Кіріспе
Жолда жүгіру – өлшенген қашықтыққа белгіленген жолмен жүгіру спорты. Бұл, стадиондағы жеңіл атлетикадан және табиғи жолдардағы кросс-кантри жүгіруден өзгеше. Мұндай жарыстар жеңіл атлетика терминологиясына сәйкес ұзақ қашықтыққа жатады, әдетте 5 километрден марафондық 42,2 километрге дейін болады. Бұл жарыстарға көптеген жүгірушілер мен коляскадағы спортшылар қатысуы мүмкін. Дүниежүзілік жеңіл атлетика ұйымы мойындаған жол жүгіру жарыстарының ең көп таралған төрт қашықтығы – 5 км, 10 км, жарты марафон және марафон. Жолда жүгіру – трассада, стадионда немесе жүгіру тренажерінде жүгіруге баламалы нұсқа. Жүгіруді спорт түрі ретінде немесе белсенділік ретінде таңдаған көптеген адамдар үшін жолда көптеген мүмкіндіктер бар. Жол жүгіру – жол жарыстарының бір түрі, оған велосипедпен жол жарыстары және автокөлік жарыстары да кіреді.
trains that operate on tracks within a roadway
Road running is the sport of running on a measured course over an established road. This differs from track and field on a regular track and cross country running over natural terrain. These events are usually classified as long distance according to athletics terminology, with races typically ranging from 5 kilometers to 42.2 kilometers in the marathon. They may involve large numbers of runners or wheelchair entrants. The four most common World Athletics recognized distances for road running events are 5K runs, 10K runs, half marathons and marathons. Running on the road is an alternative surface to running on a trail, track, or treadmill. For many people looking to participate in running as an activity or sport, there are multiple opportunities that can be found on the road. Road running is one of several forms of road racing, which also includes road bicycle racing and motor vehicle road racing.
Курстар
Жарыс трассалары әдетте ірі қалалар мен қалалардың көшелерінде өткізіледі, бірақ кез келген жолда болуы мүмкін. Дүниежүзілік жеңіл атлетика жарыстар үшін 11 жалпы қашықтықты мойындайды, егер олар қабілеттілік критерийлеріне сәйкес келсе, рекордтарға есептеледі: 1 миля (2 км), , , 10 миля (16 км), жартылай марафон (21.098 км немесе 13.1 миля), , марафон (42.195 км немесе 26.2 миля), , , және 24 сағаттық жүгіру де мойындалады. Олардың ішінде 5 км, 10 км, 25 км, 30 км, жартылай марафон, марафон және 100 км қашықтықтары әлемдік рекордтар ретінде мойындалған. Кейбір маңызды іс-шаралардың қашықтығы ерекше болады. АҚШ-тың Нью-Йорк қаласындағы Fifth Avenue Mile – 1.0 миля (2 км); Жаңа Зеландияның Окленд қаласындағы "Round the Bays" жүгіруі ; Массачусетс штатының Фалмут қаласындағы Фалмут жол жарысы – 7.1 миля (11 км); Коннектикут штатының Манчестер қаласындағы Манчестер жол жарысы – 4.75 миля (8 км); Австралияның Сидней қаласындағы "City to Surf" жарысы ; Гонолулудың "Ұлы Алоха жүгіруі" – 8.15 миля (13 км); "Кинг-Айленд Империал 20" ұзын; және Батыс Вирджиния штатының Чарльстон қаласындағы "Чарльстон қашықтық жүгіруі" 15 миля (24 км).
