілікті ынталандырушы күш болмайды. IMMDA және HSL Harpur Hill ұсынымы бойынша, сұйықтықты шамамен 15 минут сайын, аз мөлшерде жиі ішу керек.

Overconsumption is the most significant concern associated with water consumption during marathons. Drinking excessive amounts of fluid during a race can lead to dilution of sodium in the blood, a condition called exercise associated hyponatremia, which may result in vomiting, seizures, coma and even death. Dr. Lewis G. Maharam, medical director for the New York City Marathon, stated in 2005: "There are no reported cases of dehydration causing death in the history of world running, but there are plenty of cases of people dying of hyponatremia." For example, Dr. Cynthia Lucero died at the age of 28 while participating in the 2002 Boston Marathon. It was Lucero's second marathon. At mile 22, Lucero complained of feeling "dehydrated and rubber legged." She soon wobbled and collapsed to the ground, and was unconscious by the time the paramedics reached her. Lucero was admitted to Brigham and Women's Hospital and died two days later. Lucero's cause of death was determined to be hyponatremic encephalopathy, a condition that causes swelling of the brain due to an imbalance of sodium in the blood known as exercise associated hyponatremia (EAH). While EAH is sometimes referred to as "water intoxication", Lucero drank large amounts of Gatorade during the race, demonstrating that runners who consume sodium containing sports drinks in excess of thirst can still develop EAH. Because hyponatremia is caused by excessive water retention, and not just loss of sodium, consumption of sports drinks or salty foods may not prevent hyponatremia. Women are more prone to hyponatremia than men. A study in the New England Journal of Medicine found that 13% of runners completing the 2002 Boston Marathon had hyponatremia. The International Marathon Medical Directors Association (IMMDA) advised in 2006 that fluid intake should be adjusted individually according to factors such as body weight, sex, climate, pace, fitness (VO2 max), and sweat rate, as fluid requirements can vary between people depending on these variables. The IMMDA also recommended sports drinks that include carbohydrates and electrolytes instead of plain water and said that runners should "drink to thirst", trying to refrain from drinking at every fluid station before feeling thirsty. Heat exposure leads to diminished thirst drive and thirst may not be a sufficient incentive to drink in many situations. The IMMDA and HSL Harpur Hill give recommendations to drink fluid in small volumes frequently at an approximate rate falling between every 15 minutes.

Қайырымдылық ұйымдарының қатысуы

Кейбір қайырымдылық ұйымдары түрлі этникалық топтармен байланыс орнатуға тырысады. Кейбір марафон ұйымдастырушылары шектеулі тіркелу орындарының бір бөлігін қайырымдылық ұйымдарына олардың мүшелеріне сату үшін, донорлық көмектер алмасу шартымен бөліп береді. Жүгірушілерге, әсіресе марафонға тіркелу мүмкіндігі жалпы жұртшылыққа қолжетімді болмай қалған жағдайларда, нақты жарыстарға қатысуға тіркелуге мүмкіндік беріледі. Кейбір жағдайларда қайырымдылық ұйымдары өздері марафондар ұйымдастырып, осы арқылы қаражат жинайды, кіру ақысы немесе демеушіліктер есебінен.