Қатысу
Көшедегі жүгіру іс-шараларының көпшілігі жалпы жұртқа ашық. Қатысушылардың жүгіру деңгейі әртүрлі. Көптеген іс-шараларға мыңдаған адам қатысуы мүмкін. Ерлер мен әйелдер қатарласып жарысады, кәсіби және қарапайым жүгірушілер бірдей жарысқа қатысады. Дегенмен, беделі жоғары жарыстарда бұл сирек кездеседі, себебі ерлер мен әйелдерге, сондай-ақ кәсіби және кәсіби емес спортшыларға бөлек жарыстар ұйымдастырылады. Кейбір спорттық жарыстарда жаңадан бастаған әуесқойлар жүгіру клубтарының мүшелерімен және тіпті әлемдік деңгейдегі чемпиондармен бірге қатыса алады. Мұндай қолжетімділік көшедегі жүгіруді өте танымал етеді, сондықтан әлем бойынша миллиондаған адам жыл сайын мыңдаған жарысқа қатысады. АҚШ-та 2018 жылы 18,1 миллион адам ойын-сауық жүгіру жарыстарына тіркелді. Әлемдік рекордтарды көрсеткендер бір мильді 4-5 минутта (бір шақырымды 2,5-3 минутта) жүгіре алады, ал кәсіби емес жүгірушілердің орташа көрсеткіші 10 минут/миль (6 минут/шақырым) шамасында. Тіркелгендердің көпшілігі жарыс үшін емес, жеке жетістіктерге жету және денсаулықты нығайту мақсатында жүгіреді, ал көптеген жарыс жолдары қатысушыларға қашықтықты жүгіріп немесе жүріп өтуге мүмкіндік беру үшін жеткілікті ұзақ уақыт бойы ашық болады.
Уақыт
Жол жарыстарына қатысушылардың уақытын тіркеу үшін жарыс ұйымдастырушысы әдетте радиожиіліктік идентификация (RFID) деп аталатын технологияны қолданып, уақытты электрондық түрде өлшеу үшін уақытты есептейтін компанияға ақы төлейді. RFID технологиясы бір рет қолданылатын жарыс нөміріне, аяқ киімнің бауларына бекітілетін чипке немесе білезікке орналастырылады. Жарыс финишіне RFID уақыт тіркеу төсеніштері орналастырылады; жүгіруші финиш сызығын кезіп өткенде оның уақыты автоматты түрде тіркеледі. Бұл технология уақыт өте келе көптеген спортшылардың уақытын тіркеудің ең тиімді түріне айналды.
Түрлілігі
Жол жүгіруі әртүрлі ерекшеліктерімен ерекшеленеді. Кез келген адам, демалыс үшін немесе жарысқа қатысу мақсатында болсын, жол жүгіруге қатыса алады. Жүгіру – бүкіл әлемнен және кез келген жастағы адамдарды қызықтыратын іс-әрекет. Мысалы, көптеген жол жарыстары жас топтары бойынша нәтижелерді есепке алып, осылайша жасы кіші немесе үлкен спортшыларды марапаттайды, олар өнімді жастағы жүгірушілермен бәсекелесе алмайтын болуы мүмкін.
Қайырымдылық
Жол жарыстары көбінесе бүкіл қауымдық іс-шаралар болып табылады, олар белгілі бір мәселені немесе жобаны жариялап, оларға қаржы жинауға көмектеседі. АҚШ-та Сюзан Г. Коменнің "Емдеу үшін жарысы" бүкіл ел бойынша сүт безі қатерлі ісігі туралы хабардарлықты арттыру мақсатымен өткізіледі. Осы жарыс Германияда, Италияда және Пуэрто-Рикода да ұйымдастырылады. Сол сияқты, Race for Life Ұлыбритания бойынша Cancer Research UK үшін қаржы жинауға арналған жарыстар өткізеді. "Өлі жүгірушілер қоғамының" электрондық пошта тізіміне бірінші тұлғадағы "жарыс туралы баяндамалар" жиі жарияланады. Ирландияның Дублин қаласындағы Әйелдер мини-марафоны әлемдегі осы сияқты ең ірі әйелдер арасындағы іс-шара болып саналады.
Белсенді болуға ынталандыру
Көптеген адамдар үшін жергілікті жол жүгірісіне қатысу дене белсенділігімен айналысуға себеп болуы мүмкін. Еңбек статистикасы бюросы жүргізген зерттеуде жол жүгіру американдықтардың арасындағы ең көп таралған спорт және жаттығу түрлерінің үшіншісі болып тіркелді.
Физикалық пайда
Жолда жүгірудің адам денесіндегі бұлшық еттерге әсері, жүгіргіш жол (тредмилл) үстінде жүгіруден өзгеше. Жүгіргіш жолдар жүгіру формасын жақсарту үшін жасалған, себебі қозғалмалы лента аяқтарды кері итеріп, қозғалысқа көмектеседі. Ал жолда, әртүрлі жағдайларда – мысалы, төбелерде жүгіру, көксік, тізе буынының артқы бұлшықтары, тізе алды бұлшықтары және аяқтардағы кіші бұлшықеттерді күшейтуге көбірек септігін тигізеді. Сонымен қатар, жолда жүгіру сүйектердің тығыздығын арттыруға да көмектеседі, өйткені дене соққыдан зақымданып, содан кейін жаңарып, қалпына келеді.
Әсері
Жүгірудің кез келген түрі сияқты, жүгіруге қажетті әртүрлі қозғалыстар нәтижесінде адам организмінде табиғи тозу мен жыртылу пайда болады. Жол жүгіруінің басқа түрлерден айырмашылығы – жүгіруші ұзақ уақыт бойы қатты бетке түсіп, осының салдарынан түрлі шамадан тыс жүктеме тудыратын жарақаттарға ұшырауы мүмкін. Кез келген жылы жүгірушілердің орташа есеппен 65-80 пайызы қандай да бір жарақат алады. Жолдағы соққыдан жарақат алу қаупін азайту үшін жүгірушілер әр 500-650 километр сайын жүгіру аяқ киімдерін ауыстыруы керек. Бұл маңызды, себебі көп қашықтыққа жүгірілген аяқ киімдердің соққыны жұмсарту қабілеті төмендеп, табаны тозығып, ауырсынуға себеп болуы мүмкін.
Қауіп
Жолда жүгірудің бір қауіптілігі, кез келген басқа жерде жүгіруден өзгешелігі, көліктер үнемі жоғары жылдамдықпен өтеді. Road ID компаниясы жүргізген зерттеуде жыл сайын орташа есеппен 122 000 жүгіруші көлік қағып, ауруханаға түсетіні анықталды. Бұл көрсеткішке көлік қағып, бірақ ауруханаға жатпаған жүгірушілер кірмейді. Жүгірушілер осы тәуекелді азайту үшін мынадай шаралар қолдана алады: жарық қайтаратын киім кию, ашық түстерде киім кию, тек күндіз жүгіру, фара кию және жолдың қозғалысқа қарсы жағында жүгіру.
Шығындар
Алғашында жүгіру кез келген адамның қолынан келетін өте төмен бағалы әрекет сияқты көрінеді. Бірақ, белгілі бір шығындар бар. Мысалы, жүгіруге арналған кроссовкаларды әр 650–800 километрде (шақырым) ауыстыру қажет.
Басқарушы орган мен халықаралық ұйымдар
Жол жарыстарын басқарушы халықаралық ұйым – Дүниежүзілік жеңіл атлетика (бұрынғы IAAF). Дүниежүзілік жеңіл атлетика барлық қатысушылардың допингсіз екенін және қолданылатын барлық жабдықтың заңды екенін қамтамасыз ету арқылы жарыстардың стандарттарын белгілеуді мақсат етеді. Дүниежүзілік жеңіл атлетика әрбір жарыс трассасын өлшеп, оған Дүниежүзілік жеңіл атлетика сертификациясының рейтингін тағайындайды. Жарыс трассасы сертификатталғаннан кейін, ол түрлі рекордтар мен рейтингтерге есептеледі. Дүниежүзілік жеңіл атлетикаға мүше ұлттық басқару органдары өз елдерінде өткізілетін жол жарыстарына жауапты. Жыл сайын мыңдаған жол жарысы өткізіледі, олардың 238-і, соның ішінде ең маңыздылары, Халықаралық марафон және қашықтыққа жүгіру қауымдастығының (AIMS) мүшелері болып табылады. Көптеген жарыс ұйымдастырушылары (немесе жарыстарды өткізетін жүгіру клубтары) Американың жол жүгірушілер клубының (Road Runners Club of America) мүшелері. Сонымен қатар, АҚШ-тың Track & Field ұйымы 1978 жылғы Әуесқой спорт заңына сәйкес, белгілі бір халықаралық жарыстарға өкілдерді іріктеуде рөл атқарады. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген спортшылар ақшалай сыйлықтар үшін "элиталық" жарыстарға қатысады. Элиталық деңгейдегі жол жүгіру серияларына World Marathon Majors, Great Run сериясы және IAAF Road Race Label жарыстары кіреді.